Nương Lời Phật Mà Sống – Tập 1

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG Tập 1 - Phật pháp ứng dụng từ kinh điển

THÍCH NỮ DIỆU AN

Thư viện Phật pháp Diệu An

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 1

MỤC LỤC 001. Bài 001 — TÂM DẪN ĐẦU CÁC PHÁP – TÂM Ô NHIỄM THÌ KHỔ ĐAU ĐI THEO 002. Bài 002 — TÂM THANH TỊNH – AN LẠC BƯỚC THEO SAU 003. Bài 003 — ÔM GIỮ HIỀM HẬN – HẬN THÙ KHÔNG THỂ NGUÔI 004. Bài 004 — KHÔNG ÔM HIỀM HẬN – HẬN THÙ ĐƯỢC TỰ NGUÔI 005. Bài 005 — BIẾT MÌNH ĐANG THỞ – BƯỚC ĐẦU TRỞ VỀ VỚI CHÍNH MÌNH 006. Bài 006 — KHI HIỀM HẬN KHỞI LÊN – HÃY TU TÂM TỪ 007. Bài 007 — BỊ XÚC PHẠM MÀ VẪN GIỮ ĐƯỢC TÂM – ĐÓ MỚI LÀ CHỖ THỬ CỦA SỰ TU 008. Bài 008 — AI CŨNG THƯƠNG CHÍNH MÌNH – VÌ VẬY ĐỪNG LÀM HẠI NGƯỜI 009. Bài 009 — ÍT DỤC – BỚT MUỐN ĐỂ TÂM ĐƯỢC NHẸ 010. Bài 010 — TÂM TỪ RỘNG LỚN – THƯƠNG MUÔN LOÀI NHƯ MẸ CHE CHỞ CON MỘT 011. Bài 011 — HIẾU DƯỠNG CHA MẸ – KHÔNG CHỈ BẰNG LỜI, MÀ BẰNG TRÁCH NHIỆM 012. Bài 012 — TRONG CÁI THẤY CHỈ LÀ CÁI THẤY – ĐỪNG VỘI DỰNG THÊM CÂU CHUYỆN 013. Bài 013 — KHÔNG PHÓNG DẬT – ĐỪNG ĐỂ ĐỜI MÌNH TRÔI QUA TRONG THẤT NIỆM 014. Bài 014 — NĂM SỨC MẠNH CỦA NGƯỜI TU – TÍN, TẤN, NIỆM, ĐỊNH, TUỆ 015. Bài 015 — TỰ MÌNH LÀ NƠI NƯƠNG TỰA – LẤY CHÁNH PHÁP LÀM CHỖ NƯƠNG 016. Bài 016 — TINH TẤN NHƯ NGƯỜI ĐANG CÓ LỬA CHÁY TRÊN ĐẦU 017. Bài 017 — CÁI GÌ KHÔNG PHẢI CỦA MÌNH – HÃY HỌC CÁCH TỪ BỎ 018. Bài 018 — TỪ TÂM GIẢI THOÁT – MỘT TÂM KHÔNG ÁC Ý CÓ GIÁ TRỊ RẤT LỚN 019. Bài 019 — KHÔNG LẤY OÁN TRẢ OÁN – CHẶN VÒNG KHỔ NGAY TỪ TÂM MÌNH 020. Bài 020 — SỐNG BIẾT ĐỦ – BỚT RỘN RÀNG, TÂM MỚI CÓ CHỖ ĐỂ TU 021. Bài 021 — TÂM NGHĨ GÌ NHIỀU – SẼ DẦN NGHIÊNG VỀ HƯỚNG ĐÓ 022. Bài 022 — NĂM ĐIỀU PHẢI THƯỜNG XUYÊN QUÁN SÁT – ĐỂ BỚT KIÊU, BỚT CHẤP, BỚT PHÓNG DẬT 023. Bài 023 — KHÔNG LÀM ĐIỀU ÁC – THÀNH TỰU HẠNH LÀNH – GIỮ TÂM Ý TRONG SẠCH 024. Bài 024 — KHI BỊ NÓI LỜI KHÓ NGHE – HÃY GIỮ TÂM NHƯ ĐẤT, ĐỪNG ĐỂ SÂN DẪN MÌNH ĐI 025. Bài 025 — THIỆN HỮU TRI THỨC – GẦN NGƯỜI LÀNH, ĐƯỜNG TU DỄ ĐI ĐÚNG HƯỚNG 026. Bài 026 — ĐỪNG VỘI TIN – HÃY XÉT BẰNG TRÍ, BẰNG THIỆN PHÁP VÀ BẰNG KẾT QUẢ 027. Bài 027 — TRONG CÁI THẤY CHỈ LÀ CÁI THẤY – ĐỪNG VỘI THÊM “TÔI”, “CỦA TÔI”, “TÔI THÍCH”, “TÔI GHÉT” 028. Bài 028 — TÀM VÀ QUÝ – HAI PHÁP SÁNG BẢO HỘ THẾ GIAN 029. Bài 029 — BỐN NIỀM VUI CỦA NGƯỜI TẠI GIA – CÓ CỦA ĐÚNG PHÁP, BIẾT DÙNG, KHÔNG NỢ VÀ SỐNG KHÔNG LỖI 030. Bài 030 — BỐN PHÁP GIÚP NGƯỜI TẠI GIA AN LẠC NGAY TRONG HIỆN TẠI SIÊNG NĂNG – BIẾT GIỮ GÌN – GẦN NGƯỜI LÀNH – SỐNG THU CHI QUÂN BÌNH 031. Bài 031 — SÁU PHƯƠNG TRONG ĐỜI SỐNG – GIỮ TRỌN BỔN PHẬN, CÁC MỐI QUAN HỆ SẼ TRỞ THÀNH NƠI TU 032. Bài 032 — TRƯỚC KHI LÀM – ĐANG KHI LÀM – SAU KHI LÀM, HÃY SOI LẠI THÂN, KHẨU, Ý NHƯ SOI GƯƠNG 033. Bài 033 — TÂM TỪ VÔ LƯỢNG – KHÔNG LỪA DỐI, KHÔNG KHINH THƯỜNG, KHÔNG MONG AI KHỔ 034. Bài 034 — NĂM CÁCH XỬ LÝ Ý NGHĨ BẤT THIỆN – KHI TÂM CỨ NGHĨ MÃI MỘT CHUYỆN KHÔNG BUÔNG ĐƯỢC 035. Bài 035 — NĂM UẨN KHÔNG PHẢI “TÔI” – THẤY VÔ NGÃ ĐỂ BỚT CHẤP, BỚT KHỔ

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 2

036. Bài 036 — OÁN KHÔNG THỂ DẬP TẮT OÁN – CHỈ CÓ KHÔNG OÁN MỚI LÀM OÁN LẮNG XUỐNG 037. Bài 037 — KHÔNG TRUY TÌM QUÁ KHỨ – KHÔNG ƯỚC VỌNG TƯƠNG LAI – HÃY THẤY RÕ PHÁP HIỆN TẠI 038. Bài 038 — MŨI TÊN THỨ NHẤT LÀ CÁI ĐAU PHẢI CHỊU – MŨI TÊN THỨ HAI LÀ PHẦN TÂM TỰ BẮN THÊM 039. Bài 039 — BIẾT BẢO HỘ CHÍNH MÌNH LÀ ĐANG BẢO HỘ NGƯỜI KHÁC – BIẾT BẢO HỘ NGƯỜI KHÁC CŨNG LÀ ĐANG BẢO HỘ CHÍNH MÌNH 040. Bài 040 — BÀI KẾT TẬP 1 KHÔNG LÀM ĐIỀU ÁC – SIÊNG LÀM ĐIỀU LÀNH – GIỮ TÂM TRONG SẠCH

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 3

MỤC 001 - Bài 001 — TÂM DẪN ĐẦU CÁC PHÁP – TÂM Ô NHIỄM THÌ KHỔ ĐAU ĐI THEO 1. CÂU KINH – LỜI PHẬT

“Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo; Nếu với ý ô nhiễm, Nói lên hay hành động, Khổ não bước theo sau, Như xe, chân vật kéo.”

2. NGUỒN KINH

Kinh: Kinh Pháp Cú Thuộc: Tiểu Bộ Kinh – Kinh Tạng Pāli Phẩm: Phẩm Song Yếu, phẩm thứ nhất Kệ: Kệ số 1 Mã tra cứu quốc tế: Pháp Cú 1 – Dhp 1 Bản dịch tiếng Việt: Hòa thượng Thích Minh Châu Nguyên bản kinh: tiếng Pāli

3. GIẢI NGHĨA TỪNG TỪ

Kính thưa quý vị,

đây là bài kệ đầu tiên của Kinh Pháp Cú.

Đức Phật mở đầu Kinh Pháp Cú bằng một lời dạy rất sâu về:

tâm.

Ngài không bắt đầu bằng tiền bạc.

Không bắt đầu bằng địa vị.

Không bắt đầu bằng người khác đối xử với mình như thế nào.

Ngài đưa chúng ta quay về:

cái tâm ở bên trong.

Bởi từ tâm, lời nói và hành động được phát sinh.

Vì vậy trước khi ghép nghĩa cả câu kinh, chúng ta hãy đi từng từ để hiểu cho thật rõ.

“Ý”

Trong bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu dùng chữ:

“ý”.

Trong câu kinh này, chữ ấy không nên hiểu đơn giản chỉ là:

một ý nghĩ thoáng qua.

Ở đây chúng ta có thể hiểu dễ rằng:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 4

đời sống tâm ý đứng phía trước lời nói và hành động.

Trước khi miệng nói một câu,

trong tâm đã có một trạng thái.

Trước khi tay làm một việc,

trong tâm đã có một hướng.

Trước khi mình mắng một người,

sân đã sinh.

Trước khi mình giúp một người,

thiện ý đã có.

Trước khi mình nói dối,

thường đã có một điều mình muốn che giấu, muốn giữ lấy hoặc muốn đạt được.

Trước khi mình nói lời thương,

trong tâm thường đã có sự thương yêu.

Cho nên muốn sửa lời và sửa hành động cho thật sâu,

không thể chỉ sửa bên ngoài.

Phải quay về:

sửa tâm.

“DẪN ĐẦU”

“Dẫn đầu” nghĩa là:

đi phía trước.

Có thể hiểu rất đơn giản:

tâm đi trước,

rồi lời nói và hành động đi theo.

Ví dụ:

Một người nhìn mình.

Nếu tâm nghĩ:

“Người ấy đang coi thường tôi,”

tâm bắt đầu khó chịu.

Sau đó lời nói có thể trở nên lạnh.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 5

Hành động có thể trở nên chống đối.

Nhưng cũng cùng một cái nhìn ấy,

nếu mình nghĩ:

“Có lẽ người ấy đang mệt hoặc đang suy nghĩ chuyện riêng,”

tâm không nhất thiết nổi sân.

Sự việc bên ngoài giống nhau.

Nhưng tâm diễn giải khác nhau,

nên phản ứng khác nhau.

Đây chính là chỗ chúng ta phải tu.

“PHÁP”

Trong câu:

“Ý dẫn đầu các pháp,”

chữ “pháp” không nên hiểu chỉ là:

Phật pháp, bài pháp hay kinh sách.

Đây là một từ có nghĩa rất rộng.

Trong câu kinh này, để người nghe dễ hiểu, chúng ta có thể nói:

những trạng thái, hiện tượng và hoạt động thuộc đời sống tâm ý mà lời nói và hành động của chúng ta dựa vào.

Điều quan trọng khi giảng là:

không nên biến câu này thành:

“Tâm muốn gì thì vũ trụ tạo ra cái đó.”

Đó không phải điều bài kệ đang nói.

Lời Phật đang chỉ vào mối liên hệ rất thiết thực:

tâm như thế nào thì lời nói và hành động chịu ảnh hưởng theo như thế ấy; từ đó quả khổ hay an lành có điều kiện phát sinh.

“LÀM CHỦ”

“Làm chủ” nghĩa là:

giữ vai trò rất quan trọng, chi phối và dẫn dắt.

Khi sân làm chủ tâm,

miệng rất dễ nói lời sân.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 6

Khi tham làm chủ tâm,

mình rất dễ quyết định theo lợi ích.

Khi ganh làm chủ tâm,

mình dễ nhìn cái tốt của người khác thành điều khó chịu.

Khi từ bi làm chủ tâm,

cách nói khác.

Khi chân thật làm chủ tâm,

cách hành xử khác.

Khi chánh niệm có mặt,

mình có khả năng dừng trước khi phản ứng.

Cho nên người học Phật phải tự hỏi:

“Hôm nay cái gì đang làm chủ tâm mình?”

Tham?

Sân?

Sợ?

Ganh?

Hay:

từ bi,

chân thật,

tỉnh giác,

trí tuệ?

“Ý TẠO”

Câu:

“Ý làm chủ, ý tạo”

không nên giảng thành:

chỉ cần nghĩ là mọi thứ ngoài đời sẽ tự xuất hiện.

Đó không phải ý của bài kệ.

Điều gần với lời kinh hơn là:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 7

đời sống tâm có vai trò hình thành cách chúng ta nói, hành động và trải nghiệm hậu quả của chính những hành động ấy.

Một cơn sân được nuôi lâu:

có thể tạo một lời ác.

Một lời ác lặp đi lặp lại:

có thể phá một mối quan hệ.

Một thói quen ganh:

có thể khiến cả đời mình luôn nhìn thành công của người khác bằng đau khổ.

Ngược lại,

một tâm biết ơn được nuôi:

làm cách sống thay đổi.

Một tâm từ được nuôi:

làm lời nói mềm hơn.

Một tâm chân thật được nuôi:

làm nhân cách vững hơn.

Do vậy người tu không xem nhẹ một niệm trong tâm.

Bởi cái được nuôi nhiều lần có thể thành:

thói quen.

Thói quen lâu ngày có thể thành:

cách sống.

“Ô NHIỄM”

“Ô nhiễm” là từ đặc biệt quan trọng trong câu kinh.

Ở đây có thể hiểu là:

tâm bị những trạng thái bất thiện làm nhiễm bẩn.

Ví dụ:

tham.

Sân.

Si.

Ganh ghét.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 8

Ác ý.

Lừa dối.

Muốn hại.

Muốn trả thù.

Keo kiệt.

Ích kỷ.

Chấp giữ.

Khi tâm đang ô nhiễm,

mình thường nhìn sự việc không còn trong sáng.

Sân đang mạnh:

người kia làm gì mình cũng thấy xấu.

Ganh đang mạnh:

người kia thành công mình khó vui.

Tham đang mạnh:

mình dễ tìm lý do để biện minh cho điều có lợi cho mình.

Cái tôi đang mạnh:

một lời góp ý nhỏ cũng có thể bị xem như xúc phạm.

Cho nên:

tâm ô nhiễm không chỉ làm mình khổ sau khi hành động.

Ngay lúc nó đang có mặt,

tâm đã bắt đầu không yên.

“NÓI LÊN”

“Nói lên” là:

lời nói được phát ra từ trạng thái tâm ấy.

Miệng không tự nhiên nói.

Phía sau lời nói thường có một cái tâm.

Có lời nói từ từ bi.

Có lời nói từ sân.

Có lời nói từ tham.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 9

Có lời nói từ chân thật.

Có lời nói từ ganh.

Có lời nói từ thương.

Vì vậy cùng một câu:

“Bạn nên sửa việc này.”

Nếu nói bằng lòng muốn giúp,

âm điệu khác.

Nếu nói bằng tâm muốn hạ người,

âm điệu khác.

Chữ giống nhau,

nhưng tâm khác.

Người nghe nhiều khi cảm nhận được.

Do đó người tu không chỉ sửa:

nói cái gì.

Mà còn phải sửa:

tâm nào đang nói.

“HÀNH ĐỘNG”

“Hành động” là những việc mình làm bằng thân.

Nhưng hành động thường không xuất hiện từ khoảng trống.

Phía trước nó có:

ý muốn,

động cơ,

tâm trạng,

nhận thức.

Một người nổi sân rồi đập phá.

Hành động là đập phá.

Nhưng trước đó:

sân đã sinh.

Một người thấy người bệnh rồi đưa họ đi khám.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 10

Hành động là giúp.

Nhưng trước đó:

lòng thương đã sinh.

Cho nên muốn đời sống thiện hơn,

không chỉ đứng ở cuối dòng để sửa hành động.

Phải đi ngược dòng về:

tâm.

“KHỔ NÃO”

“Khổ não” nghĩa là:

khổ đau, bất an, phiền não, những kết quả không an lành.

Có khổ ngay lập tức.

Nói một câu ác:

tâm nóng ngay.

Có khổ đến sau.

Một lời làm tổn thương người khác:

mối quan hệ rạn nứt về sau.

Có khổ do thói quen.

Ngày nào cũng sân,

thì cả đời sống trở thành nơi rất khó bình an.

Có khổ do nghiệp bất thiện mà mình tạo.

Vì vậy lời Phật nói:

“Khổ não bước theo sau.”

Đây không phải lời đe dọa.

Đó là một lời chỉ cho chúng ta thấy:

tâm bất thiện, lời nói bất thiện và hành động bất thiện có hậu quả.

“BƯỚC THEO SAU”

“Bước theo sau” nghĩa là:

khổ có điều kiện đi theo hành động phát sinh từ tâm ô nhiễm.

Đức Phật không nói:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 11

ai đó đứng bên ngoài để trừng phạt mình.

Ngài dùng hình ảnh nhân quả rất tự nhiên.

Tâm nhiễm.

Nói hoặc làm từ tâm ấy.

Khổ theo sau.

Giống như mình gieo một hạt giống.

Hạt giống chứa loại quả tương ứng với nhân của nó.

Gieo hạt ớt,

không thể đòi quả ngọt như xoài.

Cũng vậy,

nếu liên tục gieo:

sân,

dối,

hại,

ganh,

tham,

thì không thể mong tâm tự nhiên có bình an sâu sắc.

“NHƯ XE, CHÂN VẬT KÉO”

Đây là hình ảnh kết bài kệ.

Ngày xưa xe được con vật kéo đi.

Khi con vật bước,

bánh xe đi theo.

Đức Phật dùng một hình ảnh rất đơn giản để chỉ:

hậu quả bám theo hành động phát xuất từ tâm ô nhiễm một cách gần gũi như bánh xe đi theo chân con vật kéo xe.

Hình ảnh ấy làm bài kệ rất dễ nhớ.

Không cần một triết lý dài.

Chỉ cần nhớ:

tâm ô nhiễm → nói hoặc làm → khổ đi theo.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 12

4. GIẢI NGHĨA TỪNG CỤM

“Ý DẪN ĐẦU CÁC PHÁP”

Cụm này nhắc rằng:

tâm không phải một phần phụ trong đời sống.

Tâm đứng ở vị trí rất quan trọng.

Một người có rất nhiều điều kiện tốt bên ngoài nhưng tâm luôn:

ganh,

sợ,

sân,

tham,

thì vẫn khó an.

Một người hoàn cảnh chưa hoàn hảo nhưng biết tu tâm,

có thể bớt được rất nhiều phần khổ do chính mình tạo thêm.

Vì vậy muốn đổi đời sống,

không thể chỉ đổi ngoại cảnh.

Phải học:

đổi cách tâm tiếp nhận và phản ứng.

“Ý LÀM CHỦ, Ý TẠO”

Cụm này nhấn mạnh thêm vai trò của tâm.

Tâm giống như:

người cầm tay lái.

Nếu người cầm lái mê,

xe dễ đi sai.

Nếu người cầm lái tỉnh,

dù đường khó vẫn có khả năng điều chỉnh.

Cho nên mỗi ngày người tu phải học:

giành lại tay lái từ tham, sân và si.

Không để:

một cơn giận quyết thay mình.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 13

Không để:

một lòng tham quyết thay mình.

Không để:

một nỗi sợ quyết thay mình.

Không để:

lời thiên hạ quyết toàn bộ giá trị của mình.

“NẾU VỚI Ý Ô NHIỄM”

Đây là điều kiện rất quan trọng.

Lời kinh không nói:

hễ suy nghĩ là khổ.

Mà nói:

“với ý ô nhiễm.”

Tức là tâm đã bị bất thiện làm nhiễm.

Cho nên người tu phải học nhận ra:

tâm đang sạch hay đang nhiễm?

Trước một lời nói,

hãy nhìn:

Tôi đang nói vì thương hay vì sân?

Trước một quyết định,

hãy nhìn:

Tôi đang làm vì đúng hay vì tham lợi?

Trước khi kể một chuyện,

hãy nhìn:

Tôi đang nói sự thật cần thiết hay đang muốn làm người kia xấu đi trong mắt người khác?

Chỉ cần biết soi như vậy,

rất nhiều nghiệp có thể được ngăn trước khi thành lời và hành động.

“NÓI LÊN HAY HÀNH ĐỘNG”

Đức Phật chỉ cả:

lời nói

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 14

và:

hành động.

Bởi tâm không dừng trong đầu.

Nó đi ra miệng.

Nó đi ra tay chân.

Một niệm sân nếu chỉ mới sinh rồi mình nhận ra và không làm theo,

hậu quả khác.

Nhưng nếu nuôi sân,

rồi sân đi ra thành:

mắng,

hại,

trả đũa,

thì hậu quả lớn hơn.

Đây chính là lý do:

chánh niệm phải đi trước hành động.

Mình cần một khoảng rất nhỏ giữa:

cảm xúc

và:

phản ứng.

Khoảng ấy có thể cứu mình khỏi rất nhiều hối tiếc.

“KHỔ NÃO BƯỚC THEO SAU”

Đây là kết quả.

Không cần đợi đời sau mới thấy.

Có thể thấy ngay.

Nói dối:

tâm phải nhớ mình đã nói gì.

Nói ác:

quan hệ lạnh đi.

Ganh:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 15

thấy người khác vui thì mình khổ.

Sân:

người kia chưa chắc đau nhưng mình đã nóng trước.

Keo:

có nhiều vẫn thấy thiếu.

Đó đều là những dạng:

khổ theo sau.

“NHƯ XE, CHÂN VẬT KÉO”

Hình ảnh này dạy mình về:

tính không rời nhau của nhân và quả.

Không phải gieo gì cũng thấy quả ngay lập tức.

Nhưng điều mình gieo đang định hình đời sống.

Một cơn sân lặp lại nhiều lần thành tính nóng.

Một lời dối lặp lại nhiều lần thành thói quen không chân thật.

Một lần nhẫn lặp lại nhiều lần thành sức nhẫn.

Một lần bố thí lặp lại nhiều lần làm tâm rộng.

Một lần nói thật lặp lại nhiều lần làm người khác tin.

Như vậy mỗi ngày chúng ta không chỉ:

sống.

Chúng ta còn đang:

tập trở thành một kiểu người nào đó.

5. GHÉP NGHĨA TOÀN CÂU KINH

Bây giờ chúng ta ghép lại toàn bộ bài kệ.

Lời Phật có thể được hiểu theo mạch như sau:

Tâm ý có vai trò dẫn đầu và chi phối lời nói, hành động của con người. Nếu một người nói hoặc hành động trong khi tâm đang bị những trạng thái bất thiện làm ô nhiễm, thì khổ đau có điều kiện đi theo, giống như bánh xe đi theo chân con vật kéo xe.

Nói thật dễ nhớ:

TÂM NHIỄM → LỜI NHIỄM → HÀNH ĐỘNG NHIỄM → KHỔ THEO.

Nhưng đây không phải để mình sợ cái tâm.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 16

Mà để hiểu:

chỗ cần tu nằm ngay ở đầu nguồn.

Nếu nước bị bẩn ở đầu nguồn,

càng chảy xuống càng khó xử lý.

Tâm cũng vậy.

Nếu sân mới chớm mà biết:

dễ dừng.

Đã ra lời:

khó hơn.

Đã thành hành động:

khó hơn nữa.

Đã thành thói quen:

càng khó.

Cho nên:

tu tâm sớm là tu ở đầu nguồn.

6. GIẢNG SÂU – TẠI SAO ĐỨC PHẬT ĐẶT TÂM NGAY KỆ ĐẦU TIÊN?

Kính thưa quý vị,

đây là bài kệ đầu tiên của Kinh Pháp Cú.

Điều này rất đáng suy ngẫm.

Đức Phật đưa tâm lên trước.

Bởi người học Phật nếu chỉ sửa cảnh mà không sửa tâm thì:

đổi chỗ ở,

tâm vẫn theo.

Đổi người bên cạnh,

tâm vẫn theo.

Có thêm tài sản,

tham vẫn có thể theo.

Được nhiều người khen,

cái tôi vẫn theo.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 17

Ở nơi rất yên,

nhưng nếu trong đầu đầy sân và lo,

vẫn không yên.

Cho nên cuối cùng phải quay lại:

người bên trong.

7. CÙNG MỘT HOÀN CẢNH – HAI CÁI TÂM CÓ THỂ TẠO HAI CÁCH SỐNG KHÁC NHAU

Hai người cùng bị chê.

Người thứ nhất nghĩ:

“Họ xúc phạm tôi. Tôi phải trả.”

Sân tăng.

Người thứ hai hỏi:

“Họ nói có phần nào đúng không?”

Nếu đúng:

sửa.

Nếu sai:

không cần ôm hết.

Cùng một lời chê,

hai cái tâm tạo hai con đường.

Hai người cùng thấy người khác thành công.

Người thứ nhất:

ganh.

Người thứ hai:

tùy hỷ và học điều tốt.

Cùng một sự kiện,

một người khổ,

một người tạo thiện.

Điều này cho thấy:

tâm rất quan trọng.

8. TÂM Ô NHIỄM THƯỜNG LÀM MÌNH NHÌN SỰ THẬT MÉO ĐI

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 18

Khi giận một người,

mình rất dễ chỉ nhớ lỗi họ.

Việc tốt trước đây:

quên.

Khi quá thương một người,

mình lại có thể không muốn thấy lỗi.

Khi tham một món lợi,

mình dễ nghĩ:

“Chắc không sao đâu.”

Khi muốn thắng,

mình dễ chỉ chọn thông tin có lợi cho mình.

Vì vậy trước một quyết định quan trọng,

đừng chỉ hỏi:

“Tôi nghĩ gì?”

Hãy hỏi thêm:

“Tâm nào đang nghĩ?”

Đây là câu hỏi rất lớn.

9. KHI SÂN ĐANG NGHĨ – ĐỪNG TIN HẾT MỌI SUY NGHĨ

Sân có thể nói:

“Người này lúc nào cũng xấu.”

Có thật lúc nào cũng xấu không?

Sân nói:

“Tôi phải trả ngay.”

Có thật phải trả ngay không?

Sân nói:

“Nếu tôi im là tôi thua.”

Có thật không?

Cảm xúc rất thật.

Nhưng điều cảm xúc nói với mình:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 19

không phải lúc nào cũng là toàn bộ sự thật.

Cho nên người tu phải có khả năng:

biết tâm mà chưa vội làm theo tâm.

10. KHI THAM ĐANG NGHĨ – CŨNG ĐỪNG VỘI TIN

Tham nói:

“Có cái này tôi sẽ hạnh phúc.”

Có thật không?

Trước đây mình đã từng muốn nhiều thứ.

Có rồi:

vui một lúc.

Sau đó lại muốn thứ khác.

Vậy phải học nhìn:

cái muốn.

Không phải hễ tâm muốn là:

phải đáp ứng ngay.

Một khoảng dừng sẽ cho trí tuệ cơ hội đi vào.

11. TÂM Ô NHIỄM CÓ THỂ LÀM MỘT LỜI NÓI ĐÚNG TRỞ THÀNH MỘT MŨI DAO

Có khi điều mình nói:

đúng sự thật.

Nhưng tâm đang sân.

Mình chọn đúng chỗ đau nhất của người kia để nói.

Sau đó mình biện minh:

“Tôi có nói sai đâu.”

Nhưng Chánh pháp không chỉ hỏi:

câu ấy đúng không.

Còn phải nhìn:

tâm nào nói.

Mục đích là giúp hay làm đau?

Đúng lúc hay không?

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 20

Có cần thiết không?

Đây là lý do tu tâm phải đứng trước tu lời.

12. TÂM THIỆN CŨNG CÓ THỂ BIẾN MỘT VIỆC RẤT NHỎ THÀNH ĐIỀU RẤT ĐẸP

Một ly nước.

Rất nhỏ.

Nhưng cho người đang khát bằng lòng thương:

đẹp.

Một lời:

“Bạn có sao không?”

Rất ngắn.

Nhưng nói đúng lúc với người đang buồn:

đẹp.

Một lần nhường đường.

Một lần không mắng.

Một lần giữ im lặng để tránh làm đau.

Một lần trả lại vật người khác đánh rơi.

Những việc ấy nhỏ.

Nhưng nếu phát sinh từ tâm thiện,

đang tập cho mình:

một cách sống khác.

13. ĐỪNG CHỈ QUAN TÂM “TÔI ĐÃ LÀM GÌ” – HÃY HỎI “TÔI LÀM VỚI TÂM NÀO”

Hai người cùng bố thí.

Một người cho vì thương.

Một người cho để hơn người.

Bên ngoài:

cùng cho.

Tâm:

khác.

Hai người cùng im lặng.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 21

Một người im vì nhẫn.

Một người im để trừng phạt.

Bên ngoài:

cùng im.

Tâm:

khác.

Hai người cùng giảng Pháp.

Một người mong người nghe hiểu và bớt khổ.

Một người chỉ muốn được kính.

Bên ngoài:

cùng nói lời Pháp.

Tâm:

khác.

Cho nên người tu phải học nhìn:

động cơ.

14. ỨNG DỤNG KHI BỊ NÓI XẤU

Khi có người nói không đúng về mình,

tâm đầu tiên có thể nổi sân.

Đừng tự trách ngay.

Chỉ biết:

“Tâm đang bị ô nhiễm bởi sân.”

Rồi đừng vội nói.

Hỏi:

Điều họ nói có đúng phần nào không?

Nếu đúng:

sửa.

Nếu sai:

có cần đính chính không?

Nếu cần:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 22

nói sự thật.

Không để cái sân viết lời thay mình.

Như vậy mình đang chặn chuỗi:

tâm nhiễm → lời nhiễm → khổ.

15. ỨNG DỤNG KHI NGƯỜI THÂN LÀM TRÁI Ý

Người thân thường là người dễ làm mình sân nhất.

Không phải vì họ xấu nhất.

Mà vì mình có nhiều:

mong đợi.

Mình nghĩ:

“Họ phải hiểu tôi.”

“Họ phải nghe tôi.”

“Họ phải biết tôi muốn gì.”

Khi họ không làm,

tâm nhiễm.

Lúc ấy nhớ bài kệ đầu tiên:

tâm đi trước.

Đừng để tâm sân đi trước lời nói.

Nếu cần:

dừng vài phút.

Rồi nói.

16. ỨNG DỤNG KHI BỊ CHÊ

Khi bị chê, đừng chỉ nhìn người chê.

Hãy nhìn tâm.

Nó đang:

sân?

xấu hổ?

sợ mất danh?

muốn trả?

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 23

Sau đó hỏi:

Họ nói đúng không?

Nếu đúng:

học.

Nếu sai:

không cần nhận điều sai thành mình.

Nhưng dù đúng hay sai,

đừng để một lời chê biến mình thành:

người nói và làm trong tâm ô nhiễm.

17. ỨNG DỤNG KHI CÓ LỢI ÍCH LỚN TRƯỚC MẶT

Một cơ hội có lợi.

Tâm rất muốn.

Trước khi quyết, hỏi:

“Lợi này có khiến mình phải làm điều sai không?”

Nếu có:

đó là chỗ tu.

Tham đi trước,

hành động sai đi sau,

khổ có thể theo.

Nhìn được từ đầu:

tránh được đoạn sau.

18. ỨNG DỤNG KHI GIẢNG PHẬT PHÁP

Người chia sẻ Phật pháp càng phải nhớ bài kệ này.

Trước khi nói:

tâm nào đang nói?

Muốn giúp người hiểu?

Hay muốn chứng minh mình giỏi?

Khi bị hỏi nguồn:

tâm nào phản ứng?

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 24

Nếu khó chịu,

thấy sân.

Nếu sợ bị phát hiện nhầm,

thấy cái tôi.

Rồi quay lại:

sự thật.

Không biết:

nói chưa biết.

Nhớ chưa chắc:

kiểm lại.

Sai:

sửa.

Đó là tu ngay trong việc giảng Pháp.

19. CÔNG THỨC THỰC HÀNH: TÂM – LỜI – VIỆC – QUẢ

Có thể nhớ bài kệ bằng bốn chữ:

TÂM → LỜI → VIỆC → QUẢ

TÂM

Trước hết nhìn trạng thái trong tâm.

LỜI

Nếu tâm đang nhiễm,

cẩn thận lời nói.

VIỆC

Đừng để tâm bất thiện biến thành hành động bất thiện.

QUẢ

Nhớ rằng lời và việc đều có hậu quả.

Chỉ cần nhớ bốn chữ này,

bài kệ đã có thể đi theo mình cả ngày.

20. CÔNG THỨC THỨ HAI: BIẾT – DỪNG – LỌC – LÀM

BIẾT

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 25

Biết tâm đang như thế nào.

DỪNG

Nếu tâm đang quá sân, tham hoặc loạn:

đừng phản ứng vội.

LỌC

Hỏi:

Điều mình định nói hoặc làm có đúng không? Có thiện không? Có gây hại không?

LÀM

Sau đó mới nói hoặc hành động.

Đây là cách đặt:

trí tuệ

vào giữa:

tâm

và:

hành động.

21. BÀI THỰC HÀNH MỘT NGÀY

Trong một ngày,

mình không cần kiểm soát mọi ý nghĩ.

Chỉ thực hành một điều:

trước mỗi phản ứng mạnh, nhìn tâm một lần.

Ai làm mình giận:

nhìn tâm.

Thấy món rất muốn mua:

nhìn tâm.

Được khen:

nhìn tâm.

Bị chê:

nhìn tâm.

Muốn kể chuyện người khác:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 26

nhìn tâm.

Chỉ cần tạo thói quen:

quay vào một lần trước khi đi ra.

Đó là bài thực hành rất lớn.

22. BÀI THỰC HÀNH BUỔI SÁNG

Mỗi sáng có thể đọc:

Hôm nay tôi nhớ tâm đi trước lời nói và hành động.

Tôi sẽ cố nhận ra sân trước khi sân thành lời.

Tôi sẽ cố nhận ra tham trước khi tham thành việc làm sai.

Tôi sẽ không tin hoàn toàn mọi suy nghĩ khi tâm đang nóng.

Tôi sẽ cho mình một khoảng dừng để trí tuệ có cơ hội xuất hiện.

Tôi nhớ rằng mỗi lời và mỗi việc đều đang gieo một nhân.

23. BÀI THỰC HÀNH BUỔI TỐI

Trước khi ngủ hỏi:

Hôm nay trạng thái tâm nào xuất hiện nhiều nhất?

Tham?

Sân?

Sợ?

Ganh?

Hay từ bi?

Có lúc nào tâm ô nhiễm đã đi ra thành lời không?

Có lúc nào mình đã kịp dừng không?

Có việc nào mình làm từ thiện tâm không?

Có câu nào mình cần xin lỗi không?

Ngày mai mình cần nhận ra điều gì sớm hơn?

Không cần tự kết tội.

Mục đích là:

biết tâm để ngày mai tu tốt hơn.

24. CÂU GHI NHỚ

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 27

Muốn sửa cuộc đời bên ngoài, hãy bắt đầu bằng việc biết cái tâm đang dẫn mình đi đâu.

Một lời nói không tự sinh; phía sau nó thường có một trạng thái tâm.

Sân trong tâm nếu không được thấy có thể đi ra thành lời làm đau người.

Tham trong tâm nếu không được soi có thể làm mình gọi cái sai thành cái có lợi.

Cảm xúc rất thật, nhưng điều cảm xúc đang bảo mình làm chưa chắc đã đúng.

Người tu không phải người không còn một ý bất thiện nào; người tu là người ngày càng nhận ra nó sớm hơn và bớt làm theo nó.

Một khoảng dừng giữa cơn sân và lời nói có thể cứu một mối quan hệ.

Một khoảng dừng giữa lòng tham và hành động có thể cứu mình khỏi một việc sai.

Một tâm thiện nhỏ được nuôi mỗi ngày có thể trở thành một đời sống thiện.

25. CÂU GHI NHỚ TRỌNG TÂM

TÂM ĐI TRƯỚC.

LỜI VÀ VIỆC ĐI SAU.

TÂM Ô NHIỄM MÀ NÓI VÀ LÀM, KHỔ CÓ ĐIỀU KIỆN THEO SAU.

Vì vậy:

TRƯỚC KHI SỬA LỜI – HÃY NHÌN TÂM.

TRƯỚC KHI SỬA NGƯỜI – HÃY NHÌN TÂM.

TRƯỚC KHI PHẢN ỨNG – HÃY NHÌN TÂM.

TRƯỚC KHI QUYẾT ĐỊNH – HÃY NHÌN TÂM.

Và xin nhớ nguyên lời Phật:

“Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo; Nếu với ý ô nhiễm, Nói lên hay hành động, Khổ não bước theo sau, Như xe, chân vật kéo.”

Nguồn: Kinh Pháp Cú – Tiểu Bộ Kinh – Phẩm Song Yếu, phẩm thứ nhất, kệ số 1; mã tra cứu quốc tế Dhp 1; bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 28

MỤC 002 - Bài 002 — TÂM THANH TỊNH – AN LẠC BƯỚC THEO SAU 1. CÂU KINH – LỜI PHẬT

“Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo, Nếu với ý thanh tịnh, Nói lên hay hành động, An lạc bước theo sau, Như bóng, không rời hình.”

2. NGUỒN KINH

Kinh: Kinh Pháp Cú Thuộc: Tiểu Bộ Kinh – Kinh Tạng Pāli Phẩm: Phẩm Song Yếu, phẩm thứ nhất Kệ: Kệ số 2 Mã tra cứu quốc tế: Pháp Cú 2 – Dhp 2 Bản dịch tiếng Việt: Hòa thượng Thích Minh Châu Nguyên bản kinh: tiếng Pāli

Bản Kinh Pháp Cú tiếng Việt của Hòa thượng Thích Minh Châu ghi đúng bài kệ này ở Phẩm Song Yếu, kệ số 2; SuttaCentral cũng xếp Dhp 1–20 trong Yamakavagga – Phẩm Song Yếu và xác nhận kệ 2 là bài kệ đối ứng với kệ 1. (SuttaCentral)

3. GIẢI NGHĨA TỪNG TỪ

Kính thưa quý vị,

bài kệ thứ hai của Kinh Pháp Cú đi liền với bài kệ thứ nhất.

Bài thứ nhất nói:

Nếu tâm ô nhiễm mà nói hay hành động, khổ đau bước theo sau.

Bài thứ hai nói chiều ngược lại:

Nếu tâm thanh tịnh mà nói hay hành động, an lạc bước theo sau.

Hai bài đứng cạnh nhau như hai mặt của một sự thật.

Một bên là:

tâm nhiễm → khổ.

Một bên là:

tâm thanh tịnh → an.

Đức Phật không chỉ nói cho mình biết nguyên nhân của khổ.

Ngài còn chỉ luôn con đường đưa đến an lạc.

Vì vậy trước khi giảng cả bài, chúng ta đi từng từ.

“Ý”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 29

Trong bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu dùng chữ:

“ý”.

Để dễ hiểu, chúng ta có thể nói:

ý ở đây chỉ đời sống tâm ý, trạng thái tâm đứng phía trước lời nói và hành động.

Trước một lời thương,

tâm thương đã sinh.

Trước một lời ác,

tâm sân đã sinh.

Trước một việc giúp người,

thiện ý đã có.

Trước một hành động lừa dối,

thường đã có tâm muốn che giấu hoặc muốn chiếm lợi.

Như vậy người học Phật không chỉ chăm chăm sửa cái miệng.

Phải quay lại nhìn:

cái tâm đang đứng phía sau miệng.

Không chỉ sửa bàn tay.

Phải nhìn:

cái tâm đang điều khiển bàn tay.

“DẪN ĐẦU”

“Dẫn đầu” nghĩa là:

đi trước.

Một việc chưa thành lời,

chưa thành hành động,

thường đã có một hướng ở trong tâm.

Có khi người khác chỉ nhìn mình một cái.

Nếu tâm nghĩ:

“Họ ghét tôi.”

lập tức khó chịu.

Nếu tâm nghĩ:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 30

“Có thể họ chỉ đang suy nghĩ.”

thì không có gì lớn.

Sự kiện bên ngoài giống nhau.

Nhưng tâm đi trước bằng hai hướng khác nhau,

nên lời nói và phản ứng đi sau cũng khác.

Cho nên người tu cần học:

đừng tin ngay mọi cách diễn giải đầu tiên của tâm.

Nhất là lúc sân,

sợ,

ganh,

hay tự ái đang mạnh.

“PHÁP”

Chữ “pháp” trong câu:

“Ý dẫn đầu các pháp”

không chỉ có nghĩa là bài giảng Phật pháp.

Nó là một từ rất rộng.

Để giảng dễ hiểu mà không đi lệch, mình có thể nói:

các pháp ở đây chỉ những trạng thái và tiến trình liên hệ đến đời sống tâm ý, lời nói và hành động của con người.

Điều cần đặc biệt tránh là hiểu thành:

“Chỉ cần nghĩ điều gì thì tâm sẽ tạo ra toàn bộ thế giới bên ngoài theo đúng ý mình.”

Bài kinh không dạy như vậy.

Điểm Đức Phật đang nhấn mạnh là:

tâm có vai trò rất quan trọng đối với cách mình nói, cách mình làm và những hệ quả tâm lý – đạo đức đi theo.

“LÀM CHỦ”

“Làm chủ” ở đây có thể hiểu là:

tâm giữ vai trò chi phối rất mạnh.

Khi tâm từ làm chủ,

mình nhìn người mềm hơn.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 31

Khi sân làm chủ,

người kia chỉ cần làm một việc nhỏ cũng thấy khó chịu.

Khi tham làm chủ,

một điều sai cũng dễ được mình tự biện hộ.

Khi chánh niệm làm chủ,

mình có khả năng thấy cảm xúc trước khi làm theo nó.

Do vậy mỗi sáng có thể tự hỏi:

“Hôm nay cái gì đang làm chủ tâm mình?”

Là:

tham?

sân?

sợ?

hay:

từ,

bi,

chân thật,

chánh niệm,

trí tuệ?

Đây là một câu hỏi rất thực tế.

“Ý TẠO”

Câu:

“Ý làm chủ, ý tạo”

không nên được hiểu thành:

nghĩ gì thì điều ấy tự nhiên xuất hiện ngoài đời.

Điều gần sát hơn là:

tâm có vai trò tạo nên cách lời nói và hành động phát sinh từ mình.

Một tâm biết ơn lâu ngày tạo ra:

cách nói biết ơn.

Một tâm sân được nuôi lâu ngày tạo ra:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 32

thói quen nóng nảy.

Một tâm ganh được nuôi:

khiến mình không vui nổi trước cái tốt của người khác.

Một tâm từ được nuôi:

khiến mình tự nhiên biết cân nhắc nỗi đau của người.

Mỗi ngày mình đang âm thầm tạo một con người qua những tâm nào được nuôi nhiều nhất.

“THANH TỊNH”

Đây là chữ quan trọng nhất của bài kệ thứ hai.

“Thanh tịnh” có thể hiểu:

trong sạch, không bị những trạng thái bất thiện chi phối theo cách đang nói đến.

Một tâm thanh tịnh không phải chỉ là:

tâm không suy nghĩ gì.

Cũng không phải:

đầu óc trống rỗng.

Tâm thanh tịnh có thể có:

lòng từ.

Lòng bi.

Chân thật.

Không ác ý.

Không gian dối.

Không cố ý hại người.

Biết đủ.

Biết nhẫn.

Có chánh niệm.

Có trí soi xét.

Ví dụ:

mình thấy người khác thành công.

Thay vì ganh,

mình vui theo.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 33

Tâm nhẹ.

Đó là một phần thanh tịnh.

Người kia làm mình đau.

Mình vẫn xử lý việc cần thiết nhưng không muốn trả đũa.

Tâm bớt sân.

Đó là hướng thanh tịnh.

Có cơ hội gian dối để lấy lợi,

mình không làm.

Đó là thanh tịnh đi vào hành động.

“NÓI LÊN”

“Nói lên” là:

lời nói phát sinh từ tâm.

Một lời có thể giống nhau về chữ,

nhưng khác hoàn toàn về tâm.

Ví dụ:

“Bạn nên xem lại việc này.”

Nếu nói với tâm thương:

người nghe cảm được.

Nếu nói với tâm khinh:

cũng câu đó nhưng có dao.

Vì vậy Chánh pháp không chỉ quan tâm:

nội dung lời nói.

Còn quan tâm:

tâm đang sinh ra lời ấy.

Khi lời đi ra từ một tâm thanh tịnh hơn,

nó có nhiều khả năng:

nhẹ,

thật,

đúng lúc,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 34

có lợi ích,

ít gây tổn thương vô ích.

“HÀNH ĐỘNG”

“Hành động” là việc mình làm bằng thân.

Nhưng trước hành động thường có động cơ.

Một người cho một món quà.

Nếu cho vì thương:

một tâm.

Nếu cho để người khác mang ơn:

một tâm khác.

Bên ngoài cùng là cho.

Bên trong khác.

Một người im lặng.

Nếu im vì nhẫn:

một tâm.

Nếu im để trừng phạt:

một tâm khác.

Cho nên người tu không chỉ nhìn:

việc đã làm.

Mà còn nhìn:

mình làm bằng tâm nào.

Đây là một bước rất quan trọng trong việc soi mình.

“AN LẠC”

“An lạc” là:

sự an vui, hạnh phúc, nhẹ nhàng, trạng thái ít bị khổ não thiêu đốt.

Có an lạc rất gần.

Ví dụ:

nói thật thì tâm không phải sợ bị lộ.

Tha được một chuyện:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 35

tâm nhẹ.

Không trả đũa:

đêm ngủ dễ hơn.

Giúp được người:

tâm vui.

Giữ được một giới giữa lúc lợi lớn:

tâm có sự tự trọng.

Những điều ấy có thể thấy ngay.

An lạc không nhất thiết là:

lúc nào cũng phấn khích.

Nhiều khi an lạc chỉ là:

không phải mang thêm một gánh nặng do chính mình tạo.

“BƯỚC THEO SAU”

“Bước theo sau” nghĩa là:

an lạc có điều kiện đi cùng với lời nói và hành động phát sinh từ tâm thanh tịnh.

Không phải hiểu một cách máy móc rằng:

làm một việc tốt thì ngay lập tức mọi hoàn cảnh bên ngoài đều thuận.

Có người làm điều đúng nhưng vẫn gặp khó.

Có người giữ giới nhưng vẫn bị hiểu lầm.

Có người giúp người nhưng không được biết ơn.

Vì vậy “an lạc bước theo” không nên giảng thành:

“làm thiện thì cuộc đời chắc chắn không còn nghịch cảnh.”

Điều sâu hơn là:

thiện tâm và thiện nghiệp không tạo thêm kiểu khổ do tham, sân, dối trá và ác ý gây ra; chúng tạo nền cho an lành và quả thiện.

“NHƯ BÓNG”

Hình ảnh trong bài kệ rất đẹp:

“Như bóng, không rời hình.”

Một người đi,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 36

bóng theo.

Không cần gọi bóng.

Không cần kéo bóng.

Khi đủ điều kiện ánh sáng,

bóng tự đi cùng.

Đức Phật dùng hình ảnh rất gần để làm mình nhớ:

tâm thanh tịnh → nói hoặc làm → an lạc theo sau.

Nếu bài 1 dùng hình ảnh:

bánh xe đi theo chân vật kéo

để nói về khổ,

thì bài 2 dùng:

bóng theo hình

để nói về an lạc.

Hai hình ảnh tạo thành một cặp rất đẹp. (Access to Insight)

“KHÔNG RỜI HÌNH”

Cụm:

“không rời hình”

làm hình ảnh càng sâu.

Điều thiện không phải chỉ để:

trang trí hình ảnh bên ngoài.

Nó trở thành một phần đi cùng đời sống.

Một người tập chân thật lâu ngày:

sự đáng tin đi theo.

Một người tập từ bi lâu ngày:

cách nhìn mềm hơn đi theo.

Một người tập nhẫn:

khả năng chịu được nghịch cảnh đi theo.

Một người tập bố thí:

tâm rộng dần đi theo.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 37

Mỗi lần thiện pháp được lặp lại,

mình đang nuôi một phẩm chất đi cùng mình.

4. GIẢI NGHĨA TỪNG CỤM

“Ý DẪN ĐẦU CÁC PHÁP”

Cụm này nhắc:

muốn thay đổi lời và việc, phải quay về đầu nguồn là tâm.

Nếu chỉ ép miệng không nói,

nhưng trong tâm vẫn hận dữ,

thì mới giữ được phần ngoài.

Cần tiếp tục tu phần trong.

Nếu chỉ ép tay không làm điều xấu,

nhưng trong tâm ngày nào cũng tưởng tượng trả đũa,

thì chưa hoàn tất.

Ngược lại,

khi tâm dần trong hơn,

lời và hành động cũng tự nhiên dễ đổi hơn.

Đây là lý do tu tâm không phải việc phụ.

Nó là phần rất căn bản.

“Ý LÀM CHỦ, Ý TẠO”

Cụm này cho thấy:

tâm là nơi mình phải chịu trách nhiệm.

Mình không thể kiểm soát tất cả người trên đời.

Không kiểm soát hết lời họ nói.

Không điều khiển được mọi biến cố.

Nhưng có một việc mình có thể học dần:

điều phục cách tâm phản ứng.

Nếu người khác chửi mình,

mình chưa chắc ngăn được câu đầu.

Nhưng có thể học:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 38

không để nó tạo mười câu chửi từ mình.

Người khác ganh mình,

mình không kiểm soát được.

Nhưng có thể học:

không ganh lại.

Đó là lấy lại quyền làm chủ phần của mình.

“NẾU VỚI Ý THANH TỊNH”

Đây là điều kiện trung tâm.

Không phải chỉ:

làm một việc có vẻ tốt.

Mà:

làm từ một tâm thiện hơn.

Ví dụ bố thí.

Nếu cho để hạ người:

tâm chưa đẹp.

Nếu cho rồi ngày nào cũng nhắc:

“Tôi đã giúp anh,”

tâm vẫn còn chấp.

Nếu cho bằng lòng thương,

không đòi người khác phải mang ơn,

tâm nhẹ hơn.

Cùng một hành động,

tâm quyết định phẩm chất của việc ấy rất nhiều.

“NÓI LÊN HAY HÀNH ĐỘNG”

Cụm này đưa Pháp ra khỏi lý thuyết.

Tâm thanh tịnh không chỉ để:

mình biết trong lòng.

Nó phải đi ra:

lời lành,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 39

việc lành.

Một người nói:

“Tôi thương chúng sinh,”

nhưng lời nói luôn làm người khác tổn thương,

thì phải xem lại.

Một người nói:

“Tôi sống chân thật,”

nhưng gặp lợi là nói dối,

thì phải xem lại.

Thiện tâm thật sẽ dần tìm đường đi vào:

thân và khẩu.

“AN LẠC BƯỚC THEO SAU”

An lạc không phải một món quà ngẫu nhiên.

Nó có nhân.

Một tâm không nuôi hận:

có nhân của nhẹ.

Một tâm chân thật:

có nhân của an.

Một tâm biết đủ:

bớt rất nhiều cái đói.

Một tâm rộng:

bớt rất nhiều sự nắm.

Đây là chỗ mình cần thay đổi cách tìm hạnh phúc.

Thường mình tìm an bằng:

thêm từ bên ngoài.

Lời Phật chỉ thêm một con đường:

bớt ô nhiễm bên trong.

“NHƯ BÓNG, KHÔNG RỜI HÌNH”

Hình ảnh này làm câu kinh trở nên rất dễ nhớ.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 40

Không cần ngày nào cũng cầu:

“An lạc hãy theo tôi.”

Hãy tạo nhân cho an.

Nếu mỗi ngày:

ít nói dối hơn,

ít sân hơn,

biết ơn hơn,

bố thí hơn,

biết nhẫn hơn,

thì chính đời sống ấy đang tạo nền cho an.

Muốn bóng đi theo,

không cần chạy đuổi bắt bóng.

Chỉ cần:

người đi đúng hướng.

Đây là một hình ảnh rất đẹp để ứng dụng.

5. GHÉP NGHĨA TOÀN CÂU KINH

Ghép lại toàn bài:

Tâm ý đi trước và giữ vai trò quan trọng đối với lời nói, hành động. Nếu một người nói hoặc hành động từ một tâm trong sạch, không bị những trạng thái bất thiện chi phối, thì an lạc có điều kiện đi theo người ấy, giống như bóng đi theo hình không rời.

Có thể nhớ thật gọn:

TÂM THANH TỊNH → LỜI THIỆN → VIỆC THIỆN → AN LẠC THEO.

Đây chính là mặt thứ hai của bài kệ 1.

Bài 1:

TÂM Ô NHIỄM → KHỔ.

Bài 2:

TÂM THANH TỊNH → AN.

Hai bài ghép lại thành một bản đồ căn bản:

MUỐN BỚT KHỔ – NHÌN TÂM.

MUỐN THÊM AN – CŨNG BẮT ĐẦU TỪ TÂM.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 41

6. GIẢNG SÂU – AN LẠC KHÔNG CHỈ NẰM Ở HOÀN CẢNH

Kính thưa quý vị,

con người thường đặt rất nhiều điều kiện cho hạnh phúc.

Khi có tiền hơn tôi sẽ vui.

Khi người ấy hiểu tôi tôi mới an.

Khi con tôi nghe lời tôi mới an.

Khi không ai nói xấu tôi tôi mới an.

Khi hết việc tôi mới an.

Nhưng hết việc này có việc khác.

Người này hiểu thì người khác chưa hiểu.

Được thứ này lại muốn thứ khác.

Nếu an hoàn toàn phụ thuộc ngoại cảnh,

thì nó rất mong manh.

Đức Phật không nói ngoại cảnh không quan trọng.

Một môi trường tốt rất quý.

Một thân khỏe rất quý.

Một gia đình thuận hòa rất quý.

Nhưng Ngài chỉ sâu hơn:

tâm cũng là một yếu tố rất lớn của hạnh phúc.

7. CÓ NGƯỜI ĐIỀU KIỆN RẤT ĐẦY ĐỦ NHƯNG TÂM VẪN KHỔ

Có nhà.

Nhưng sợ mất.

Có tiền.

Nhưng vẫn thấy thiếu.

Có người thương.

Nhưng luôn nghi ngờ.

Có danh.

Nhưng ngày đêm sợ người khác hơn.

Có người khen.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 42

Nhưng một lời chê làm mất ngủ.

Như vậy:

ngoại cảnh có,

nhưng tâm chưa biết an.

Đây là lý do chỉ chạy đi tích lũy điều kiện bên ngoài chưa chắc giải được hết nỗi khổ.

8. CÓ NGƯỜI HOÀN CẢNH CHƯA HOÀN HẢO NHƯNG TÂM BIẾT ĐỦ THÌ NHẸ HƠN

Không phải họ không có khó khăn.

Họ vẫn có.

Nhưng họ có khả năng:

thấy cái đang có,

biết ơn,

không so quá nhiều,

không nuôi hận quá lâu,

không đòi mọi người phải theo ý.

Vì vậy cùng một hoàn cảnh,

mức độ khổ có thể rất khác.

Không phải để trách người đang đau:

“Tại tâm bạn nên bạn khổ.”

Nói như vậy thiếu từ bi.

Mà lời kinh giúp mỗi người:

tìm lại phần mình có thể tu.

Có những khổ do hoàn cảnh thật.

Nhưng cũng có phần khổ do tâm tiếp tục:

nắm,

chống,

nhớ,

hận,

so sánh.

Phần đó mình có thể học chuyển hóa.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 43

9. TÂM THANH TỊNH KHÔNG PHẢI TÂM NGÂY THƠ

Có người nghĩ:

“Tâm thiện nghĩa là ai mình cũng tin.”

Không phải.

Tâm thanh tịnh vẫn có trí.

Người lừa:

biết họ lừa.

Người nguy hiểm:

biết giữ khoảng cách.

Một việc sai:

biết là sai.

Nhưng không vì thấy cái sai mà:

nuôi ác ý.

Đây là khác biệt rất quan trọng.

Từ bi không phải ngu ngơ.

Thiện không phải không có ranh giới.

Thanh tịnh là:

thấy sự việc rõ nhưng không để tham sân si làm chủ cách mình xử lý.

10. TÂM THANH TỊNH CÓ THỂ NÓI “KHÔNG”

Nhiều người tưởng người tốt phải luôn nói:

“Vâng.”

Không phải.

Có khi nói:

“Không”

mới đúng.

Người khác rủ làm điều sai:

nói không.

Người khác muốn lợi dụng:

nói không.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 44

Một yêu cầu vượt khả năng:

có thể nói không.

Một hành vi gây hại:

phải ngăn.

Điều khác biệt nằm ở tâm.

Nói không bằng sân:

một kiểu.

Nói không bằng sự rõ ràng:

một kiểu khác.

11. TÂM THANH TỊNH KHÔNG PHẢI CẢM XÚC LÚC NÀO CŨNG VUI

Có thể đang buồn nhưng tâm vẫn không ác.

Có thể đau nhưng vẫn chân thật.

Có thể mất mát nhưng không muốn hại ai.

Có thể thất vọng nhưng không dối.

Có thể khóc nhưng vẫn có từ.

Vì vậy đừng hiểu:

“Thanh tịnh là lúc nào cũng cười.”

Không phải.

Thanh tịnh liên hệ đến phẩm chất tâm,

không phải một vẻ mặt luôn vui vẻ.

12. MỘT TÂM CHÂN THẬT ĐEM LẠI MỘT LOẠI AN RẤT ĐẶC BIỆT

Người nói thật không phải nhớ:

mình đã bịa gì.

Không cần sợ:

người này nghe câu nào, người kia nghe câu nào.

Không phải tạo thêm lời nói để che lời trước.

Đó là một loại nhẹ.

Có thể sự thật đôi khi làm mình mất lợi ngắn hạn.

Nhưng nó giữ:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 45

phẩm hạnh.

Đây là an lạc sâu hơn một lợi ích nhỏ.

13. MỘT TÂM KHÔNG HẬN CŨNG NHẸ RẤT NHIỀU

Ghét một người rất mệt.

Phải nhớ họ.

Phải kể họ.

Nghe tên là nóng.

Thấy họ vui mình khó chịu.

Như vậy người mình ghét lại chiếm rất nhiều chỗ trong tâm.

Khi bớt hận,

không phải người kia được lợi trước.

Mình nhẹ trước.

Đây là lý do tâm thiện có quả gần ngay hiện tại.

14. MỘT TÂM BIẾT ĐỦ CÓ THỂ BIẾN “ÍT” THÀNH “ĐỦ”

Một người có mười nhưng muốn một trăm:

thấy thiếu.

Một người có năm nhưng nhu cầu căn bản đủ và biết ơn:

thấy đủ.

Vậy cảm giác giàu nghèo trong tâm không chỉ nằm ở số lượng.

Còn nằm ở:

mức độ tham cầu.

Biết đủ không có nghĩa:

không làm việc,

không phát triển.

Mà là:

không lấy chữ “thêm” làm điều kiện duy nhất để được an.

15. MỘT TÂM TÙY HỶ CHUYỂN GANH THÀNH PHƯỚC

Thấy người khác làm tốt.

Nếu ganh:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 46

mình khổ.

Nếu tùy hỷ:

“Lành thay, họ làm được điều tốt.”

tâm mình cũng vui.

Cùng một thành công của người khác.

Một cách nhìn biến nó thành:

nỗi đau.

Một cách nhìn biến nó thành:

niềm vui.

Đây là ví dụ rất đẹp cho:

tâm dẫn đầu.

16. KHI NGƯỜI KHÁC ĐƯỢC HƠN MÌNH

Tâm đầu tiên có thể hơi khó chịu.

Không cần giả:

“Tôi vui lắm.”

Nếu chưa vui thì biết:

“Ganh đang chớm.”

Sau đó tập:

“Điều tốt của họ không lấy mất điều tốt của mình.”

“Họ có quả này chắc có nhân.”

“Mình học nhân tốt của họ.”

Mỗi lần như vậy,

ganh giảm một chút.

Tâm sáng một chút.

17. KHI BỊ XÚC PHẠM

Bài kệ 1 nhắc:

tâm ô nhiễm thì khổ theo.

Bài kệ 2 nhắc:

tâm trong hơn thì an theo.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 47

Vậy khi bị xúc phạm,

ngay lập tức có hai đường.

Đường một:

nuôi sân.

Đường hai:

xử lý việc nhưng giữ tâm khỏi ác ý.

Đường hai khó hơn.

Nhưng chính vì khó nên đó là chỗ tu.

18. KHI NGƯỜI KHÁC HIỂU LẦM MÌNH

Có thể nói sự thật.

Nhưng đừng đánh đổi tâm thanh tịnh lấy việc:

“tất cả mọi người phải hiểu tôi.”

Không ai kiểm soát được mọi suy nghĩ của thiên hạ.

Sống đúng.

Giải thích điều cần giải thích.

Sau đó:

buông phần không nằm trong quyền mình.

Đó cũng là an.

19. KHI CÓ TIỀN

Tiền có thể được dùng từ nhiều loại tâm.

Dùng vì tham:

một kiểu.

Dùng vì trách nhiệm:

một kiểu.

Dùng để giúp:

một kiểu.

Dùng để khoe:

một kiểu.

Vật không tự quyết phẩm chất tâm.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 48

Tâm mình đang liên hệ với vật ra sao mới là chỗ tu.

Có tài sản mà tâm rộng:

tài sản trở thành phương tiện tốt.

Có tài sản mà tâm chỉ sợ và nắm:

tài sản có thể thành gánh.

20. KHI LÀM VIỆC THIỆN

Đừng chỉ nhìn:

mình đã cho bao nhiêu.

Hỏi:

“Tâm tôi lúc cho thế nào?”

Có muốn người khác biết ơn không?

Có muốn được khen không?

Có khinh người nhận không?

Nếu có:

không tự trách.

Chỉ thấy:

cái tôi đang chen vào thiện.

Rồi lần sau làm sạch hơn một chút.

Đây là cách tu rất thật.

21. KHI GIẢNG PHẬT PHÁP

Trước khi nói một bài,

hãy hỏi:

“Tâm tôi muốn gì?”

Muốn:

người nghe hiểu lời Phật?

Hay:

người nghe nghĩ mình giỏi?

Muốn:

người nghe bớt khổ?

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 49

Hay:

muốn được tôn lên?

Nếu thấy cái tôi có mặt:

không cần bỏ giảng.

Chỉ cần:

nhận ra và hạ xuống.

Trở về nguồn kinh.

Trở về lời Phật.

Trở về lợi ích người nghe.

Như vậy chính việc giảng cũng trở thành:

chỗ tu tâm thanh tịnh.

22. TẠI SAO PHẢI CÓ NGUỒN KINH RÕ?

Bởi tâm rất dễ:

nhớ nhầm,

hiểu nhầm,

thêm ý mình.

Nếu có nguồn:

mình quay về kiểm.

Kinh nào?

Phẩm nào?

Kệ mấy?

Ai dịch?

Nguyên văn ra sao?

Nguồn giúp người giảng:

hạ cái tôi xuống.

Không phải:

“Tôi nói nên đúng.”

Mà:

“Kinh nói như vậy; phần này là tôi giải.”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 50

Đây cũng là sự chân thật.

23. TÂM THANH TỊNH TRONG LỜI NÓI

Trước khi nói, thử qua bốn cửa:

CỬA MỘT – THẬT

Có đúng không?

CỬA HAI – LỢI

Có ích không?

CỬA BA – ĐÚNG LÚC

Bây giờ nói có thích hợp không?

CỬA BỐN – ĐÚNG TÂM

Mình nói vì thương hay vì muốn làm đau?

Qua được bốn cửa ấy,

lời dễ trong hơn rất nhiều.

24. TÂM THANH TỊNH TRONG HÀNH ĐỘNG

Trước một việc lớn,

hỏi:

Có trái giới không?

Có hại mình hay người không?

Có vì tham quá mức không?

Có vì sân không?

Nếu không ai biết việc này, mình còn muốn làm không?

Những câu hỏi ấy giúp mình thấy động cơ.

25. ĐỪNG ĐỢI TÂM HOÀN TOÀN THANH TỊNH RỒI MỚI LÀM THIỆN

Người đang tu chưa hoàn hảo.

Có thể trong một việc thiện vẫn có chút danh.

Không sao.

Thấy.

Rồi chỉnh.

Nếu đợi:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 51

“Khi tâm tôi hoàn toàn sạch mới giúp người,”

có khi chẳng bao giờ làm.

Tu là:

vừa làm thiện,

vừa lọc tâm.

Lần này 50 phần trăm vì thương, 50 phần trăm vì muốn được khen.

Thấy.

Lần sau giảm phần danh.

Đó là tu thật.

26. TÂM THANH TỊNH ĐƯỢC XÂY TỪ NHỮNG VIỆC NHỎ

Một ngày không nói một câu ác.

Một ngày không kể chuyện người.

Một lần chịu nhận sai.

Một lần vui trước thành công của người khác.

Một lần giữ giới trước lợi.

Một lần cho mà không kể.

Một lần bị chê nhưng không trả đũa.

Mỗi việc nhỏ như:

một giọt nước sạch.

Nhiều giọt thành dòng.

27. ĐỪNG COI THƯỜNG MỘT NIỆM THIỆN

Mình thấy một người khó khăn.

Tâm thương khởi.

Dù chưa làm được nhiều,

niệm thiện ấy đã đáng quý.

Sau đó nếu có thể chuyển thành hành động:

càng tốt.

Một niệm:

“Tôi không muốn làm người này đau thêm,”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 52

có thể giữ lại một câu ác.

Một niệm:

“Tôi nên nói thật,”

có thể ngăn một lời dối.

Một niệm thiện nhỏ có thể đổi cả đoạn sau của sự việc.

28. AN LẠC “NHƯ BÓNG KHÔNG RỜI HÌNH” KHÔNG CÓ NGHĨA ĐỜI KHÔNG CÒN KHỔ

Đây là điều phải hiểu cẩn thận.

Một người thiện vẫn:

già,

bệnh,

mất người thân,

gặp nghịch cảnh.

Bài kệ không hứa:

“Tâm thiện thì không có sự kiện đau.”

Nó chỉ một mối quan hệ sâu hơn:

thiện tâm và thiện nghiệp là nhân của an lành, và người có tâm trong sạch không tự tạo thêm nhiều khổ như khi hành động từ ô nhiễm.

Vì vậy không dùng bài kinh để trách người gặp khổ:

“Chắc tâm họ không tốt.”

Đó là cách giảng thiếu căn cứ và thiếu từ bi.

29. ĐỪNG BIẾN NHÂN QUẢ THÀNH PHÁN XÉT NGƯỜI KHÁC

Mình không biết hết nghiệp của ai.

Không biết hết hoàn cảnh.

Không biết hết nhân duyên.

Cho nên học nhân quả trước hết để:

soi mình.

Tâm này:

nên nuôi không?

Lời này:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 53

nên nói không?

Việc này:

nên làm không?

Đó là ứng dụng an toàn và thiết thực nhất.

30. CÔNG THỨC CỦA BÀI 002

Có thể nhớ bằng bốn chữ:

TÂM – THIỆN – HÀNH – AN

TÂM

Nhìn tâm trước.

THIỆN

Nuôi trạng thái lành.

HÀNH

Đưa tâm thiện thành lời và việc.

AN

An lạc có điều kiện phát sinh và đi cùng.

31. CÔNG THỨC THỰC HÀNH: SẠCH – NÓI – LÀM – NHẸ

SẠCH

Trước hết làm tâm bớt sân, bớt tham, bớt ác ý.

NÓI

Nói từ tâm trong hơn.

LÀM

Làm điều đúng.

NHẸ

Kết quả gần nhất là tâm nhẹ hơn.

Công thức rất dễ nhớ:

SẠCH TÂM → SẠCH LỜI → SẠCH VIỆC → NHẸ ĐỜI.

32. BÀI THỰC HÀNH MỘT NGÀY TÂM THANH TỊNH

Trong một ngày,

không cần làm quá nhiều.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 54

Chỉ giữ ba điều:

MỘT

Không cố ý nói lời làm đau người.

HAI

Có một việc thiện thì làm trong khả năng.

BA

Mỗi lần ganh hoặc sân sinh, nhận biết trước khi phản ứng.

Cuối ngày xem:

tâm nhẹ hơn không?

Đây là cách tự nếm lời kinh.

33. BÀI THỰC HÀNH VỚI LỜI NÓI

Trong 24 giờ,

mỗi lần sắp kể một chuyện về người khác,

hỏi:

Có thật không?

Có cần không?

Có lợi không?

Nếu thiếu cả ba:

thử im.

Một ngày thôi.

Sau đó xem:

tâm có yên hơn không?

34. BÀI THỰC HÀNH VỚI GANH

Mỗi lần thấy ai có điều tốt,

tập nói:

“Lành thay cho điều tốt họ có.”

Không cần ép cảm xúc ngay lập tức.

Chỉ tập câu ấy.

Sau đó hỏi:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 55

“Tôi học được nhân tốt gì từ họ?”

Chuyển:

ganh

thành:

học.

35. BÀI THỰC HÀNH VỚI SÂN

Khi sân:

không cần cố thành thánh ngay.

Chỉ:

nhận biết.

Thở.

Không nói ngay.

Đợi một chút.

Sau đó mới xử lý.

Mỗi lần dừng được một phản ứng bất thiện,

đó là đang tạo điều kiện cho:

tâm thanh tịnh hơn.

36. BÀI THỰC HÀNH VỚI TÀI VẬT

Mỗi tuần làm một việc chia sẻ đúng khả năng.

Không cần lớn.

Mục tiêu:

làm tâm bớt nắm.

Nếu cho rồi cứ tiếc:

biết tiếc.

Không sao.

Lần sau tập tiếp.

Không biến tu thành ép mình.

Biến tu thành:

huấn luyện tâm từng chút.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 56

37. BÀI THỰC HÀNH VỚI LỜI KHEN

Khi được khen:

biết vui.

Nhưng không để lời khen trở thành:

thức ăn bắt buộc.

Nhắc:

“Lời này đến rồi sẽ qua.”

Nếu có điều đúng:

cảm ơn.

Nếu lời khen quá mức:

không cần tin hết.

Như vậy tâm giữ được sự quân bình hơn.

38. BÀI THỰC HÀNH VỚI LỜI CHÊ

Khi bị chê:

đừng lập tức chống.

Hỏi:

Có đúng phần nào không?

Nếu đúng:

học.

Nếu sai:

không cần nuốt hết.

Nhưng dù đúng hay sai,

đừng để một câu chê biến tâm mình thành:

ô nhiễm.

Đó chính là đem Dhp 2 vào đời.

39. THỰC HÀNH BUỔI SÁNG

Mỗi sáng có thể đọc:

Hôm nay tôi nhớ rằng tâm đi trước lời và việc.

Tôi nuôi tâm chân thật.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 57

Tôi tập bớt sân.

Tôi tập tùy hỷ thay vì ganh.

Tôi biết đủ với điều chân chính đang có.

Tôi nói và làm từ tâm càng trong càng tốt.

Tôi nhớ rằng an lạc không chỉ là thứ phải đi tìm ngoài đời; an lạc còn được vun bồi ngay trong cách mình giữ tâm.

40. THỰC HÀNH BUỔI TỐI

Trước khi ngủ hỏi:

Hôm nay tâm nào xuất hiện nhiều nhất?

Tôi đã nói được lời nào từ tâm thiện?

Tôi đã làm được việc nào bằng lòng thương?

Có lúc nào tâm sân kéo tôi đi không?

Có lúc nào tôi kịp nhận ra trước khi phản ứng không?

Tôi có vui được trước điều tốt của ai không?

Tôi có nói thật trong một lúc nói thật làm mình bất lợi không?

Ngày mai tôi muốn nuôi tâm nào nhiều hơn?

Chỉ cần hỏi thật.

Không cần tự phán xét nặng.

41. MỘT CÁCH ĐO SỰ TU RẤT THỰC TẾ

Đừng chỉ hỏi:

“Tôi biết bao nhiêu kinh?”

Hãy hỏi:

Tôi có bớt sân không?

Tôi có thật hơn không?

Tôi có dễ vui với người khác hơn không?

Tôi có bớt nói xấu không?

Tôi có rộng hơn không?

Tôi có nhận lỗi nhanh hơn không?

Nếu có:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 58

tâm đang đổi.

Kinh đã đi vào đời.

42. MỘT NGƯỜI HỌC NHIỀU NHƯNG TÂM KHÔNG ĐỔI THÌ CẦN XEM LẠI CÁCH HỌC

Thuộc rất nhiều bài.

Nhưng ai chạm là sân.

Biết rất nhiều thuật ngữ.

Nhưng thường xuyên khinh người.

Giảng biết đủ.

Nhưng tâm mình không đủ.

Nói buông.

Nhưng danh bị chạm là đau.

Đây không phải để chê ai.

Mà để nhắc:

Pháp phải đi từ tai xuống tâm, từ tâm ra đời sống.

43. TÂM THANH TỊNH KHÔNG PHẢI MỘT DANH HIỆU

Không phải tự nói:

“Tâm tôi thanh tịnh.”

Mà để đời sống trả lời.

Khi bị trái ý:

phản ứng ra sao?

Khi có lợi:

có giữ giới không?

Khi không ai biết:

có chân thật không?

Khi người khác hơn:

có ganh không?

Khi bị hiểu lầm:

có giữ được tâm không ác không?

Đó mới là nơi kiểm.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 59

44. AN LẠC CỦA TÂM THIỆN KHÔNG CẦN AI CÔNG NHẬN

Mình làm một việc tốt mà không ai biết.

Tâm vẫn biết.

Mình dừng được một câu ác mà không ai thấy.

Tâm vẫn nhẹ.

Mình chịu nhận sai mà mất một chút thể diện.

Nhưng bên trong không còn phải bảo vệ lời sai.

Đó là an.

Không phải mọi an lạc đều cần:

tiếng vỗ tay.

45. CÓ NHỮNG NIỀM VUI CÀNG KÍN CÀNG ĐẸP

Giúp một người mà không kể.

Tha một chuyện mà không khoe.

Giữ giới lúc không ai nhìn.

Cầu chúc người mình từng giận được an.

Những việc ấy ít người thấy.

Nhưng chính mình biết:

tâm hôm nay khác hôm qua.

Đó là niềm vui của thực hành.

46. CÂU GHI NHỚ THỨ NHẤT

Muốn lời hiền hơn, hãy làm tâm bớt sân trước khi mở miệng.

47. CÂU GHI NHỚ THỨ HAI

Tâm thanh tịnh không làm mọi người sống theo ý mình; nó giúp mình không cần mọi người sống theo ý mình mới có thể bình an.

48. CÂU GHI NHỚ THỨ BA

An lạc không chỉ đến từ điều mình có; nhiều khi nó đến từ điều bất thiện mình không còn phải mang.

49. CÂU GHI NHỚ THỨ TƯ

Một tâm chân thật không cần tốn sức bảo vệ một câu chuyện giả.

50. CÂU GHI NHỚ THỨ NĂM

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 60

Một người khác thành công không lấy bớt phần thiện của mình; ganh mới lấy mất sự bình an của mình.

51. CÂU GHI NHỚ THỨ SÁU

Người tu không cần đợi tâm hoàn hảo mới làm thiện; hãy làm thiện và đồng thời làm sạch động cơ của mình từng ngày.

52. CÂU GHI NHỚ THỨ BẢY

Mỗi lời nói phát sinh từ tâm thiện là một hạt giống; mỗi hành động thiện là một bước làm tâm quen với con đường lành.

53. CÂU GHI NHỚ THỨ TÁM

Đừng chỉ hỏi hôm nay cuộc đời đã cho mình gì; hãy hỏi hôm nay mình đã nuôi tâm mình bằng điều gì.

54. CÂU GHI NHỚ TRỌNG TÂM

TÂM ĐI TRƯỚC.

NẾU TÂM TRONG SẠCH HƠN, LỜI NÓI VÀ HÀNH ĐỘNG CŨNG CÓ CƠ HỘI TRONG SẠCH HƠN.

TỪ ĐÓ, AN LẠC CÓ ĐIỀU KIỆN BƯỚC THEO.

Vì vậy:

MUỐN CÓ LỜI LÀNH – NUÔI TÂM LÀNH.

MUỐN CÓ VIỆC LÀNH – NUÔI TÂM LÀNH.

MUỐN BỚT KHỔ – BỚT NUÔI TÂM Ô NHIỄM.

MUỐN THÊM AN – TẬP LÀM SẠCH TÂM TỪ NHỮNG VIỆC NHỎ NHẤT.

Và xin nhớ nguyên lời Phật:

“Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo, Nếu với ý thanh tịnh, Nói lên hay hành động, An lạc bước theo sau, Như bóng, không rời hình.”

Nguồn: Kinh Pháp Cú – Tiểu Bộ Kinh – Phẩm Song Yếu, phẩm thứ nhất, kệ số 2; mã tra cứu quốc tế Dhp 2; bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu. (SuttaCentral)

TIEP

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 61

MỤC 003 - Bài 003 — ÔM GIỮ HIỀM HẬN – HẬN THÙ KHÔNG THỂ NGUÔI 1. CÂU KINH – LỜI PHẬT

“Nó mắng tôi, đánh tôi, Nó thắng tôi, cướp tôi. Ai ôm hiềm hận ấy, Hận thù không thể nguôi.”

2. NGUỒN KINH

Kinh: Kinh Pháp Cú Thuộc: Tiểu Bộ Kinh – Kinh Tạng Pāli Phẩm: Phẩm Song Yếu, phẩm thứ nhất Kệ: Kệ số 3 Mã tra cứu quốc tế: Pháp Cú 3 – Dhp 3 Bản dịch tiếng Việt: Hòa thượng Thích Minh Châu Nguyên bản kinh: tiếng Pāli

Bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu ghi đúng bài kệ này ở Phẩm Song Yếu, kệ số 3; bản Pāli trên SuttaCentral xác nhận kệ này thuộc Yamakavagga – Phẩm Song Yếu, trong nhóm Dhp 1–20. (Buddhism Today)

3. GIẢI NGHĨA TỪNG TỪ

Kính thưa quý vị,

bài kệ số 3 của Kinh Pháp Cú rất ngắn.

Nhưng nếu chúng ta đọc chậm từng chữ thì sẽ thấy Đức Phật chỉ đúng một căn bệnh rất thường gặp của con người:

chuyện đã qua nhưng tâm không cho nó qua.

Người kia mắng mình.

Chuyện xảy ra một lần.

Nhưng mình nhớ lại một trăm lần.

Người kia làm mình đau một lần.

Nhưng trong đầu mình kể lại câu chuyện ấy suốt nhiều năm.

Người kia có thể đã đi rất xa.

Nhưng mình vẫn mang họ trong tâm mỗi ngày.

Đó là điều bài kệ này chỉ thẳng.

Bây giờ chúng ta đi từng chữ một.

“NÓ”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 62

Chữ đầu tiên rất đời thường:

“Nó.”

Ở đây không phải điểm quan trọng nằm ở cách xưng hô.

Điểm quan trọng là:

tâm đang hướng hoàn toàn ra một người khác.

“Nó mắng tôi.”

“Nó đánh tôi.”

“Nó thắng tôi.”

“Nó cướp tôi.”

Tất cả sự chú ý đang đặt vào:

người kia đã làm gì với tôi.

Đây là trạng thái rất quen.

Khi bị tổn thương, chúng ta thường nhìn ra ngoài trước.

Người kia sai chỗ nào?

Người kia đã làm gì?

Tại sao người kia dám làm như vậy?

Điều đó không có nghĩa người kia không có trách nhiệm.

Nếu họ làm sai, họ có trách nhiệm với hành vi của họ.

Nhưng lời Phật bắt đầu mở cho mình một con đường khác:

Ngoài việc nhìn người kia, mình còn phải nhìn xem tâm mình đang giữ chuyện ấy như thế nào.

Đó mới là phần mình có thể tu.

“MẮNG”

“Mắng” là dùng lời nói nặng nề, xúc phạm, làm tổn thương hoặc hạ thấp người khác.

Lời nói rất đặc biệt.

Không có hình dạng.

Không cầm được bằng tay.

Nhưng một câu nói có thể ở lại trong tâm người nghe rất lâu.

Có người bị mắng lúc nhỏ.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 63

Đến khi lớn vẫn nhớ.

Có người bị cha mẹ nói một câu.

Ba mươi năm sau vẫn đau.

Có người bị người mình thương nói một câu.

Quan hệ đã qua từ lâu nhưng câu ấy vẫn còn.

Điều này cho thấy:

khẩu nghiệp có sức ảnh hưởng rất lớn.

Vì vậy bài kệ này vừa dạy người bị mắng cách xử lý hiềm hận,

nhưng đồng thời cũng âm thầm nhắc mình:

đừng trở thành người gieo những câu mà người khác phải mang nhiều năm.

“ĐÁNH”

“Đánh” là làm tổn thương bằng thân.

So với lời mắng, hành vi này thô hơn.

Nó có thể gây đau thân.

Có thể gây sợ.

Có thể để lại vết thương tâm lý.

Cho nên khi giảng bài này, tuyệt đối không được hiểu:

“Phật dạy bị đánh thì cứ chịu.”

Không phải.

Nếu đang ở trong hoàn cảnh nguy hiểm,

phải tìm cách an toàn.

Nếu cần sự giúp đỡ,

phải tìm sự giúp đỡ.

Nếu cần bảo vệ mình bằng phương pháp đúng đắn,

vẫn phải bảo vệ.

Phật pháp không biến người học thành người chấp nhận bị hại.

Điều bài kệ đang chỉ ở đây là:

sau khi sự việc xảy ra, mình có tiếp tục nuôi hiềm hận trong tâm hay không.

Đây là hai việc khác nhau.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 64

Bảo vệ mình là một việc.

Nuôi hận là một việc khác.

“THẮNG”

“Nó thắng tôi.”

Chữ “thắng” ở đây rất đáng suy ngẫm.

Con người rất nhạy với hơn thua.

Bị người khác thắng trong một cuộc tranh luận:

khó chịu.

Bị người khác hơn về địa vị:

khó chịu.

Bị người khác hơn về tài vật:

có thể ganh.

Bị người khác chứng minh mình sai:

có khi không chịu.

Tại sao?

Bởi cái tôi rất thích:

được thắng.

Và rất sợ:

bị thua.

Vì thế có những chuyện ban đầu chỉ rất nhỏ,

nhưng khi chữ “thắng – thua” đi vào,

nó biến thành cuộc chiến.

Người ta không còn tìm sự thật.

Người ta tìm:

ai thắng.

Người học Phật phải nhận ra điều này.

Có khi mình mất một cuộc tranh luận,

nhưng giữ được tâm.

Đó chưa chắc là thua.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 65

Có khi mình thắng bằng lời,

nhưng sân và mạn tăng lên.

Đó chưa chắc là thắng.

“CƯỚP”

“Cướp” là lấy đi thứ thuộc quyền sở hữu của người khác bằng cách không chính đáng.

Đối với người bị mất,

cảm giác đau thường rất mạnh.

Không chỉ vì mất vật.

Mà còn vì:

bị xâm phạm.

Bị lấy.

Bị bất công.

Bị tổn thương.

Từ đó tâm rất dễ nói:

“Tôi phải làm cho họ trả giá.”

Ở mức đời sống, nếu tài sản bị xâm phạm,

mình có thể sử dụng phương pháp hợp pháp để xử lý.

Nhưng lời kinh giúp mình nhìn thêm:

sau khi làm điều cần làm, mình còn muốn mang hận bao lâu?

Đây là câu hỏi lớn.

“TÔI”

Bốn câu đầu đều xoay quanh hai phía:

“nó”

và:

“tôi.”

Nó làm.

Tôi chịu.

Nó thắng.

Tôi thua.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 66

Nó lấy.

Tôi mất.

Khi tâm bị tổn thương, chữ “tôi” trở nên rất lớn.

Tôi bị xúc phạm.

Tôi bị coi thường.

Tôi bị mất mặt.

Tôi bị thiệt.

Không phải những sự việc ấy không có thật.

Nhưng nếu cái “tôi bị hại” trở thành câu chuyện duy nhất mình sống trong đó,

tâm bắt đầu bị khóa lại.

Một người có thể từ một sự kiện thật sự bị hại,

dần biến cả đời mình thành:

“Tôi là người đã bị người kia làm thế này.”

Bài kệ giúp mình thấy:

không cần phủ nhận chuyện đã xảy ra,

nhưng cũng không cần để chuyện ấy trở thành toàn bộ con người mình.

“AI”

“Ai” nghĩa là bất kỳ người nào.

Không phân biệt:

giàu hay nghèo.

Học nhiều hay ít.

Người tại gia hay xuất gia.

Người tu lâu hay mới tu.

Nếu:

ôm hiềm hận,

thì quy luật tâm vẫn vận hành.

Đây là điểm rất công bằng.

Không phải vì mình là người học Phật thì sân tự động biến mất.

Không phải vì mình đọc nhiều kinh thì hận tự mất.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 67

Nếu vẫn nuôi,

nó vẫn còn.

Pháp phải được:

thực hành.

“ÔM”

Đây có lẽ là một trong những chữ quan trọng nhất của bài kệ.

“Ôm.”

Không phải:

“hiềm hận đi theo mình.”

Mà:

mình ôm nó.

Một vật mình ôm,

muốn bỏ thì phải mở tay.

Hiềm hận cũng vậy.

Chuyện đã qua.

Nhưng tâm giữ.

Câu người kia nói đã hết.

Nhưng mình giữ.

Người ấy đã đi khỏi.

Nhưng mình giữ.

Vậy có khi người kia không còn làm gì nữa,

nhưng mình vẫn tiếp tục giữ thứ làm mình đau.

Chữ “ôm” làm trách nhiệm quay về chính mình.

Không phải để tự trách.

Mà để thấy:

nếu mình đang ôm, mình cũng có khả năng học cách đặt xuống.

“HIỀM”

“Hiềm” có thể hiểu là:

sự bất mãn, oán trách, điều mình còn để bụng.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 68

Có những chuyện mình nói:

“Không sao.”

Nhưng thực ra có sao.

Người kia vừa quay đi,

mình kể lại.

Gặp lần khác,

mình lạnh.

Ai khen họ,

mình khó chịu.

Như vậy:

hiềm vẫn còn.

Hiềm giống như lớp tro.

Bên ngoài nguội.

Bên dưới còn than.

Chỉ cần đúng điều kiện,

nó cháy lại.

“HẬN”

“Hận” sâu hơn một cơn giận thoáng qua.

Giận có thể đến rồi đi.

Hận là:

mình giữ lại cơn giận.

Giận hôm nay.

Nhớ ngày mai.

Kể tuần sau.

Mang tháng sau.

Có khi nhiều năm.

Như vậy giận biến thành:

oán hận.

Hận còn có thể đi đến:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 69

muốn người kia khổ.

Muốn họ mất.

Muốn họ thất bại.

Nghe họ gặp chuyện thì vui.

Đó là chỗ rất nguy hiểm cho tâm.

“HIỀM HẬN”

Ghép hai chữ lại:

“hiềm hận”

có thể hiểu là:

sự oán giận mình còn giữ trong lòng đối với điều người khác đã làm.

Đây chính là đối tượng Đức Phật nhắm tới.

Không phải ký ức tự nó.

Mình vẫn có thể nhớ một sự kiện.

Nhớ để học.

Nhớ để không lặp lại.

Nhớ để thiết lập ranh giới.

Nhưng:

nhớ không nhất thiết phải hận.

Đó là điều rất quan trọng.

Buông hận không đồng nghĩa:

mất trí nhớ.

Tha không đồng nghĩa:

quên bài học.

“HẬN THÙ”

“Hận thù” là trạng thái đối nghịch mạnh,

mong chống lại,

muốn trả đũa,

muốn người kia chịu đau.

Một cơn hận không chỉ trói mình với quá khứ.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 70

Nó còn có khả năng tạo:

tương lai mới của khổ.

Từ hận:

nói ác.

Từ nói ác:

xung đột tăng.

Từ xung đột:

hành động mạnh hơn.

Một câu chuyện nhỏ có thể thành:

một cuộc thù rất dài.

Vì vậy muốn cắt vòng khổ,

phải có người dừng.

“KHÔNG THỂ”

Hai chữ này rất mạnh.

Đức Phật không nói:

“Hận thù hơi khó nguôi.”

Mà bản dịch nói:

“Hận thù không thể nguôi.”

Điều này chỉ một quy luật tâm lý rất rõ:

mình đang tiếp tục cung cấp thức ăn cho hận thì không thể đồng thời mong hận tự hết.

Ngày nào cũng nhớ lỗi.

Ngày nào cũng kể.

Ngày nào cũng tưởng tượng trả thù.

Rồi hỏi:

“Sao tôi chưa buông được?”

Bởi mình vẫn đang nuôi.

Muốn lửa tắt,

phải ngừng thêm củi.

“NGUÔI”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 71

“Nguôi” nghĩa là:

lắng xuống, dịu xuống, hết dần.

Không phải lúc nào mình cũng buông một chuyện lớn trong một ngày.

Có những vết thương cần thời gian.

Nhưng có sự khác biệt giữa:

cần thời gian để lành

và:

mỗi ngày cố tình xé vết thương ra.

Người tu có thể chưa hết đau.

Nhưng dần dần:

bớt kể.

Bớt nhắc.

Bớt tưởng tượng trả.

Bớt mong người kia khổ.

Đó là:

hận đang nguôi.

4. GIẢI NGHĨA TỪNG CỤM

“NÓ MẮNG TÔI”

Cụm này chỉ:

một sự tổn thương do lời nói.

Người khác dùng lời làm mình đau.

Việc đó có thể là thật.

Đức Phật không bắt mình nói:

“Không đau.”

Đau thì biết đau.

Nhưng bước tiếp theo rất quan trọng:

mình làm gì với nỗi đau?

Biến đau thành hận?

Hay nhìn đau,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 72

xử lý đúng,

rồi không tiếp tục dùng nó để hại mình và người?

Đây là chỗ tu.

“NÓ ĐÁNH TÔI”

Đây là tổn thương bằng hành động.

Khi thân bị hại,

tâm rất dễ sinh sợ và hận.

Nếu đang nguy hiểm:

ưu tiên an toàn.

Sau đó mới tu tâm.

Không được dùng lời Phật để nói với người đang bị hại:

“Đừng giận, cứ chịu đi.”

Đó là dùng kinh sai chỗ.

Lời kinh không xóa trách nhiệm của người gây hại.

Nó chỉ không muốn nạn nhân mang thêm một ngọn lửa trong tâm suốt đời.

“NÓ THẮNG TÔI”

Cụm này nói tới:

hơn thua.

Có khi chẳng mất vật gì.

Chỉ:

mất mặt.

Nhưng mất mặt đối với cái tôi có thể đau hơn mất vật.

Người kia thắng một cuộc tranh luận.

Mình ôm chuyện ấy.

Ngày nào cũng muốn chứng minh lại.

Càng nghĩ:

càng hận.

Như vậy cuộc tranh luận đã hết,

nhưng tâm chưa rời trận đấu.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 73

Người tu phải học hỏi:

“Tôi thật sự cần đúng, hay cần thắng?”

Hai điều này không giống nhau.

“NÓ CƯỚP TÔI”

Đây là mất mát vật chất hoặc quyền lợi.

Mất thật:

có đau thật.

Có thể phải tìm cách đòi lại điều chính đáng.

Nhưng khi việc đã được xử lý trong khả năng,

mình còn phải xử lý:

phần độc còn trong tâm.

Nếu không,

có thể lấy lại được vật,

nhưng mất bình an.

“AI ÔM HIỀM HẬN ẤY”

Đây là điểm xoay của cả bài.

Bốn việc trên là:

điều người khác làm.

Nhưng từ đây Đức Phật quay về:

điều mình đang làm.

Người kia mắng:

họ làm.

Người kia đánh:

họ làm.

Người kia lấy:

họ làm.

Nhưng:

mình ôm hiềm hận.

Đây là phần mình đang làm với chính tâm mình.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 74

Nếu không thấy chỗ này,

mình có thể dành cả đời chỉ nhìn người kia.

Nếu thấy,

mình bắt đầu có con đường ra.

“HẬN THÙ KHÔNG THỂ NGUÔI”

Đây là kết quả.

Ôm hận:

hận còn.

Nuôi hận:

hận lớn.

Kể hận:

hận sống lại.

Tưởng tượng trả hận:

hận sâu.

Muốn hận nguôi mà vẫn làm bốn việc ấy,

rất khó.

Câu kinh đưa ra một nguyên lý rất đơn giản:

CÒN ÔM → CÒN HẬN.

Muốn hận giảm:

PHẢI TẬP MỞ TAY.

5. GHÉP NGHĨA TOÀN CÂU KINH

Ghép lại toàn bài:

Khi một người liên tục ghi nhớ rằng người khác đã mắng mình, đánh mình, thắng mình hay lấy mất điều của mình, rồi ôm giữ sự oán giận đối với những việc ấy, thì chính sự ôm giữ đó làm hận thù không thể lắng xuống.

Có thể nhớ thật đơn giản:

CHUYỆN XẢY RA MỘT LẦN.

TÂM NHẮC LẠI NHIỀU LẦN.

HIỀM HẬN ĐƯỢC NUÔI.

HẬN KHÔNG NGUÔI.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 75

Bài kinh không phủ nhận:

người kia đã sai.

Nhưng nó hỏi:

“Sau cái sai của người kia, mình có tiếp tục tạo thêm khổ trong tâm mình không?”

Đây mới là cửa tu.

6. GIẢNG SÂU – NGƯỜI KHÁC LÀM MÌNH ĐAU MỘT LẦN, TÂM CÓ THỂ LÀM MÌNH ĐAU THÊM HÀNG TRĂM LẦN

Kính thưa quý vị,

có những sự việc chỉ xảy ra trong vài phút.

Nhưng mình có thể sống với nó:

mười năm.

Tại sao?

Bởi sự việc kết thúc ngoài đời,

nhưng chưa kết thúc trong tâm.

Người kia nói:

một câu.

Mình nhớ:

một trăm lần.

Người kia làm:

một việc.

Mình kể:

một trăm người.

Mỗi lần kể:

cảm xúc sống lại.

Mỗi lần cảm xúc sống lại:

cơ thể lại căng.

Tâm lại nóng.

Nỗi đau được tưới thêm nước.

Đây chính là:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 76

ôm hiềm hận.

7. ÔM HẬN KHÔNG PHẢI GIỮ CÔNG LÝ

Đây là điều phải phân biệt.

Có người nghĩ:

“Nếu tôi hết giận thì có nghĩa tôi chấp nhận cái sai.”

Không phải.

Mình vẫn có thể khẳng định:

“Việc đó sai.”

Mình vẫn có thể:

đòi quyền lợi hợp pháp.

đặt ranh giới.

không tiếp xúc nếu không an toàn.

cảnh giác để không bị hại lần nữa.

Nhưng đồng thời mình có thể học:

không dành toàn bộ phần đời còn lại để nuôi ác ý.

Đó là hai việc hoàn toàn khác.

8. THA THỨ KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ TRAO LẠI QUYỀN LÀM HẠI MÌNH

Nếu một người từng lừa mình,

mình có thể không hận,

nhưng vẫn không giao tài sản cho họ quản lý lần nữa.

Nếu một người từng bạo hành,

mình có thể tập buông hận,

nhưng không nhất thiết trở lại môi trường nguy hiểm.

Nếu một người nhiều lần nói dối,

mình có thể không muốn họ khổ,

nhưng vẫn cần giữ khoảng cách.

Đây là:

từ bi có trí.

Không hận không đồng nghĩa:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 77

không học bài học.

9. NHỚ VÀ HẬN KHÔNG GIỐNG NHAU

Có thể nhớ:

“Người này từng làm việc đó.”

Để:

cẩn trọng.

Nhưng không nhất thiết:

mỗi lần nhớ là mỗi lần muốn trả.

Đó là sự khác biệt.

Trí nhớ có thể bảo vệ.

Hận thù thiêu đốt.

Người tu không cần xóa dữ liệu trong đầu.

Cần giảm:

độc trong dữ liệu ấy.

10. CÓ KHI MÌNH ĐÃ RỜI NGƯỜI NHƯNG CHƯA RỜI CHUYỆN

Người kia không còn gặp mình.

Không còn nói chuyện.

Có khi đã đi khỏi đời mình.

Nhưng sáng nghĩ.

Trưa nghĩ.

Tối nghĩ.

Vậy họ vẫn ở trong tâm.

Có người nói:

“Tôi cắt họ ra khỏi đời tôi rồi.”

Nhưng ngày nào cũng nói về họ.

Thật ra:

chưa cắt.

Chỉ đổi hình thức quan hệ thành:

quan hệ bằng hận.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 78

Đây là một điều rất đáng thấy.

11. NGƯỜI MÌNH GHÉT CÓ THỂ CHIẾM TÂM NHIỀU KHÔNG KÉM NGƯỜI MÌNH THƯƠNG

Người mình thương:

nghĩ nhiều.

Người mình ghét:

cũng nghĩ nhiều.

Nghe tên người thương:

tâm động.

Nghe tên người ghét:

cũng động.

Vậy nếu xét về mức độ chiếm chỗ trong tâm,

hận cũng là một dạng:

bị trói.

Người tu muốn tự do thì không chỉ buông ái.

Còn phải buông:

hận.

12. TẠI SAO MÌNH THÍCH KỂ LẠI CHUYỆN LÀM MÌNH ĐAU?

Có nhiều lý do.

Muốn được công nhận:

“Tôi đã bị đối xử bất công.”

Muốn người khác đứng về phía mình.

Muốn chứng minh mình đúng.

Muốn người kia bị ghét.

Muốn tự nhắc:

“Tôi không được quên.”

Có khi kể là cần thiết:

để tìm sự trợ giúp,

để trình bày sự thật,

để trị liệu,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 79

để giải quyết pháp lý.

Nhưng có khi kể chỉ để:

nuôi thêm sân.

Người tu phải phân biệt động cơ.

13. MỖI LẦN KỂ, HÃY HỎI: “TÔI ĐANG GIẢI QUYẾT HAY ĐANG TƯỚI HẬN?”

Đây là một câu hỏi rất thực tế.

Nếu kể cho người có thể giúp:

có ích.

Nếu kể để tìm giải pháp:

có ích.

Nếu kể để hiểu tâm:

có thể có ích.

Nhưng nếu kể lần thứ năm mươi chỉ để:

“Bạn thấy người đó xấu chưa?”

thì phải nhìn.

Mình đang tưới gì?

Tưới trí?

Hay tưới hận?

14. HẬN THÙ LÀ MỘT GÁNH NẶNG MÌNH MANG TRONG KHI NGƯỜI KIA CÓ THỂ KHÔNG BIẾT

Đây là điều rất đáng thương cho chính mình.

Có người ôm hận nhiều năm.

Người kia hoàn toàn không biết.

Họ sống đời họ.

Mình sống với họ trong đầu.

Như vậy mình đã trao cho người kia một quyền lực rất lớn:

họ không cần có mặt mà vẫn làm tâm mình nóng.

Buông hận là:

lấy lại quyền sống của chính mình.

15. BUÔNG HẬN KHÔNG PHẢI LÀM MỘT LẦN

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 80

Với chuyện nhỏ:

có thể buông nhanh.

Với vết thương sâu:

có thể phải tập nhiều lần.

Hôm nay:

bớt một chút.

Ngày mai nghe tên:

sân lại sinh.

Biết.

Không nuôi.

Lần sau:

nhẹ hơn.

Đó là thực hành.

Không nên tự trách:

“Tôi tu sao vẫn còn giận?”

Nếu trước đây giận 100,

nay còn 70,

đã có chuyển.

Nếu trước đây nhớ mỗi ngày,

nay một tuần mới nhớ,

đã có chuyển.

Con đường đi bằng:

từng chút.

16. CÁI TÔI THƯỜNG DÙNG QUÁ KHỨ ĐỂ XÁC NHẬN MÌNH ĐÚNG

Một câu chuyện bị hại có thể trở thành:

bằng chứng để cái tôi sống.

“Tôi là người tốt.”

“Họ là người xấu.”

“Tôi đúng hoàn toàn.”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 81

“Họ sai hoàn toàn.”

Nhưng con người phức tạp hơn.

Có khi trong chuyện đó:

họ sai thật.

Nhưng mình vẫn có phần nào cần học.

Không nhất thiết là lỗi trong sự kiện.

Có thể là:

bài học về ranh giới.

bài học về tin người.

bài học về tham của mình.

bài học về kỳ vọng.

bài học về cách xử lý.

Nếu chỉ ôm hận,

mình mất luôn:

phần trí tuệ đáng lẽ rút ra từ nỗi đau.

17. BIẾN VẾT THƯƠNG THÀNH BÀI HỌC

Thay vì chỉ hỏi:

“Tại sao họ làm tôi như vậy?”

thử hỏi thêm:

“Tôi học được gì?”

Có thể học:

không tin mù quáng.

không phụ thuộc.

đặt ranh giới.

nói rõ hơn.

giữ giấy tờ.

không giao việc vượt mức tin cậy.

bớt kỳ vọng.

trở về Chánh pháp.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 82

Nếu từ đau sinh trí,

vết thương không hoàn toàn vô ích.

18. KHI BỊ NÓI XẤU

Ứng dụng trực tiếp nhất của bài kệ này:

Đừng ngày nào cũng nhắc:

“Người ấy nói xấu tôi.”

Nếu cần đính chính:

đính chính.

Nếu mình có lỗi:

sửa.

Nếu họ nói sai:

nói sự thật khi cần.

Sau đó:

đừng để toàn bộ cuộc sống trở thành chiến dịch chứng minh:

“Tôi không phải như họ nói.”

Sống tốt.

Thời gian và hành động của mình sẽ nói rất nhiều.

19. KHI BỊ PHẢN BỘI

Phản bội là một trong những chuyện rất dễ sinh hận.

Người lạ làm mình đau:

một kiểu.

Người mình tin làm mình đau:

sâu hơn.

Vì đau không chỉ từ việc họ làm.

Còn từ:

niềm tin bị vỡ.

Lúc ấy không cần ép:

“Tôi phải tha ngay.”

Trước hết:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 83

nhận đau.

giữ an toàn.

xử lý việc.

rồi từng bước không để phản bội của họ biến mình thành người:

không còn tin ai,

không còn thương ai,

chỉ còn hận.

Nếu vậy một người làm sai,

nhưng hậu quả lan ra tất cả quan hệ sau này của mình.

Đó là điều rất đáng tiếc.

20. KHI BỊ MẤT TÀI SẢN

Có thể đau.

Có thể giận.

Có thể cần giải quyết.

Nhưng hỏi:

“Tôi muốn lấy lại điều hợp pháp, hay tôi muốn người kia phải khổ?”

Hai động cơ khác nhau.

Đòi sự công bằng:

có thể đúng.

Muốn trả hận:

phải soi.

21. KHI BỊ THUA TRONG MỘT CUỘC TRANH LUẬN

Nếu người kia đúng:

học.

Nếu họ sai nhưng thắng vì nói lớn hơn:

không cần biến cả ngày thành sân.

Sự thật không thay đổi chỉ vì:

ai nói lớn hơn.

Mình không cần thắng mọi cuộc cãi để:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 84

giữ sự thật.

Có những lúc im đúng lúc còn mạnh hơn nói thêm.

22. KHI NGƯỜI KHÁC KHÔNG XIN LỖI

Đây là một cửa hận rất lớn.

Tâm nói:

“Khi nào họ xin lỗi tôi mới buông.”

Như vậy mình đã trao chìa khóa bình an cho người ấy.

Nếu họ không xin lỗi suốt đời thì sao?

Mình hận suốt đời?

Người tu có thể nói:

“Việc xin lỗi là phần của họ. Việc chữa tâm là phần của tôi.”

Nếu họ xin:

tốt.

Nếu không:

mình vẫn phải cứu mình.

23. BUÔNG HẬN KHÔNG CẦN SỰ HỢP TÁC CỦA NGƯỜI KIA

Đây là một điều rất đẹp.

Người kia có thể:

không nhận sai.

không thay đổi.

không xin lỗi.

không hiểu mình.

Nhưng mình vẫn có thể:

tập bớt hận.

Bởi tâm mình:

ở phía mình.

Đây là tự do.

24. CÓ THỂ KHÔNG LÀM BẠN LẠI NHƯNG VẪN KHÔNG HẬN

Đây là điều rất quan trọng.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 85

Tha không bắt buộc:

quay lại quan hệ cũ.

Có người mình tha,

nhưng không còn hợp để gần.

Có người mình không hận,

nhưng vẫn cần khoảng cách.

Có người mình cầu mong họ tốt,

nhưng không giao lại quyền làm mình tổn thương.

Đó là:

không hận có trí.

25. ĐỪNG ÉP NGƯỜI KHÁC “BUÔNG” KHI HỌ ĐANG CÒN ĐAU

Khi một người vừa bị tổn thương,

đừng lập tức nói:

“Phật dạy buông đi.”

Câu đó đúng về hướng,

nhưng có thể sai thời điểm.

Có khi người ấy cần:

được an toàn trước.

được nghe.

được giúp.

được công nhận nỗi đau.

Sau đó mới có đủ sức:

buông.

Từ bi phải đi cùng:

đúng lúc.

26. MÌNH CŨNG ĐỪNG ÉP CHÍNH MÌNH GIẢ VỜ ĐÃ BUÔNG

Có người nói:

“Tôi tha rồi.”

Nhưng trong lòng chưa.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 86

Không sao.

Hãy chân thật:

“Tôi còn đau.”

“Tôi còn giận.”

Biết thật mới tu được thật.

Giả thanh tịnh không phải thanh tịnh.

Mục tiêu không phải:

nói mình đã buông.

Mục tiêu là:

thật sự nhẹ dần.

27. DẤU HIỆU HẬN ĐANG GIẢM

Nghe tên họ:

tâm bớt nóng.

Kể chuyện:

không còn cần thêm lời hạ người.

Thấy họ ổn:

không còn quá khó chịu.

Không còn dành nhiều giờ nghĩ cách chứng minh.

Có thể nhớ mà không bị kéo mạnh.

Đó là dấu hiệu:

mình đang đặt xuống.

Không cần đợi đến mức:

không còn một cảm xúc nào.

28. MỘT BÀI THỰC HÀNH RẤT DỄ

Chọn một chuyện mình còn giận.

Không cần chuyện đau nhất.

Bắt đầu chuyện nhỏ.

Viết hoặc nói trong tâm:

“Sự việc là gì?”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 87

Chỉ sự việc.

Không thêm phán xét.

Ví dụ:

“Người ấy đã nói câu này.”

Sau đó:

“Cảm xúc của tôi là gì?”

Giận.

Buồn.

Bị coi thường.

Sợ.

Sau đó:

“Tôi cần làm gì thực tế?”

Nói rõ?

Đặt ranh giới?

Không làm gì?

Sau đó:

“Phần nào tôi không cần mang tiếp?”

Ý muốn trả.

Câu chuyện phải kể mãi.

Mong họ thất bại.

Đó là bước đầu buông.

29. CÔNG THỨC THỰC HÀNH: VIỆC – ĐAU – HẬN – BUÔNG

VIỆC

Nhìn đúng việc đã xảy ra.

ĐAU

Công nhận nỗi đau.

HẬN

Nhận ra phần oán hận mình đang nuôi.

BUÔNG

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 88

Bỏ dần phần không còn giúp ích.

Công thức này giúp mình không:

phủ nhận việc,

cũng không:

sống mãi trong hận.

30. CÔNG THỨC THỨ HAI: XỬ LÝ – HỌC – ĐẶT XUỐNG

XỬ LÝ

Việc cần giải quyết thì giải quyết.

HỌC

Rút bài học.

ĐẶT XUỐNG

Không biến chuyện cũ thành căn cước của mình.

Đây là một cách rất dễ nhớ.

31. THỰC HÀNH KHI NGHE TÊN NGƯỜI MÌNH GHÉT

Ngay khi nghe tên và tâm nóng:

đừng kể ngay.

Chỉ biết:

“Hận đang có.”

Thở vài hơi.

Không cần cầu mong họ ngay lập tức.

Chỉ tập:

không tưới thêm.

Không nói một câu ác.

Đó đã là bước tu.

32. THỰC HÀNH KHI MUỐN KỂ XẤU

Trước khi kể:

hỏi ba câu.

Tôi kể để giải quyết việc gì?

Người nghe có giúp được gì không?

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 89

Hay tôi chỉ muốn họ ghét người ấy cùng tôi?

Nếu câu thứ ba là đúng:

dừng.

Mỗi lần dừng được một lần,

hận mất một ít thức ăn.

33. THỰC HÀNH KHI MUỐN TRẢ ĐŨA

Hỏi:

“Việc này có làm sự việc đúng hơn không?”

Hay chỉ:

“làm người kia đau?”

Nếu mục tiêu chỉ là làm đau:

đó là sân.

Đừng quyết khi sân cao.

34. THỰC HÀNH KHI NGƯỜI KIA BẮT ĐẦU THAY ĐỔI

Có khi người làm mình đau sau này thật sự sửa.

Nhưng mình không chịu cho họ cơ hội nào vì quá khứ.

Không phải lúc nào cũng phải khôi phục quan hệ.

Nhưng hãy xem:

mình đang thận trọng hay đang trả thù?

Thận trọng:

có trí.

Trả thù:

hận vẫn làm chủ.

35. THỰC HÀNH VỚI QUÁ KHỨ CỦA CHÍNH MÌNH

Bài kệ không chỉ áp dụng với hận người.

Có người còn hận:

chính mình.

“Tại sao tôi ngu vậy?”

“Tại sao tôi làm sai?”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 90

“Tại sao tôi để họ lừa?”

Ngày nào cũng mắng mình.

Đó cũng là một kiểu:

ôm hiềm hận đối với quá khứ của bản thân.

Nếu sai:

học.

Sửa.

Xin lỗi nếu cần.

Bù đắp nếu có thể.

Rồi:

đừng tự đánh mình mãi bằng một lỗi đã qua.

36. HỌC TỰ THA THỨ KHÔNG PHẢI BAO CHE LỖI

Tự tha thứ không phải:

“Tôi làm gì cũng được.”

Mà:

“Tôi nhận trách nhiệm, sửa điều có thể sửa, rồi không dùng lỗi cũ để phá luôn phần đời còn lại.”

Đó là một dạng trí tuệ.

37. KHI GIẢNG PHẬT PHÁP

Bài này rất dễ bị giảng thành:

“Ai làm gì mình cũng phải tha.”

Không nên nói đơn giản như vậy.

Phải nói đủ:

không nuôi hận

khác với:

không bảo vệ mình.

tha

khác với:

quay lại chỗ nguy hiểm.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 91

buông

khác với:

phủ nhận bất công.

Như vậy người nghe mới thực hành được mà không hiểu sai.

38. NGƯỜI GIẢNG CÀNG KHÔNG NÊN DÙNG KINH ĐỂ ÉP NGƯỜI ĐANG ĐAU

Nếu người vừa mất người thân:

đừng nói:

“Buông đi.”

Nếu người vừa bị phản bội:

đừng phán:

“Do chấp nên khổ.”

Pháp phải đi cùng từ bi.

Có lúc điều người ta cần đầu tiên là:

được nghe.

Sau đó mới nhẹ nhàng đưa về Pháp.

Đó mới là giúp.

39. HẬN THÙ KHÔNG THỂ NGUÔI KHI MÌNH CỨ NHẬN DIỆN MÌNH BẰNG VẾT THƯƠNG

Nếu cứ nói:

“Tôi là người bị phản bội.”

“Tôi là người bị cướp.”

“Tôi là người bị đối xử bất công.”

thì vết thương trở thành căn cước.

Mình còn nhiều hơn thế.

Mình còn:

khả năng tu.

khả năng học.

khả năng thương.

khả năng bắt đầu lại.

Đừng để một việc người khác làm:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 92

định nghĩa toàn bộ đời mình.

40. BUÔNG HẬN LÀ TRAO LẠI QUÁ KHỨ VỀ CHO QUÁ KHỨ

Sự việc đã xảy ra:

không sửa được.

Nhưng cách mình sống hôm nay:

còn sửa được.

Nếu dành hiện tại để:

hận quá khứ,

thì quá khứ lấy luôn hiện tại.

Đừng cho nó thêm quyền đó.

41. MỘT CÁCH QUÁN RẤT NHẸ

Có thể nói trong tâm:

“Điều ấy đã xảy ra.”

“Tôi đã đau.”

“Tôi không phủ nhận.”

“Nhưng tôi không muốn tiếp tục nuôi thêm hận.”

“Tôi giữ bài học, đặt xuống độc.”

Câu cuối rất dễ nhớ:

GIỮ BÀI HỌC – ĐẶT XUỐNG CHẤT ĐỘC.

42. THỰC HÀNH BUỔI SÁNG

Mỗi sáng có thể nhắc:

Hôm nay nếu nhớ một chuyện cũ, tôi sẽ xem mình đang nhớ để học hay nhớ để hận.

Tôi không phủ nhận điều người khác đã làm sai.

Nhưng tôi cũng không muốn cái sai của họ tiếp tục làm chủ tâm tôi.

Việc cần xử lý, tôi xử lý.

Bài học cần giữ, tôi giữ.

Phần hận không cần thiết, tôi tập đặt xuống.

43. THỰC HÀNH TRONG NGÀY

Khi ai nhắc người mình không thích:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 93

không kể ngay.

Nhìn tâm.

Khi muốn nói:

“Người đó lúc nào cũng…”

dừng.

Có thật:

lúc nào cũng không?

Khi nhớ chuyện cũ:

hỏi:

“Nhớ lần này giúp gì?”

Nếu không giúp gì ngoài việc làm sân tăng:

đổi đề mục.

Đọc một câu kinh.

Đi bộ.

Làm việc cần làm.

Không tiếp tục cho hận ăn.

44. THỰC HÀNH BUỔI TỐI

Trước khi ngủ hỏi:

Hôm nay tôi đã nhớ ai bằng tâm hận?

Tôi có kể lại chuyện cũ chỉ để nuôi sân không?

Có điều gì tôi cần xử lý thực tế không?

Có bài học nào tôi nên giữ?

Có phần nào tôi có thể đặt xuống một chút?

Nếu ngày mai tôi không còn sống, chuyện này có đáng để tôi dành thêm một ngày để hận không?

Câu cuối rất mạnh.

Đời ngắn.

Đừng cho hận quá nhiều thời gian.

45. BÀI THỰC HÀNH BẢY NGÀY GIẢM HIỀM HẬN

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 94

NGÀY MỘT

Không kể lại chuyện ấy nếu không cần.

NGÀY HAI

Viết chính xác sự việc, không thêm phán xét.

NGÀY BA

Viết ba cảm xúc thật của mình.

NGÀY BỐN

Viết ba bài học mình đã nhận được.

NGÀY NĂM

Xem còn việc thực tế nào cần xử lý không.

Nếu có:

xử lý.

NGÀY SÁU

Một ngày không tìm thông tin về người ấy.

NGÀY BẢY

Tự hỏi:

“Tôi muốn mang câu chuyện này thêm bao lâu?”

Không ép phải hết.

Chỉ đặt câu hỏi.

46. CÂU GHI NHỚ THỨ NHẤT

Người khác có thể làm mình đau một lần; hiềm hận có thể làm nỗi đau ấy lặp lại rất nhiều lần trong chính tâm mình.

47. CÂU GHI NHỚ THỨ HAI

Buông hận không phải nói người kia đúng; buông hận là không để cái sai của họ tiếp tục thiêu đốt tâm mình.

48. CÂU GHI NHỚ THỨ BA

Tha thứ không đồng nghĩa quay lại một nơi nguy hiểm.

49. CÂU GHI NHỚ THỨ TƯ

Mình có thể giữ bài học mà không cần giữ chất độc của oán hận.

50. CÂU GHI NHỚ THỨ NĂM

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 95

Nhớ một chuyện để có trí khác với nhớ một chuyện để tiếp tục sân.

51. CÂU GHI NHỚ THỨ SÁU

Người không xin lỗi vẫn không có quyền bắt mình phải hận họ suốt đời.

52. CÂU GHI NHỚ THỨ BẢY

Khi đặt điều kiện “họ phải xin lỗi tôi mới buông”, mình đang trao chìa khóa bình an của mình vào tay họ.

53. CÂU GHI NHỚ THỨ TÁM

Có người đã đi khỏi đời mình từ lâu, nhưng hận làm họ tiếp tục sống trong tâm mình mỗi ngày.

54. CÂU GHI NHỚ THỨ CHÍN

Chuyện cũ đã lấy một phần quá khứ; đừng để hận lấy thêm hiện tại.

55. CÂU GHI NHỚ THỨ MƯỜI

Hận thù không tự lớn; nó lớn vì được nhớ, kể, tưởng và nuôi.

56. CÂU GHI NHỚ TRỌNG TÂM

CHUYỆN ĐÃ XẢY RA – KHÔNG THỂ ĐỔI.

BÀI HỌC – NÊN GIỮ.

VIỆC CẦN XỬ LÝ – HÃY XỬ LÝ.

NHƯNG HIỀM HẬN – ĐỪNG ÔM MÃI.

Bởi lời Phật đã chỉ rất rõ:

“Nó mắng tôi, đánh tôi, Nó thắng tôi, cướp tôi. Ai ôm hiềm hận ấy, Hận thù không thể nguôi.”

Nguồn: Kinh Pháp Cú – Tiểu Bộ Kinh – Phẩm Song Yếu, phẩm thứ nhất, kệ số 3; mã tra cứu quốc tế Dhp 3; bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu. (Buddhism Today)

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 96

MỤC 004 - Bài 004 — KHÔNG ÔM HIỀM HẬN – HẬN THÙ ĐƯỢC TỰ NGUÔI 1. CÂU KINH – LỜI PHẬT

“Nó mắng tôi, đánh tôi, Nó thắng tôi, cướp tôi, Không ôm hiềm hận ấy, Hận thù được tự nguôi.”

2. NGUỒN KINH

Kinh: Kinh Pháp Cú Thuộc: Tiểu Bộ Kinh – Kinh Tạng Pāli Phẩm: Phẩm Song Yếu, phẩm thứ nhất Kệ: Kệ số 4 Mã tra cứu quốc tế: Pháp Cú 4 – Dhp 4 Bản dịch tiếng Việt: Hòa thượng Thích Minh Châu Nguyên bản kinh: tiếng Pāli

Bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu ghi bài kệ này ngay sau kệ số 3 trong Phẩm Song Yếu; các nguồn Phật học lưu bản dịch của Ngài đều thống nhất câu: “Không ôm hiềm hận ấy, hận thù được tự nguôi.” (Thư Viện Hoa Sen)

3. GIẢI NGHĨA TỪNG TỪ

Kính thưa quý vị,

bài kệ số 4 đi liền với bài kệ số 3.

Bài số 3 nói:

Ôm hiềm hận thì hận thù không thể nguôi.

Bài số 4 nói chiều ngược lại:

Không ôm hiềm hận thì hận thù được tự nguôi.

Hai bài đứng cạnh nhau thành một cặp rất đẹp.

Một bên là:

giữ lại.

Một bên là:

đặt xuống.

Một bên là:

nuôi hận.

Một bên là:

không tiếp tục nuôi hận.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 97

Và chỉ cần hiểu thật sâu chữ:

“không ôm”

thì bài pháp này đã có thể dùng cả đời.

Bây giờ chúng ta đi từng từ một.

“NÓ”

Chữ “nó” tiếp tục chỉ người đã làm mình tổn thương.

Người ấy có thể đã:

mắng mình,

đánh mình,

thắng mình,

lấy mất điều của mình,

hoặc làm một việc khiến mình đau.

Điều rất quan trọng là:

lời kinh không phủ nhận sự kiện.

Đức Phật không bắt mình giả vờ rằng:

“Không có chuyện gì xảy ra.”

Có chuyện thì biết có chuyện.

Người sai thì biết người ấy sai.

Nhưng lời Phật bắt đầu hướng tâm mình từ:

người kia

trở về:

chính mình.

Người kia đã làm gì là phần của họ.

Mình sẽ làm gì với nỗi đau ấy là:

phần tu của mình.

“MẮNG”

“Mắng” là làm tổn thương bằng lời.

Lời nói có khi chỉ tồn tại vài giây,

nhưng vết của lời có thể ở lại rất lâu.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 98

Có người không quên một câu cha mẹ nói lúc nhỏ.

Có người không quên một câu người mình thương nói trong lúc nóng.

Có người mang một lời xúc phạm suốt nhiều năm.

Vì vậy người học Phật có hai việc phải học từ chữ này.

Thứ nhất:

khi bị mắng, học không nuôi hận.

Thứ hai:

khi mình đang giận, đừng gieo cho người khác một câu họ phải mang lâu dài.

Một bài kệ không chỉ giúp mình chữa vết thương.

Nó còn giúp mình:

đừng tạo thêm vết thương.

“ĐÁNH”

“Đánh” là hành vi gây tổn thương bằng thân.

Điều này cần được giảng thật cẩn thận.

Không ôm hiềm hận không có nghĩa:

để người khác tiếp tục đánh mình.

Nếu đang nguy hiểm:

phải rời khỏi nơi nguy hiểm.

Nếu cần người giúp:

phải tìm người giúp.

Nếu cần phương pháp bảo vệ hợp pháp:

vẫn phải sử dụng.

Chánh pháp không dạy người bị hại trở thành người bất lực.

Điều lời kinh đang dạy nằm ở một tầng khác:

sau khi đã làm những việc cần thiết để bảo vệ mình, có cần phải tiếp tục mang lòng muốn trả thù suốt đời hay không?

Đó mới là chỗ:

không ôm hiềm hận.

“THẮNG”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 99

“Nó thắng tôi.”

Chữ “thắng” chạm rất mạnh vào cái tôi.

Có những lúc không mất tiền.

Không mất nhà.

Không mất vật gì.

Chỉ là:

bị thua.

Nhưng tâm vẫn đau.

Bị thua tranh luận.

Bị người khác nói đúng điểm mình sai.

Bị người khác giỏi hơn.

Bị người khác vượt qua.

Tại sao?

Vì trong tâm có:

hơn – thua.

Người tu phải nhìn rất kỹ:

Có khi việc mình gọi là:

“bị xúc phạm”

thật ra chỉ là:

cái tôi không chịu thua.

Nếu không nhận ra, hận rất dễ sinh.

“CƯỚP”

“Cướp” là lấy đi điều thuộc về mình một cách bất chính.

Bị mất tài sản hay quyền lợi có thể tạo đau thật.

Không ai cần giả vờ rằng:

“Mất cũng không sao.”

Có thể rất sao.

Nhưng lời kinh giúp mình phân biệt hai điều:

đòi lại điều chính đáng

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 100

và:

muốn người kia phải đau để trả hận.

Một bên là xử lý sự việc.

Một bên là:

nuôi sân.

Hai việc không giống nhau.

“KHÔNG”

Đây là chữ rất quan trọng.

“Không ôm.”

Không phải:

“không nhớ.”

Không phải:

“không biết.”

Không phải:

“không được đau.”

Không phải:

“không được bảo vệ mình.”

Mà là:

không tiếp tục giữ lòng hiềm hận trong tâm.

Chữ “không” ở đây mở ra một khả năng rất lớn.

Mình không kiểm soát được quá khứ.

Nhưng mình có thể học:

không tiếp tục làm một việc trong hiện tại.

Việc đó là:

nuôi hận.

“ÔM”

“Ôm” là:

giữ sát vào mình.

Một vật muốn bỏ xuống thì phải mở tay.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 101

Một mối hận muốn nhẹ thì phải:

bớt giữ.

Điều rất sâu là:

người kia có thể không bắt mình ôm nữa.

Họ có khi đã đi khỏi.

Nhưng chính mình vẫn:

nhớ,

kể,

nghĩ,

tưởng tượng,

phân tích,

trả lời trong đầu.

Như vậy mình đang tự giữ.

Chữ “ôm” cho mình thấy:

một phần quyền chủ động vẫn còn ở phía mình.

Đây là tin rất tốt.

Nếu mình hoàn toàn bất lực thì không có đường tu.

Nhưng nếu mình đang ôm,

mình có thể học:

mở tay.

“HIỀM”

“Hiềm” có thể hiểu là:

để bụng, bất mãn, còn oán trách.

Có những người nói:

“Tôi không giận.”

Nhưng sau đó:

không muốn thấy người ấy.

Không muốn ai khen người ấy.

Nghe họ thành công thì khó chịu.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 102

Gặp họ thì lạnh.

Như vậy:

hiềm vẫn còn.

Hiềm có thể rất im.

Không la.

Không mắng.

Nhưng nằm sâu.

Chỉ cần có dịp là nổi lại.

“HẬN”

“Hận” là:

giận được giữ lâu.

Một cơn giận đến rồi đi:

chưa chắc thành hận.

Nhưng nếu mình nhắc lại,

nuôi lại,

đòi trả,

muốn người kia khổ,

thì sân đã phát triển thành:

hận.

Hận giống như:

một món nợ tâm lý mình ngày nào cũng kiểm lại.

“Người ấy còn thiếu tôi.”

“Người ấy phải trả.”

“Người ấy phải biết tôi đau thế nào.”

Nếu cứ giữ sổ ấy,

tâm rất khó tự do.

“HIỀM HẬN”

Ghép lại:

hiềm hận là lòng oán giận mình còn giữ đối với người hay sự việc đã làm mình tổn thương.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 103

Điều cần hiểu rất rõ:

không ôm hiềm hận không có nghĩa không có ký ức.

Mình vẫn có thể nhớ.

Nhưng nhớ với trí:

“Đây là bài học.”

khác với nhớ bằng sân:

“Tôi phải làm họ đau.”

Đó là hai loại nhớ hoàn toàn khác nhau.

“HẬN THÙ”

“Hận thù” là trạng thái đối nghịch sâu,

từ đó tâm dễ muốn:

trả đũa,

phá,

làm người kia đau,

hoặc vui khi họ gặp chuyện không hay.

Đây là trạng thái rất nguy hiểm.

Bởi khi hận đủ lớn,

mình có thể làm điều lúc bình thường mình không làm.

Một lời ác.

Một hành động ác.

Một quyết định ác.

Và như vậy:

cái sai của người kia sinh thêm cái sai của mình.

Vòng khổ tiếp tục.

“ĐƯỢC”

Trong câu:

“Hận thù được tự nguôi,”

chữ “được” cho thấy một khả năng.

Hận không nhất thiết phải tồn tại mãi.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 104

Một người từng hận rất sâu vẫn có thể nhẹ đi.

Một chuyện từng làm mình mất ngủ có thể đến lúc:

nhớ mà không còn nóng như trước.

Một người từng chỉ cần nghe tên là sân,

có thể đến lúc nghe tên mà tâm bình thường hơn.

Điều đó có thể xảy ra.

Nhưng cần:

ngừng tiếp tục nuôi.

“TỰ”

Chữ “tự” rất đẹp.

“Được tự nguôi.”

Hận có tính sinh rồi diệt.

Nếu mình không tiếp tục tưới nó,

nó có thể giảm.

Giống như lửa.

Nếu không thêm củi,

lửa dần tắt.

Điều này không có nghĩa mọi vết thương tự hết nhanh.

Có vết thương sâu cần:

thời gian,

chăm sóc,

sự giúp đỡ,

trí tuệ,

và rất nhiều thực hành.

Nhưng nguyên tắc vẫn vậy:

không tiếp tục thêm nhiên liệu.

“NGUÔI”

“Nguôi” nghĩa là:

dịu xuống, lắng xuống, nhẹ dần.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 105

Không nhất thiết:

hôm nay hận 100,

ngày mai bằng 0.

Có thể:

100 xuống 90.

Rồi 70.

Rồi 50.

Nghe tên còn đau,

nhưng không còn muốn trả.

Sau đó còn nhớ,

nhưng không còn phải kể.

Sau nữa:

nhìn lại như một bài học.

Đó là:

nguôi.

Cho nên đừng đòi mình:

“Tôi phải tha hết ngay.”

Cứ đi từng bước.

4. GIẢI NGHĨA TỪNG CỤM

“NÓ MẮNG TÔI”

Cụm này nói về tổn thương bằng lời.

Điều đầu tiên:

không phủ nhận nỗi đau.

Nếu đau:

biết đau.

Nếu cần nói:

nói.

Nếu lời ấy sai:

có thể đính chính.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 106

Nhưng sau đó phải hỏi:

“Tôi có cần mang câu này thêm mười năm không?”

Không phải quên ngay.

Mà:

đừng biến câu ấy thành thức ăn hằng ngày cho sân.

“NÓ ĐÁNH TÔI”

Cụm này nói về tổn thương bằng hành động.

Việc cần làm trước hết là:

an toàn.

Pháp không bắt mình ngồi yên trong nguy hiểm.

Nhưng khi đã an toàn,

phần việc tiếp theo là:

đừng để hành vi xấu của người kia tiếp tục sống trong tâm mình dưới hình thức oán hận.

Người kia đã làm sai.

Đừng để cái sai ấy sinh thêm:

một đời tâm độc nơi mình.

“NÓ THẮNG TÔI”

Đây là chỗ:

cái tôi.

Có khi mình không hận vì bị hại.

Mình hận vì:

bị thua.

Nếu vậy thì bài học không chỉ là:

buông hận.

Còn là:

buông bớt hơn thua.

Có những cuộc thua ngoài đời giúp mình thắng:

cái mạn.

Nếu chịu học.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 107

“NÓ CƯỚP TÔI”

Mất một thứ:

đau.

Nhưng hận có thể khiến mình mất thêm:

giấc ngủ,

sức khỏe,

thời gian,

tình cảm,

hiện tại.

Như vậy người kia lấy một thứ.

Hận lấy thêm rất nhiều thứ khác.

Cho nên giải quyết vật bị mất là một việc.

Giữ tâm khỏi bị mất thêm bình an là:

một việc khác.

“KHÔNG ÔM HIỀM HẬN ẤY”

Đây là trái tim của bài kệ.

Không ôm nghĩa là:

không tiếp tục nắm chặt câu chuyện bằng tâm oán.

Có thể vẫn nhớ.

Có thể vẫn giữ khoảng cách.

Có thể vẫn xử lý việc.

Nhưng không:

ngày nào cũng kể.

Không:

ngày nào cũng mong họ khổ.

Không:

để sự việc trở thành căn cước của mình.

Đó là:

không ôm.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 108

“HẬN THÙ ĐƯỢC TỰ NGUÔI”

Khi không còn được nuôi bằng:

nhớ hận,

kể hận,

tưởng trả,

mong người kia khổ,

thì hận dần mất thức ăn.

Nó có cơ hội:

lắng xuống.

Đây là một quy luật rất thực tế.

Muốn một thứ yếu đi:

đừng tiếp tục cho nó thức ăn.

5. GHÉP NGHĨA TOÀN CÂU KINH

Ghép lại, bài kệ có thể hiểu:

Một người có thể đã thật sự bị người khác mắng, đánh, thắng hay lấy mất điều gì. Nhưng nếu người ấy không tiếp tục ôm giữ lòng oán hận đối với những việc ấy, thì hận thù có điều kiện dần lắng xuống.

Có thể nhớ thật ngắn:

SỰ VIỆC ĐÃ XẢY RA.

NỖI ĐAU CÓ THỂ CÒN.

NHƯNG KHÔNG TIẾP TỤC NUÔI HẬN.

HẬN MỚI CÓ CƠ HỘI NGUÔI.

Đây là mặt còn lại của bài số 3.

Bài 3:

ÔM → HẬN KHÔNG NGUÔI.

Bài 4:

KHÔNG ÔM → HẬN CÓ THỂ NGUÔI.

6. GIẢNG SÂU – KHÔNG ÔM KHÔNG CÓ NGHĨA CHUYỆN CHƯA TỪNG XẢY RA

Kính thưa quý vị,

đây là điều cần nói thật rõ.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 109

Phật pháp không dạy mình:

xóa sự thật.

Nếu một người đã làm sai:

việc đó vẫn sai.

Nếu một người đã làm mình đau:

nỗi đau vẫn có thật.

Nếu có hậu quả:

vẫn phải xử lý.

Không ôm hận không biến:

sai thành đúng.

Nó chỉ ngăn một điều:

đừng để cái sai ấy tiếp tục sinh thêm cái độc trong tâm mình.

7. CÓ THỂ NÓI: “VIỆC ẤY SAI” MÀ KHÔNG NÓI: “TÔI PHẢI HẬN NGƯỜI ẤY”

Đây là hai mệnh đề khác nhau.

“Việc ấy sai.”

Đó là nhận định.

“Vì vậy tôi phải hận họ suốt đời.”

Đó là lựa chọn của tâm.

Phật pháp không bắt mình bỏ sự phân biệt đúng sai.

Nó giúp mình:

không chuyển đúng sai thành oán thù vô tận.

8. CÔNG LÝ KHÔNG CẦN HẬN THÙ MỚI HOẠT ĐỘNG

Nếu có sai phạm:

vẫn xử lý.

Nếu cần làm rõ:

vẫn làm rõ.

Nếu cần pháp luật:

vẫn dùng pháp luật.

Nếu cần bồi thường:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 110

vẫn yêu cầu đúng cách.

Nhưng mình không cần thêm:

ý muốn làm người kia đau cho hả.

Đó là điều mình có thể bỏ.

Công lý và trả thù không phải một.

9. BUÔNG HẬN LÀ BẢO VỆ PHẦN ĐỜI CÒN LẠI

Một người làm mình đau ở tuổi 30.

Nếu mang hận tới tuổi 70,

thì một sự kiện đã lấy:

40 năm tâm mình.

Đó là cái giá quá lớn.

Không ôm hiềm hận là nói:

“Chuyện ấy đã lấy đủ rồi. Tôi không cho nó lấy thêm phần đời còn lại.”

Đây là một cách hiểu rất mạnh.

10. CÓ KHI NGƯỜI KIA KHÔNG BAO GIỜ XIN LỖI

Và đây là chỗ rất khó.

Mình nghĩ:

“Họ phải xin lỗi thì tôi mới buông.”

Nhưng nếu họ:

không xin,

không nhận,

không hiểu,

thì sao?

Mình hận cả đời?

Như vậy quyền bình an của mình đang nằm trong tay họ.

Người học Phật cần dần chuyển:

“Họ xin lỗi là phần của họ. Tôi chữa tâm là phần của tôi.”

Nếu họ xin lỗi:

tốt.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 111

Nếu không:

mình vẫn phải sống.

11. BUÔNG HẬN KHÔNG ĐỢI NGƯỜI KIA TRỞ THÀNH NGƯỜI TỐT

Có người chỉ muốn buông khi:

người kia thay đổi.

Nhưng nếu họ không thay đổi thì sao?

Mình không cần chờ.

Mình có thể đặt ranh giới,

rời xa,

không giao việc,

không tin như trước,

nhưng vẫn tập:

không muốn họ khổ.

Đây là tự do nội tâm.

12. THA THỨ KHÔNG PHẢI LUÔN LUÔN LÀM HÒA

Có người có thể làm hòa.

Có người không nên.

Có người quan hệ có thể sửa.

Có người khoảng cách là tốt hơn.

Vì vậy:

tha

không đồng nghĩa:

trở lại như cũ.

Không ôm hận là chuyện của tâm.

Có tiếp tục quan hệ hay không là:

chuyện của trí và hoàn cảnh.

13. ĐỪNG NHẦM “KHÔNG ÔM” VỚI “KHÔNG ĐƯỢC BUỒN”

Có người bị tổn thương rồi nghe:

“Không được giận, không được buồn.”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 112

Như vậy dễ làm người ta:

giấu cảm xúc.

Lời kinh không bảo:

không được đau.

Mà chỉ:

đừng nuôi oán.

Buồn có thể có.

Nước mắt có thể có.

Thất vọng có thể có.

Nhưng giữa tất cả những điều ấy,

mình vẫn có thể không muốn:

người kia phải khổ vì mình muốn trả.

Đó đã là rất lớn.

14. ĐAU VÀ HẬN KHÔNG GIỐNG NHAU

Đau là:

“Việc ấy làm tôi tổn thương.”

Hận là:

“Tôi muốn họ phải đau lại.”

Hai trạng thái khác nhau.

Một người có thể còn đau nhưng không hận.

Đây là điều rất quan trọng.

Mình không cần đợi hết đau mới bắt đầu buông hận.

15. CÓ KHI MÌNH ĐÃ THA NHƯNG VẪN KHÔNG QUÊN

Không sao.

Quên không phải tiêu chuẩn.

Có sự kiện mình sẽ nhớ cả đời.

Điều cần nhìn là:

mỗi lần nhớ, tâm còn bị đốt như trước không?

Nếu nhẹ hơn:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 113

đã có chuyển hóa.

Nếu không còn muốn trả:

đã có chuyển hóa.

Nếu có thể nhìn sự việc như bài học:

đã có chuyển hóa.

16. GIỮ BÀI HỌC – BỎ ĐỘC

Đây là công thức rất đẹp.

Người kia lừa mình.

Bài học:

cẩn trọng.

Độc:

từ nay ghét tất cả mọi người.

Giữ bài học.

Bỏ độc.

Người kia phản bội.

Bài học:

đừng giao toàn bộ đời mình cho một người.

Độc:

không bao giờ tin ai nữa.

Giữ bài học.

Bỏ độc.

Người kia làm mình mất tài sản.

Bài học:

làm giấy tờ rõ.

Độc:

chỉ muốn người ấy khổ suốt đời.

Giữ bài học.

Bỏ độc.

17. NẾU KHÔNG GIỮ BÀI HỌC, CÓ THỂ BỊ HẠI LẠI

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 114

Nếu chỉ nói:

“Tôi tha hết,”

rồi quay lại y hệt,

không rút kinh nghiệm,

thì đó chưa chắc là trí.

Phật pháp không dạy:

buông trí.

Nó dạy:

buông sân.

Trí vẫn phải sáng.

18. KHÔNG ÔM HẬN KHÔNG PHẢI LÀM ƠN CHO NGƯỜI KIA

Nhiều người nghĩ:

“Tại sao tôi phải tha cho họ?”

Nhưng có thể đổi câu hỏi:

“Tại sao tôi phải tiếp tục mang độc vì họ?”

Buông trước hết là:

cho chính mình.

Người kia có nhận được gì hay không là chuyện khác.

Tâm mình nhẹ:

mình hưởng trước.

19. MỖI LẦN NHỚ CHUYỆN CŨ, MÌNH ĐANG ĐỨNG TRƯỚC HAI CON ĐƯỜNG

Đường một:

nhớ → kể → sân → hận.

Đường hai:

nhớ → biết → học → buông.

Cùng một ký ức.

Nhưng hai hướng hoàn toàn khác.

Người tu phải tập:

đổi đường.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 115

20. KHI NGHE TÊN NGƯỜI MÌNH TỪNG HẬN

Phản ứng đầu tiên có thể rất nhanh.

Ngực nóng.

Tâm khó chịu.

Đừng tự trách.

Chỉ nói:

“Hận còn.”

Rồi đừng làm phần tiếp theo.

Đừng kể ngay.

Đừng mắng.

Đừng tìm lại chuyện cũ.

Chỉ không thêm.

Đó chính là:

không ôm thêm.

21. KHI MUỐN KỂ LẠI CÂU CHUYỆN

Hỏi:

“Tôi kể để làm gì?”

Nếu để:

tìm giải pháp,

làm rõ sự thật,

nhờ giúp,

thì có thể cần.

Nếu chỉ để:

làm người nghe ghét người kia cùng mình,

thì đó là:

tưới hận.

Người tu phải rất chân thật ở chỗ này.

22. KHI CÓ NGƯỜI KHÁC CHÂM THÊM LỬA

Có người nghe chuyện rồi nói:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 116

“Nếu là tôi, tôi không để yên.”

Tâm mình lại nóng.

Hãy cẩn thận.

Không phải ai đứng về phía mình cũng đang giúp mình.

Có người giúp giải quyết.

Có người chỉ:

đổ dầu vào sân.

Thiện hữu là người giúp mình:

rõ hơn,

đúng hơn,

an hơn.

Không phải người làm mình hận hơn.

23. KHI MÌNH NHẬN RA NGƯỜI KIA CŨNG ĐANG KHỔ

Điều này không nhằm:

bào chữa cho cái sai.

Nhưng có thể giúp tâm mềm.

Một người sống đầy sân,

tham,

si,

có khi chính họ đã rất khổ.

Người biết điều này có thể nói:

“Việc họ làm vẫn sai. Nhưng tôi không cần thêm hận.”

Đó là bắt đầu có từ bi mà vẫn giữ trí.

24. TỪ BI KHÔNG PHẢI NÓI: “HỌ KHÔNG CÓ LỖI”

Từ bi nói:

“Họ có thể đang bị vô minh và phiền não chi phối.”

Trí nói:

“Việc sai vẫn là sai.”

Hai thứ đi cùng.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 117

Không cần chọn một trong hai.

25. CÓ KHI NGƯỜI MÌNH HẬN CHÍNH LÀ MÌNH CỦA QUÁ KHỨ

Một số người không hận ai ngoài:

chính mình.

“Tại sao tôi ngu như vậy?”

“Tại sao tôi tin họ?”

“Tại sao tôi làm điều ấy?”

Lặp đi lặp lại.

Đó cũng là:

ôm hiềm hận.

Nếu sai:

nhận.

Sửa.

Bù đắp.

Học.

Nhưng đừng lấy một lỗi cũ để:

đánh mình mỗi ngày.

26. TỰ THA THỨ CŨNG CẦN TRÁCH NHIỆM

Không phải nói:

“Tôi tha cho tôi nên thôi.”

Mà là:

“Tôi nhận lỗi, sửa điều có thể sửa, rồi không tự hành hạ mình thêm.”

Đây mới là tự tha thứ có trí.

27. KHI GIA ĐÌNH CÓ CHUYỆN CŨ LẶP ĐI LẶP LẠI

Có những gia đình:

một chuyện mười năm trước,

mỗi lần cãi lại đem ra.

Chuyện mới một phần.

Chuyện cũ mười phần.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 118

Như vậy hận không thể nguôi.

Nếu muốn quan hệ lành hơn,

phải có lúc thống nhất:

việc nào đã xử lý thì không dùng lại làm vũ khí.

Nếu chưa xử lý:

xử lý.

Nếu đã xử lý:

đừng đào lại mỗi lần sân.

28. ĐỪNG DÙNG QUÁ KHỨ LÀM DAO TRONG MỌI CUỘC TRANH CÃI

Người kia sai hôm nay:

nói việc hôm nay.

Không cần:

“Anh lúc nào cũng vậy, từ năm đó đến giờ…”

Càng gom quá khứ,

cơn sân càng lớn.

Người tu tập nói:

đúng việc.

Không nói:

toàn bộ con người.

29. KHI BỊ NÓI XẤU TRÊN MẠNG

Đây là nơi bài kệ rất hữu ích.

Một bình luận.

Mình đọc.

Tâm nóng.

Nếu trả ngay:

có thể kéo thành hàng trăm bình luận.

Trước tiên:

xem nội dung có cần xử lý không.

Nếu sai nghiêm trọng:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 119

đính chính.

Nếu chỉ khiêu khích:

không phải câu nào cũng cần trả lời.

Đừng để một người lạ lấy:

nhiều giờ bình an

chỉ bằng vài chữ.

30. KHÔNG PHẢI MỌI TRẬN CHIẾN ĐỀU CẦN THAM GIA

Có những việc phải nói.

Có những việc nên im.

Trí là biết:

trận nào đáng bước vào.

Nếu mỗi lời khiêu khích đều kéo mình vào,

tâm sẽ rất mệt.

Không ôm hiềm hận còn có nghĩa:

không nhặt hết mọi mũi tên người khác ném rồi mang theo.

31. MỘT NGƯỜI NÓI XẤU KHÔNG THỂ ĐỊNH NGHĨA TOÀN BỘ CON NGƯỜI MÌNH

Người ta có thể:

hiểu sai.

nói sai.

Nhưng điều đó không tự động biến mình thành:

đúng như lời họ.

Sống đúng.

Sửa phần mình.

Phần sai của họ:

để sự thật trả lời.

Không cần cả đời đi:

chứng minh với tất cả mọi người.

32. HẠN CHẾ LỚN NHẤT CỦA HẬN LÀ NÓ GIỮ MÌNH Ở LẠI ĐÚNG NƠI MÌNH ĐÃ BỊ THƯƠNG

Thân đã đi.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 120

Thời gian đã qua.

Nhưng tâm vẫn đứng ở:

ngày ấy,

câu ấy,

việc ấy.

Buông là:

cho tâm bước tiếp.

Không phủ nhận quá khứ.

Nhưng:

không sống mãi trong đó.

33. BUÔNG KHÔNG PHẢI BỎ QUA BÀI HỌC – BUÔNG LÀ BỎ SỰ LẶP LẠI NỖI ĐAU KHÔNG CÒN ÍCH LỢI

Có những lần nhớ:

giúp mình học.

Nhưng sau khi bài học đã rõ,

nhớ thêm lần thứ một nghìn có giúp gì không?

Nếu không:

đó không còn là học.

Đó là:

tự làm đau.

34. CÔNG THỨC THỰC HÀNH: NHẬN – XỬ – HỌC – BUÔNG

NHẬN

Nhận sự việc đã xảy ra.

Không phủ nhận.

XỬ

Việc cần xử lý:

xử lý.

HỌC

Rút bài học.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 121

BUÔNG

Không tiếp tục nuôi ác ý.

Đây là bốn bước rất dễ nhớ.

35. CÔNG THỨC THỨ HAI: KHÔNG KỂ – KHÔNG TƯỞNG – KHÔNG TRẢ

Khi muốn hận giảm:

KHÔNG KỂ THÊM NẾU KHÔNG CẦN

Mỗi lần kể có thể tưới lại cảm xúc.

KHÔNG TƯỞNG TƯỢNG CÁCH TRẢ

Tưởng tượng cũng nuôi sân.

KHÔNG TRẢ ĐŨA TRONG LÚC SÂN

Đợi trí.

Ba điều này giúp cắt thức ăn của hận.

36. CÔNG THỨC THỨ BA: GIỮ BÀI HỌC – BỎ CHẤT ĐỘC

Đây có lẽ là câu dễ nhớ nhất của bài:

GIỮ BÀI HỌC.

BỎ CHẤT ĐỘC.

Bài học giúp mình có trí.

Chất độc làm mình khổ.

Không cần bỏ cả hai.

37. BÀI THỰC HÀNH MỘT NGÀY KHÔNG TƯỚI HẬN

Chọn một người hoặc một chuyện mình còn khó chịu.

Trong một ngày:

không chủ động kể lại.

Không tìm thông tin về người ấy.

Không tưởng tượng cách trả.

Nếu ký ức tự đến:

biết.

Thở.

Làm việc khác.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 122

Cuối ngày xem:

tâm nhẹ hơn hay nặng hơn?

Đó là tự kiểm chứng Pháp.

38. BÀI THỰC HÀNH VỚI LỜI NÓI

Nếu bắt buộc phải nói về người đã làm mình đau,

chỉ nói:

sự kiện cần thiết.

Không thêm nhãn:

“người xấu nhất.”

“lúc nào cũng vậy.”

“không bao giờ tốt.”

Những chữ tuyệt đối thường làm hận lớn hơn.

Nói việc.

Không biến việc thành:

bản án toàn bộ con người.

39. BÀI THỰC HÀNH VỚI TÂM

Khi nhớ lại,

nói:

“Đây là ký ức.”

Không nói:

“Chuyện đang xảy ra lại.”

Nó đã qua.

Thân mình đang ở hiện tại.

Hơi thở đang ở hiện tại.

Nhìn quanh.

Đưa tâm về:

bây giờ.

Điều này rất hữu ích khi ký ức kéo mình trở lại quá khứ.

40. BÀI THỰC HÀNH VỚI NGƯỜI CHƯA XIN LỖI

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 123

Có thể nói trong tâm:

“Tôi không đồng ý với việc bạn đã làm.”

“Tôi vẫn giữ ranh giới cần thiết.”

“Nhưng tôi không muốn dùng thêm phần đời còn lại để nuôi hận.”

Câu này giữ đủ:

sự thật,

ranh giới,

và hướng buông.

41. BÀI THỰC HÀNH VỚI CHÍNH MÌNH

Nếu đang hận mình vì lỗi cũ:

viết ba dòng.

Tôi đã làm sai điều gì?

Tôi đã sửa được gì?

Bài học là gì?

Sau đó:

ngừng xử án mình mãi nếu đã thật sự sửa.

Đây là một dạng không ôm hiềm hận.

42. THỰC HÀNH BUỔI SÁNG

Mỗi sáng có thể nhắc:

Hôm nay tôi không phủ nhận những gì đã xảy ra.

Nhưng tôi không muốn dùng hiện tại để tiếp tục sống trong quá khứ.

Việc cần xử lý, tôi xử lý.

Ranh giới cần giữ, tôi giữ.

Bài học cần nhớ, tôi nhớ.

Nhưng lòng muốn trả thù, tôi tập đặt xuống.

43. THỰC HÀNH TRONG NGÀY

Khi chuyện cũ hiện lên:

hỏi:

“Tôi đang học hay đang hận?”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 124

Khi muốn kể:

hỏi:

“Việc kể này có ích không?”

Khi người khác khích:

hỏi:

“Lời này có đáng lấy bình an của tôi không?”

Khi sân tăng:

đừng quyết việc lớn.

Khi tâm nhẹ đi một chút:

nhận ra.

Đó là dấu hiệu tu.

44. THỰC HÀNH BUỔI TỐI

Trước khi ngủ hỏi:

Hôm nay tôi đã tưới hận ở đâu?

Tôi có kể chuyện cũ không cần thiết không?

Tôi có mong người kia gặp chuyện xấu không?

Có lúc nào tôi nhớ nhưng không nuôi tiếp không?

Tôi đã giữ được bài học nào?

Tôi đã đặt xuống được chút độc nào?

Nếu được một chút:

đã là tốt.

45. DẤU HIỆU MÌNH ĐANG BUÔNG ĐÚNG HƯỚNG

Không cần ai nói:

“Bạn đã tha rồi.”

Tự nhìn.

Mình bớt:

kể.

bớt:

tìm.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 125

bớt:

muốn trả.

bớt:

nóng khi nghe tên.

bớt:

mong họ khổ.

Đó là những dấu hiệu rất thật.

46. CÓ KHI HẬN HẾT TRƯỚC, QUAN HỆ VẪN KHÔNG TRỞ LẠI

Điều này hoàn toàn có thể.

Không hận:

không bắt buộc làm bạn.

Không hận:

không bắt buộc tin như cũ.

Không hận:

không bắt buộc sống chung.

Tâm được tự do,

nhưng trí vẫn biết:

giới hạn.

47. CÂU GHI NHỚ THỨ NHẤT

Không ôm hiềm hận không có nghĩa người kia đúng; chỉ có nghĩa mình không muốn cái sai của họ tiếp tục đầu độc tâm mình.

48. CÂU GHI NHỚ THỨ HAI

Tha thứ không xóa bài học; tha thứ giúp bài học còn lại mà chất độc giảm đi.

49. CÂU GHI NHỚ THỨ BA

Không cần người kia xin lỗi mình mới bắt đầu chữa tâm.

50. CÂU GHI NHỚ THỨ TƯ

Ranh giới bảo vệ mình; hận thù thiêu đốt mình. Hai thứ không giống nhau.

51. CÂU GHI NHỚ THỨ NĂM

Người kia có thể đã đi khỏi từ lâu; đừng để hiềm hận tiếp tục cho họ một căn phòng trong tâm mình.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 126

52. CÂU GHI NHỚ THỨ SÁU

Đau có thể cần thời gian; hận thì không cần được nuôi thêm trong thời gian ấy.

53. CÂU GHI NHỚ THỨ BẢY

Không cần quên mới gọi là buông; nhớ mà không còn muốn trả cũng đã là một bước rất lớn.

54. CÂU GHI NHỚ THỨ TÁM

Quá khứ đã xảy ra một lần; đừng để ký ức biến nó thành một biến cố xảy ra mỗi ngày.

55. CÂU GHI NHỚ THỨ CHÍN

Muốn hận nguôi, hãy ngừng cho hận thức ăn.

56. CÂU GHI NHỚ THỨ MƯỜI

Giữ bài học để có trí; bỏ chất độc để có an.

57. CÂU GHI NHỚ TRỌNG TÂM

VIỆC ĐÃ XẢY RA – HÃY NHÌN ĐÚNG.

VIỆC CẦN XỬ LÝ – HÃY XỬ LÝ.

BÀI HỌC CẦN GIỮ – HÃY GIỮ.

NHƯNG HIỀM HẬN – ĐỪNG ÔM MÃI.

Bởi lời Phật đã dạy:

“Nó mắng tôi, đánh tôi, Nó thắng tôi, cướp tôi, Không ôm hiềm hận ấy, Hận thù được tự nguôi.”

Nguồn: Kinh Pháp Cú – Tiểu Bộ Kinh – Phẩm Song Yếu, phẩm thứ nhất, kệ số 4; mã tra cứu quốc tế Dhp 4; bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu. (Thư Viện Hoa Sen)

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 127

MỤC 005 - Bài 005 — BIẾT MÌNH ĐANG THỞ – BƯỚC ĐẦU TRỞ VỀ VỚI CHÍNH MÌNH 1. CÂU KINH – LỜI PHẬT

“Thở vô dài, vị ấy biết: ‘Tôi thở vô dài.’ Hay thở ra dài, vị ấy biết: ‘Tôi thở ra dài.’ Hay thở vô ngắn, vị ấy biết: ‘Tôi thở vô ngắn.’ Hay thở ra ngắn, vị ấy biết: ‘Tôi thở ra ngắn.’”

2. NGUỒN KINH

Tên kinh: Kinh Niệm Hơi Thở Tên Pāli: Ānāpānasati Sutta Thuộc: Trung Bộ Kinh – Majjhima Nikāya Số kinh: Kinh số 118 Mã tra cứu quốc tế: MN 118 Phần: Pháp niệm hơi thở – nhóm thực tập đầu tiên về thân Bản dịch tiếng Việt: Hòa thượng Thích Minh Châu Nguyên bản: Kinh tạng Pāli

Đoạn kinh này thuộc phần Đức Phật hướng dẫn niệm hơi thở – ānāpānasati, bắt đầu bằng việc nhận biết rõ hơi thở dài và hơi thở ngắn.

Đây không phải lời diễn giải được đặt thành lời Phật.

Đây là pháp thực tập có nguồn trực tiếp trong Trung Bộ Kinh, kinh số 118 – Kinh Niệm Hơi Thở.

3. TỪ KHÓA VIỆT – PĀLI – NGHĨA

NIỆM HƠI THỞ – ĀNĀPĀNASATI – NHẬN BIẾT RÕ HƠI THỞ VÀO, HƠI THỞ RA

Niệm hơi thở – ānāpānasati là sự thực tập đặt chánh niệm nơi tiến trình thở vào và thở ra.

Nói thật dễ hiểu:

thở và biết mình đang thở.

Không phải chỉ thở.

Bởi từ lúc sinh ra đến giờ chúng ta vẫn thở.

Nhưng phần lớn thời gian:

thân đang thở mà tâm đang ở nơi khác.

CHÁNH NIỆM – SATI – NHỚ BIẾT, KHÔNG QUÊN ĐỐI TƯỢNG ĐANG QUÁN SÁT

Chánh niệm – sati có thể hiểu trong thực hành là khả năng nhớ biết rõ điều đang diễn ra, không để tâm hoàn toàn thất niệm và bị cuốn đi.

Trong đoạn kinh này:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 128

hơi thở dài thì biết dài.

Hơi thở ngắn thì biết ngắn.

Điểm quan trọng nằm ở chữ:

BIẾT.

THỞ VÀO – ASSASATI – HƠI THỞ ĐANG ĐI VÀO

Khi hơi thở vào:

biết đang thở vào.

Không cần suy nghĩ:

“Đây là hơi thở tuyệt vời.”

Không cần tưởng tượng.

Không cần thêm một câu chuyện.

Chỉ nhận biết:

đang thở vào.

THỞ RA – PASSASATI – HƠI THỞ ĐANG ĐI RA

Khi hơi thở ra:

biết đang thở ra.

Đây là một điều rất đơn giản.

Nhưng chính sự đơn giản ấy lại giúp tâm có một nơi để trở về.

DÀI – DĪGHA – DÀI, KÉO DÀI

Hơi thở đang dài:

biết nó dài.

Không cần biến hơi ngắn thành dài chỉ để làm đúng bài.

Trước hết:

nhận biết cái đang có.

NGẮN – RASSA – NGẮN

Hơi thở đang ngắn:

biết nó ngắn.

Đức Phật không nói:

hơi dài là tốt,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 129

hơi ngắn là xấu.

Điểm được nhấn mạnh ở bước này là:

biết rõ đặc tính của hơi thở đang hiện hữu.

Đây là một bài học rất sâu:

TRƯỚC KHI MUỐN THAY ĐỔI MỘT ĐIỀU, HÃY HỌC NHÌN RÕ NÓ.

4. GIẢI TỪNG CỤM

“THỞ VÔ DÀI, VỊ ẤY BIẾT: ‘TÔI THỞ VÔ DÀI’”

Cụm này có hai phần.

Một là:

hơi thở đang xảy ra.

Hai là:

có sự nhận biết hơi thở ấy.

Đây chính là sự khác biệt giữa:

sống trong thất niệm

và:

sống có chánh niệm.

Hơi thở vẫn là hơi thở.

Nhưng khi có biết,

tâm đã trở về với điều đang thật sự xảy ra.

“THỞ RA DÀI, VỊ ẤY BIẾT: ‘TÔI THỞ RA DÀI’”

Hơi thở ra dài:

biết hơi thở ra dài.

Không cần giữ nó lại.

Không cần mong nó dài thêm.

Không cần nói:

“Hơi này phải giống hơi trước.”

Chỉ biết.

Điều này bắt đầu huấn luyện một năng lực rất quan trọng:

THẤY SỰ VẬT NHƯ NÓ ĐANG LÀ.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 130

“THỞ VÔ NGẮN, VỊ ẤY BIẾT: ‘TÔI THỞ VÔ NGẮN’”

Hơi thở thay đổi.

Có lúc dài.

Có lúc ngắn.

Có lúc nhẹ.

Có lúc thô.

Đây cũng là một bài học về sự biến đổi.

Ngay một thứ gần mình nhất là hơi thở cũng:

không đứng yên.

Vì vậy đừng vội đòi:

“Hơi thở của tôi phải thế này.”

Trước hết:

biết nó đang thế nào.

“THỞ RA NGẮN, VỊ ẤY BIẾT: ‘TÔI THỞ RA NGẮN’”

Câu này hoàn thiện bốn sự nhận biết đầu tiên:

thở vào dài – biết.

thở ra dài – biết.

thở vào ngắn – biết.

thở ra ngắn – biết.

Nhìn thật kỹ sẽ thấy:

Đức Phật không bắt đầu bằng một điều quá xa.

Ngài đưa người thực hành trở về một việc:

đang xảy ra ngay trong thân mình.

5. GHÉP NGHĨA TOÀN ĐOẠN KINH

Toàn đoạn có thể hiểu thật dễ:

Khi hơi thở vào dài, người thực hành nhận biết rõ hơi thở vào đang dài. Khi hơi thở ra dài, nhận biết rõ hơi thở ra đang dài. Khi hơi thở vào ngắn, nhận biết rõ hơi thở vào đang ngắn. Khi hơi thở ra ngắn, nhận biết rõ hơi thở ra đang ngắn.

Điểm chính không nằm ở việc:

làm cho hơi thở thật đặc biệt.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 131

Điểm chính nằm ở:

THỞ MÀ BIẾT MÌNH ĐANG THỞ.

6. LỜI PHẬT MUỐN CHỈ GÌ?

Kính thưa quý vị,

đây là chỗ chúng ta cần dừng lại thật lâu.

Tại sao Đức Phật lại dạy một điều tưởng như quá đơn giản?

Ai chẳng biết thở?

Nhưng vấn đề là:

CHÚNG TA THỞ – NHƯNG RẤT ÍT KHI THẬT SỰ CÓ MẶT VỚI HƠI THỞ.

Thân ở đây.

Tâm ở hôm qua.

Thân đang ăn.

Tâm đang giận người khác.

Thân đang nằm.

Tâm đang lo ngày mai.

Thân đang nói với người trước mặt.

Tâm lại nghĩ đến một người khác.

Thân ở hiện tại.

Nhưng tâm liên tục chạy.

Vì vậy một pháp rất căn bản là:

ĐƯA TÂM TRỞ VỀ.

Và hơi thở là một đối tượng rất gần để thực tập sự trở về ấy.

7. ĐIỀU THỨ NHẤT: PHẢI BIẾT CÁI ĐANG CÓ

Một nguyên tắc thực hành rất hay nằm ngay trong câu kinh:

dài – biết dài.

ngắn – biết ngắn.

Không phải:

dài thì thích.

ngắn thì ghét.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 132

Không phải:

hơi này tốt.

hơi kia xấu.

Trước hết:

BIẾT.

Điều này áp dụng được ra cả đời sống.

8. BUỒN – TRƯỚC HẾT BIẾT MÌNH ĐANG BUỒN

Nhiều khi vừa buồn,

mình lập tức tạo câu chuyện:

“Cuộc đời tôi khổ quá.”

“Không ai hiểu tôi.”

“Chắc chuyện này không bao giờ hết.”

Nhưng nếu học tinh thần của bài kinh,

bước đầu chỉ là:

“Buồn đang có.”

Nhận biết trước.

Đừng lập tức biến một cảm xúc thành:

cả cuộc đời.

9. GIẬN – TRƯỚC HẾT BIẾT MÌNH ĐANG GIẬN

Có người giận mà không biết mình đang giận.

Họ nghĩ:

“Tôi đang nói sự thật.”

Nhưng giọng đã lớn.

Mặt đã nóng.

Tay đã run.

Lời đã sắc.

Nếu có chánh niệm:

“À, sân đang có.”

Chỉ một khoảnh khắc nhận biết ấy có thể tạo ra khoảng cách giữa:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 133

cơn giận

và:

hành động theo cơn giận.

Khoảng cách ấy rất quý.

10. LO – BIẾT MÌNH ĐANG LO

Lo không phải lúc nào cũng hết ngay.

Nhưng biết:

“Tâm đang lo.”

khác với:

bị lo kéo đi mà không biết.

Một người có thể ngồi một giờ tưởng tượng:

mười tai họa chưa xảy ra.

Đến khi nhận ra:

“Tôi đang bị tâm kéo vào tương lai,”

thì có thể trở về:

hơi thở.

thân.

việc đang làm.

Đó là ứng dụng rất thực tế.

11. HƠI THỞ DẠY MÌNH KHÔNG ÉP THỰC TẠI PHẢI THEO Ý

Hơi dài:

biết dài.

Hơi ngắn:

biết ngắn.

Đây là một thái độ rất đẹp.

Trong đời,

mình thường khổ vì:

cái đang có không giống cái mình muốn.

Người kia phải hiểu mình.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 134

Con phải nghe mình.

Công việc phải thuận.

Sức khỏe phải như trước.

Ai cũng phải đối xử tốt.

Nhưng đời không luôn theo ý.

Thực tập chánh niệm dạy bước đầu:

NHÌN CÁI ĐANG LÀ TRƯỚC KHI PHẢN ỨNG VỚI NÓ.

12. BIẾT KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ THỤ ĐỘNG

Đây là điểm cần hiểu đúng.

Biết một việc đang xảy ra không có nghĩa:

không làm gì.

Ví dụ:

biết mình đang giận.

Sau đó có thể cần:

im một lúc.

nói rõ vấn đề.

rời khỏi nơi tranh cãi.

xin lỗi.

đặt ranh giới.

Nhưng khác biệt là:

hành động sau khi đã nhận biết

thay vì:

bị cảm xúc đẩy đi.

13. CHÁNH NIỆM TẠO MỘT KHOẢNG DỪNG

Có một câu nói làm mình đau.

Thông thường:

nghe → sân → trả ngay.

Nếu có chánh niệm:

nghe → biết đau → biết sân → dừng → lựa lời.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 135

Chỉ thêm một chữ:

BIẾT

mà toàn bộ đoạn sau có thể khác.

Đây là sức mạnh của thực hành.

14. VÍ DỤ 1 – KHI BỊ NÓI NẶNG

Có người nói:

“Bạn chẳng làm được việc gì ra hồn.”

Ngay lập tức tâm nóng.

Nếu không biết:

mình nói lại:

“Anh thì tốt đẹp gì?”

Thế là hai bên bắt đầu.

Nhưng nếu kịp biết:

“Tôi đang bị tổn thương.”

“Sân đang lên.”

mình có thể không trả ngay.

Một phút sau,

lời nói đã khác.

Không phải vì mình yếu.

Mà vì:

mình không giao miệng cho cơn sân điều khiển.

15. VÍ DỤ 2 – KHI CON CÁI KHÔNG NGHE

Cha mẹ nói một lần.

Con không nghe.

Sân lên.

Nếu không nhận biết:

bắt đầu mắng cả chuyện mười năm trước.

Nhưng nếu biết:

“Tôi đang giận vì con không làm theo ý tôi,”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 136

thì có thể xử lý đúng việc hiện tại.

Đó là chánh niệm đi vào gia đình.

16. VÍ DỤ 3 – KHI ĐANG TRANH LUẬN

Người kia nói một câu đúng.

Nhưng câu ấy chạm tự ái.

Nếu không biết:

mình tiếp tục cãi chỉ để thắng.

Nếu biết:

“Cái tôi đang không chịu thua,”

có thể dừng và hỏi:

“Điều họ nói có đúng không?”

Từ đó tranh luận biến thành:

học hỏi.

17. VÍ DỤ 4 – KHI CẦM ĐIỆN THOẠI

Ban đầu chỉ định xem năm phút.

Một lúc sau:

một giờ.

Tại sao?

Vì tâm bị kéo mà không biết.

Thực tập đơn giản:

trước khi mở điện thoại,

biết:

“Tôi đang mở để làm gì?”

Mười phút sau hỏi:

“Tôi còn đang làm việc ấy không?”

Đây cũng là chánh niệm.

18. VÍ DỤ 5 – KHI ĂN

Có người ăn hết một bữa nhưng tâm:

xem điện thoại,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 137

nghĩ việc,

lo chuyện,

giận người.

Miệng ăn mà gần như không biết mình ăn.

Thử một vài miếng:

biết mình đang nhai.

biết vị.

biết thân đang nhận thức ăn.

Không cần biến bữa ăn thành nghi lễ phức tạp.

Chỉ:

có mặt.

19. VÍ DỤ 6 – KHI ĐI BỘ

Thân đang đi.

Tâm có thể đi trước vài năm.

Hoặc quay lại mười năm.

Thỉnh thoảng biết:

“Tôi đang bước.”

Cảm nhận bàn chân.

Cảm nhận thân.

Rồi trở lại công việc.

Đây là cách đem sự tỉnh thức vào đời sống.

20. VÍ DỤ 7 – KHI KHÔNG NGỦ ĐƯỢC

Nằm xuống,

tâm nghĩ:

“Ngày mai mình sẽ mệt.”

Rồi:

“Nếu cứ mất ngủ thì sao?”

Rồi lại lo vì đang lo.

Nếu dùng hơi thở như đối tượng chánh niệm:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 138

thở vào – biết.

thở ra – biết.

Không ép:

“Tôi phải ngủ ngay.”

Chỉ trở về với hiện tại.

Ở đây cần hiểu đúng:

pháp niệm hơi thở là pháp tu;

không nên biến lời kinh thành lời hứa rằng nó chữa được mọi chứng mất ngủ hay bệnh lý.

21. VÍ DỤ 8 – KHI ĐANG RẤT VUI

Chánh niệm không chỉ dành cho lúc khổ.

Đang vui:

biết vui.

Được khen:

biết tâm thích.

Có lợi:

biết tâm đang muốn thêm.

Bởi nếu chỉ quan sát sân mà không quan sát tham,

mình mới thấy một nửa tâm.

22. VÍ DỤ 9 – KHI MUỐN MUA MỘT THỨ

Thấy món đồ.

Tâm thích.

Trước khi mua:

biết:

“Muốn đang sinh.”

Sau đó hỏi:

“Tôi thật sự cần hay chỉ đang thích?”

Nếu cần:

mua trong khả năng.

Nếu không:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 139

có thể để qua một ngày.

Chánh niệm không cấm mua.

Nó giúp mình:

thấy động cơ trước khi hành động.

23. VÍ DỤ 10 – KHI MUỐN NÓI VỀ NGƯỜI KHÁC

Một câu chuyện vừa đến miệng.

Biết:

“Tôi đang muốn kể.”

Hỏi:

“Tại sao?”

Để giúp?

Để làm rõ?

Hay để người nghe cũng ghét người ấy?

Chỉ cần nhận biết động cơ,

có khi câu chuyện dừng ngay.

24. HƠI THỞ LÀ MỘT CÁNH CỬA, KHÔNG PHẢI ĐÍCH CUỐI CÙNG

Nếu chỉ chăm chú vào hơi thở nhưng ra đời:

vẫn sân như cũ,

vẫn tham như cũ,

vẫn nói ác như cũ,

thì cần nhìn lại cách thực hành.

Niệm hơi thở nằm trong một hệ thống tu tập rộng hơn.

Mục đích không phải:

trở thành người giỏi theo dõi hơi thở.

Mà sự tu tập chánh niệm và định tĩnh phải hỗ trợ:

thấy thân,

thấy cảm thọ,

thấy tâm,

thấy pháp,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 140

và tiến tới sự hiểu biết, đoạn trừ những nguyên nhân của khổ.

25. ĐỪNG BIẾN HƠI THỞ THÀNH MỘT CUỘC THI

Có người hỏi:

“Tôi thở được bao nhiêu giây?”

“Tôi nín được bao lâu?”

Nhưng đó không phải trọng tâm của đoạn kinh này.

Ở đây Đức Phật nói:

dài thì biết dài.

ngắn thì biết ngắn.

Trọng tâm là:

NHẬN BIẾT.

Không phải:

LẬP KỶ LỤC.

26. ĐỪNG CỐ LÀM HƠI THỞ “ĐẸP”

Hơi đang ngắn:

biết ngắn.

Hơi đang dài:

biết dài.

Nếu cứ nghĩ:

“Người tu giỏi phải thở thật dài,”

thì mình lại thêm:

mong cầu.

So sánh.

Ép buộc.

Bước đầu của kinh rất tự nhiên:

nhận biết.

27. HƠI THỞ CŨNG CHO THẤY VÔ THƯỜNG

Hơi vào.

Rồi qua.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 141

Hơi ra.

Rồi qua.

Không có hơi nào mình giữ mãi.

Hơi trước đã mất.

Hơi này đang có.

Hơi sau chưa đến.

Chỉ quan sát thôi đã có thể thấy:

đời sống đang vận hành bằng những tiến trình sinh rồi diệt.

Không cần biến nó thành triết lý.

Cứ nhìn.

28. MỘT HƠI THỞ CŨNG KHÔNG THỂ GIỮ

Mình có thể giữ:

nhà,

vật,

tên tuổi,

hình ảnh,

ký ức.

Nhưng hơi thở vừa ra:

không gọi lại được.

Điều này nhắc:

sự sống rất gần và rất mong manh.

Vậy tại sao dành quá nhiều hơi thở cho:

hận?

ganh?

tranh hơn?

chuyện cũ?

Đây là câu hỏi rất đáng để tự hỏi.

29. HƠI THỞ LUÔN Ở HIỆN TẠI

Mình có thể nghĩ về:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 142

hơi thở hôm qua.

Nhưng không thể:

thở hơi hôm qua.

Mình có thể lo:

hơi thở ngày mai.

Nhưng thân chỉ có thể:

thở ngay bây giờ.

Vì vậy hơi thở là một cánh cửa rất tự nhiên đưa tâm về:

hiện tại.

30. NHƯNG HIỆN TẠI KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ KHÔNG LẬP KẾ HOẠCH

Người học Phật vẫn:

làm việc.

lập kế hoạch.

chuẩn bị tương lai.

Nhưng khi lập kế hoạch:

biết mình đang lập kế hoạch.

Khác với:

ngồi ăn nhưng tâm lo một tương lai chưa tới.

Chánh niệm không xóa khả năng suy nghĩ.

Nó giúp mình:

biết mình đang làm gì.

31. LỜI PHẬT MUỐN CHỈ GÌ Ở TẦNG SÂU HƠN?

Không chỉ:

“Hãy thư giãn.”

Không chỉ:

“Hãy thở cho khỏe.”

Kinh Niệm Hơi Thở trình bày một con đường tu tập có hệ thống.

Pháp niệm hơi thở được phát triển liên hệ đến:

Bốn niệm xứ, Bảy giác chi, minh và giải thoát.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 143

Vì vậy đừng hạ pháp này xuống chỉ còn:

một mẹo giảm căng thẳng.

Thư giãn có thể là lợi ích phụ.

Nhưng mục tiêu Phật pháp sâu hơn rất nhiều:

THẤY RÕ – ĐOẠN TRỪ – GIẢI THOÁT.

32. TỪ MỘT HƠI THỞ ĐI ĐẾN MỘT ĐỜI SỐNG CÓ CHÁNH NIỆM

Bắt đầu:

thở và biết.

Sau đó:

đi và biết.

ăn và biết.

nói và biết.

sân và biết.

tham và biết.

buồn và biết.

vui và biết.

Cuối cùng điều quan trọng không phải:

mình ngồi được bao lâu.

Mà:

mình tỉnh được bao nhiêu trong đời sống.

33. ỨNG DỤNG 1 – TRƯỚC KHI NÓI

Trước một câu quan trọng:

một hơi thở.

Biết:

“Tôi sắp nói.”

Hỏi:

“Tâm nào đang nói?”

Nếu sân quá mạnh:

chưa nói.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 144

Một hơi thở có thể cứu:

một câu.

Một câu có thể cứu:

một quan hệ.

34. ỨNG DỤNG 2 – TRƯỚC KHI TRẢ LỜI BÌNH LUẬN

Đọc một bình luận làm mình khó chịu.

Đừng gõ ngay.

Thở vào:

biết.

Thở ra:

biết.

Nhìn tâm.

Sau đó hỏi:

“Câu trả lời này nhằm giúp người hiểu hay nhằm thắng họ?”

Nếu chỉ để thắng:

có thể chưa cần trả.

35. ỨNG DỤNG 3 – TRƯỚC MỘT QUYẾT ĐỊNH

Khi tham hoặc sân đang rất mạnh,

không quyết ngay nếu có thể chờ.

Trở về thân.

Trở về hơi thở.

Đợi tâm bớt bị cảm xúc chi phối.

Rồi mới nhìn lại.

Chánh niệm không quyết thay mình.

Nó giúp:

người quyết định có mặt.

36. ỨNG DỤNG 4 – KHI ĐANG QUÁ BẬN

Càng bận càng dễ thất niệm.

Thử không cần nghỉ cả giờ.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 145

Chỉ dừng một chút.

Một hơi vào:

biết.

Một hơi ra:

biết.

Rồi làm tiếp.

Không phải trốn công việc.

Mà là:

đưa người làm việc trở lại với công việc.

37. ỨNG DỤNG 5 – KHI ĐANG NGHE NGƯỜI KHÁC

Một thực hành rất quý:

khi người kia nói,

nghe.

Đừng vừa nghe vừa soạn câu trả lời.

Đừng vừa nghe vừa phán.

Biết:

“Tôi đang nghe.”

Có khi món quà lớn nhất mình cho người khác không phải lời khuyên.

Mà là:

sự có mặt.

38. ỨNG DỤNG 6 – KHI LỄ PHẬT

Lạy xuống:

biết thân đang lạy.

Đứng lên:

biết thân đang đứng.

Niệm danh hiệu Phật:

biết mình đang niệm.

Đừng để miệng niệm Phật mà tâm:

đi khắp thế gian.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 146

Nếu đi:

biết nó đi.

Rồi nhẹ nhàng đưa về.

Đó là tu.

39. ỨNG DỤNG 7 – KHI TỤNG KINH

Miệng đọc:

tai nghe.

Tâm biết:

mình đang đọc lời kinh.

Gặp câu không hiểu:

đánh dấu để học.

Không cần chạy theo số trang.

Một câu kinh hiểu và thực hành được có khi quý hơn:

đọc rất nhiều mà tâm không biết mình vừa đọc gì.

40. ỨNG DỤNG 8 – KHI LÀM VIỆC THIỆN

Trước khi cho:

biết tâm.

Trong khi cho:

biết tâm.

Sau khi cho:

biết tâm.

Có mong được khen không?

Có tiếc không?

Có khinh người nhận không?

Có vui không?

Như vậy một việc thiện đồng thời trở thành:

một bài học về chính tâm mình.

41. ỨNG DỤNG 9 – KHI SÂN

Không cần nói:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 147

“Tôi không được sân.”

Trước hết:

“Sân đang có.”

Biết thân nóng.

Biết tim nhanh.

Biết ý muốn nói nặng.

Rồi:

không làm theo ngay.

Đây là bước thực tế.

42. ỨNG DỤNG 10 – KHI TÂM LOẠN

Tâm chạy mười chuyện.

Đừng đánh nhau với tâm.

Trở về một việc đơn giản:

hơi vào – biết.

hơi ra – biết.

Tâm lại chạy:

biết chạy.

Rồi về.

Chạy nữa:

biết.

Rồi về.

Tu không phải:

tâm không bao giờ đi.

Mà một phần của thực tập là:

biết nó đi và biết trở về.

43. CÔNG THỨC THỨ NHẤT: THỞ – BIẾT – TRỞ VỀ

THỞ

Không cần tạo hơi đặc biệt.

BIẾT

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 148

Dài biết dài.

Ngắn biết ngắn.

TRỞ VỀ

Tâm chạy thì trở về với điều đang xảy ra.

Công thức:

THỞ → BIẾT → TRỞ VỀ.

44. CÔNG THỨC THỨ HAI: DỪNG – BIẾT – CHỌN

Đây là công thức ứng dụng ngoài đời.

DỪNG

Đừng phản ứng ngay.

BIẾT

Tâm nào đang có?

CHỌN

Chọn lời hay việc phù hợp hơn.

Công thức:

DỪNG → BIẾT → CHỌN.

45. CÔNG THỨC THỨ BA: THÂN Ở ĐÂU – TÂM VỀ ĐÓ

Đang ăn:

tâm về bữa ăn.

Đang đi:

tâm về bước chân.

Đang nghe:

tâm về người đang nói.

Đang tụng:

tâm về câu kinh.

Đang thở:

tâm về hơi thở.

Câu dễ nhớ:

THÂN Ở ĐÂU – TÂM VỀ ĐÓ.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 149

46. BÀI THỰC HÀNH MỘT PHÚT

Không cần bắt đầu bằng một giờ.

Ngồi hoặc đứng thoải mái.

Không ép hơi.

Hơi vào:

biết vào.

Hơi ra:

biết ra.

Dài:

biết dài.

Ngắn:

biết ngắn.

Tâm chạy:

biết tâm chạy.

Trở về.

Một phút.

Thực hành đều còn quý hơn:

làm thật nhiều một hôm rồi bỏ.

47. BÀI THỰC HÀNH TRƯỚC KHI NÓI LỜI KHÓ

Trước khi nói với người đang làm mình giận:

thở một hơi.

Biết:

“Tôi đang giận.”

Hỏi:

“Điều tôi sắp nói nhằm giải quyết việc hay làm người kia đau?”

Nếu chỉ muốn làm đau:

chờ.

Đây là đem kinh vào ngay miệng mình.

48. BÀI THỰC HÀNH KHI TÂM CHẠY VỀ QUÁ KHỨ

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 150

Nhận ra:

“Đang nhớ.”

Không cần mắng mình.

Một hơi vào:

biết.

Một hơi ra:

biết.

Nhìn việc trước mặt.

Nếu quá khứ có bài học cần giải quyết:

ghi lại.

Sau đó quay về.

Đừng để một ký ức lấy toàn bộ ngày hôm nay.

49. BÀI THỰC HÀNH KHI LO TƯƠNG LAI

Hỏi:

“Có việc gì tôi làm được ngay bây giờ không?”

Nếu có:

làm.

Nếu chưa:

trở về việc hiện tại.

Đây là chỗ chánh niệm và trí đi cùng nhau.

Không phải:

“Không được nghĩ tương lai.”

Mà:

đừng sống trong một tương lai tưởng tượng khi hiện tại đang cần mình.

50. BÀI THỰC HÀNH BẢY NGÀY

NGÀY 1

Mỗi ngày ba lần:

nhận biết ba hơi thở.

NGÀY 2

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 151

Trước khi ăn:

ba hơi thở có biết.

NGÀY 3

Trước khi mở điện thoại:

biết mình mở để làm gì.

NGÀY 4

Khi sân:

không nói ngay trong vài hơi thở đầu nếu hoàn cảnh cho phép.

NGÀY 5

Khi đi:

dành một đoạn ngắn biết mình đang bước.

NGÀY 6

Khi nghe người khác:

tập nghe trọn một câu mà không chen.

NGÀY 7

Cuối ngày hỏi:

“Tuần này tôi có mặt với đời mình nhiều hơn không?”

51. CÂU GHI NHỚ THỨ NHẤT

Hơi thở vẫn ở đây; thường chỉ có tâm mình là đi quá xa.

52. CÂU GHI NHỚ THỨ HAI

Chánh niệm bắt đầu bằng một điều rất giản dị: cái gì đang xảy ra, biết cái ấy đang xảy ra.

53. CÂU GHI NHỚ THỨ BA

Trước khi sửa một trạng thái của tâm, hãy học nhìn thấy nó.

54. CÂU GHI NHỚ THỨ TƯ

Giận mà biết mình đang giận đã khác với giận mà tưởng mình hoàn toàn sáng suốt.

55. CÂU GHI NHỚ THỨ NĂM

Một hơi thở có chánh niệm không xóa hết khó khăn, nhưng có thể tạo khoảng dừng để mình đừng làm khó khăn lớn thêm.

56. CÂU GHI NHỚ THỨ SÁU

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 152

Tâm đi thì biết tâm đi; biết rồi trở về. Đừng biến việc tâm đi thành thêm một lý do để trách mình.

57. CÂU GHI NHỚ THỨ BẢY

Hơi thở không ở hôm qua và cũng không ở ngày mai; hơi thở chỉ có thể được sống ngay bây giờ.

58. CÂU GHI NHỚ THỨ TÁM

Tu không chỉ là lúc ngồi xuống; tu còn là biết mình đang nói gì, làm gì và tâm nào đang dẫn mình đi.

59. CÂU GHI NHỚ TRỌNG TÂM

HƠI VÀO – BIẾT HƠI VÀO.

HƠI RA – BIẾT HƠI RA.

DÀI – BIẾT DÀI.

NGẮN – BIẾT NGẮN.

TÂM ĐI – BIẾT TÂM ĐI.

BIẾT RỒI – TRỞ VỀ.

Đừng coi thường chữ:

“BIẾT”.

Bởi giữa một cơn sân và một lời ác,

nếu có chữ:

biết,

mình có cơ hội dừng.

Giữa một lòng tham và một hành động sai,

nếu có chữ:

biết,

mình có cơ hội chọn.

Giữa một nỗi buồn và hàng trăm suy nghĩ làm nỗi buồn lớn thêm,

nếu có chữ:

biết,

mình có cơ hội không đi theo tất cả.

Đó là lý do một pháp tưởng như rất đơn giản:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 153

thở và biết mình đang thở

lại có thể trở thành cửa bước vào một đời sống tỉnh thức hơn.

60. CÂU HỎI LIVESTREAM

Quý vị có thể dùng lần lượt những câu này để mở tương tác:

1. Quý vị thử nhớ xem: từ sáng đến giờ mình đã thật sự biết rõ được bao nhiêu hơi thở?

2. Khi giận, quý vị thường biết mình đang giận trước, hay nói xong rồi mới biết?

3. Có bao giờ thân quý vị đang ở nhà nhưng tâm lại sống trong một chuyện xảy ra nhiều năm trước không?

4. Khi lo lắng, tâm quý vị thường chạy về quá khứ hay chạy tới tương lai nhiều hơn?

5. Quý vị thấy điều nào khó hơn: nhận biết hơi thở hay nhận biết cơn sân ngay khi nó vừa sinh?

6. Có bao giờ chỉ vì trả lời quá nhanh một câu nói mà sau đó quý vị phải hối tiếc không?

7. Nếu trước mỗi lời nói lúc nóng giận chúng ta có được ba hơi thở tỉnh thức, quý vị nghĩ đời mình sẽ bớt được bao nhiêu cuộc tranh cãi?

8. Khi niệm Phật hoặc tụng kinh, quý vị có từng thấy miệng đang niệm nhưng tâm đã đi rất xa không?

9. Khi phát hiện tâm đi, quý vị thường nhẹ nhàng đưa về hay lại bực mình với chính mình?

10. Nếu hôm nay chỉ chọn một việc để thực hành, quý vị có đồng ý thử: “Thân ở đâu – tâm về đó” không?

61. CÂU KẾT ĐỂ ĐỌC TRÊN LIVESTREAM

Kính thưa quý vị,

đôi khi chúng ta đi tìm sự bình an rất xa.

Nhưng Đức Phật lại bắt đầu từ một điều rất gần:

hơi thở vào, biết hơi thở vào; hơi thở ra, biết hơi thở ra.

Một hơi thở không giải quyết thay mình mọi chuyện.

Nhưng một hơi thở có chánh niệm có thể giúp mình:

trở về.

Trở về rồi mới thấy tâm.

Thấy tâm rồi mới biết:

điều gì nên nuôi,

điều gì nên bỏ,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 154

lời nào nên nói,

việc nào không nên làm.

Cho nên hôm nay chúng ta chỉ cần nhớ một công thức:

THỞ – BIẾT – TRỞ VỀ.

Và khi bước ra đời sống:

DỪNG – BIẾT – CHỌN.

Nguồn kinh: Kinh Niệm Hơi Thở – Ānāpānasati Sutta – Trung Bộ Kinh, Majjhima Nikāya, kinh số 118, mã quốc tế MN 118; bản dịch tiếng Việt Hòa thượng Thích Minh Châu; nguyên bản thuộc Kinh tạng Pāli.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 155

MỤC 006 - Bài 006 — KHI HIỀM HẬN KHỞI LÊN – HÃY TU TÂM TỪ 1. CÂU KINH – LỜI PHẬT

“Trong người nào hiềm hận được sanh, trong người ấy, từ cần phải tu tập.”

2. NGUỒN KINH

Tên kinh: Kinh Trừ Khử Hiềm Hận thứ nhất Tên Pāli: Paṭhama Āghātapaṭivinaya Sutta Thuộc: Tăng Chi Bộ Kinh – Aṅguttara Nikāya Chương: Năm Pháp Phẩm: Phẩm Hiềm Hận Số kinh: 161 Mã tra cứu quốc tế: AN 5.161 Bản dịch tiếng Việt: Hòa thượng Thích Minh Châu Nguyên bản: Kinh tạng Pāli

Trong bài kinh này, Đức Phật nêu năm phương pháp trừ khử hiềm hận: tu tập tâm từ, tu tập tâm bi, tu tập tâm xả, không tác ý đến đối tượng gây hiềm hận, và quán người ấy là chủ nhân và thừa tự nghiệp của chính mình. Bản Việt của Hòa thượng Thích Minh Châu trên SuttaCentral ghi bài này là “5.161. Trừ Khử Hiềm Hận (1)”. (SuttaCentral)

Bài 006 này chúng ta chỉ lấy phương pháp thứ nhất để học thật sâu:

HIỀM HẬN KHỞI → TU TÂM TỪ.

3. TỪ KHÓA VIỆT – PĀLI – NGHĨA

HIỀM HẬN – ĀGHĀTA – OÁN GIẬN, BỰC TỨC, ĐỂ BỤNG

Hiềm hận – āghāta là trạng thái tâm oán giận, bất mãn, còn giữ điều người khác đã làm khiến mình khó chịu hoặc tổn thương.

Nói thật dễ hiểu:

người kia đã làm mình đau, và tâm mình vẫn còn giữ người ấy trong sự bực tức.

Hiềm hận có thể rất thô:

la mắng,

muốn trả đũa,

muốn người kia gặp chuyện.

Nhưng cũng có thể rất kín:

không nói gì,

nhưng không muốn người kia được tốt.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 156

Không muốn ai khen họ.

Nghe tên là khó chịu.

Thấy họ vui thì tâm không vui.

Như vậy hiềm hận vẫn còn.

TÂM TỪ – METTĀ – MONG NGƯỜI KHÁC ĐƯỢC AN, KHÔNG MUỐN HẠI

Tâm từ – mettā là lòng mong muốn chúng sinh được an vui, không mang ác ý muốn làm tổn hại.

Tâm từ không đồng nghĩa:

thích tất cả mọi người.

Cũng không có nghĩa:

phải thân với tất cả mọi người.

Cũng không có nghĩa:

ai làm sai mình cũng nói họ đúng.

Tâm từ đơn giản có thể bắt đầu bằng:

“TÔI KHÔNG MUỐN LÀM NGƯỜI NÀY ĐAU THÊM.”

Đó đã là một bước rất lớn.

TU TẬP – BHĀVETABBA – LÀM CHO PHÁT TRIỂN, NUÔI LỚN

“Tu tập” không chỉ là:

nghĩ một lần.

Tu tập nghĩa là:

làm đi làm lại,

nuôi lớn,

làm cho một phẩm chất yếu dần trở nên mạnh.

Nếu tâm từ hiện tại rất ít,

không sao.

Mỗi ngày nuôi một chút.

Đó là tu.

TRỪ KHỬ – PAṬIVINAYA – LÀM LẮNG, LOẠI BỎ, CHẾ NGỰ

Hiềm hận không phải thứ mình nên nuôi rồi gọi đó là:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 157

“tính tôi.”

Lời kinh chỉ rõ:

hiềm hận cần được trừ khử.

Không phải:

che lại.

Không phải:

đè xuống.

Mà:

chuyển hóa.

4. GIẢI TỪNG CỤM

“TRONG NGƯỜI NÀO HIỀM HẬN ĐƯỢC SANH”

Đức Phật nói rất thực tế.

Ngài không bắt đầu bằng:

“Người tu thì không bao giờ được giận.”

Ngài nói:

hiềm hận được sinh.

Có nghĩa:

nó có thể xuất hiện.

Một người tu vẫn có lúc:

bực.

khó chịu.

bị tổn thương.

còn nhớ một chuyện.

Điều quan trọng không phải chỉ là:

“Nó có sinh hay không?”

Mà là:

“KHI NÓ SINH, MÌNH LÀM GÌ?”

Đây mới là chỗ tu.

“TRONG NGƯỜI ẤY”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 158

Cụm này rất quan trọng.

Khi mình hiềm hận một người,

Đức Phật không bảo:

trước tiên phải sửa người kia.

Ngài đưa phương pháp về:

ngay trong chính người đang có hiềm hận.

Người kia có thể không thay đổi.

Không xin lỗi.

Không nhận sai.

Không hiểu mình.

Nhưng tâm mình:

vẫn có đường tu.

Đây là điều rất tự do.

Nếu muốn hết sân mà phải chờ người khác thay đổi,

thì đời mình nằm trong tay họ.

Nếu biết:

“Tâm tôi là phần tôi có thể tu,”

mình bắt đầu lấy lại quyền chủ động.

“TỪ CẦN PHẢI TU TẬP”

Đây là phần thuốc.

Bệnh là:

hiềm hận.

Thuốc Đức Phật đưa ra đầu tiên là:

tâm từ.

Điều này rất sâu.

Thông thường mình nghĩ:

người kia ghét mình → mình phải ghét lại.

Người kia làm mình đau → mình phải làm họ đau.

Người kia không tốt → mình không cần tốt.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 159

Nhưng Đức Phật lại chỉ:

HIỀM HẬN → TU TỪ.

Đó là đi ngược dòng phản ứng thông thường.

5. GHÉP NGHĨA TOÀN CÂU

Ghép lại, câu kinh có thể hiểu:

Khi lòng oán giận đối với một người đã sinh khởi trong tâm mình, một phương pháp Đức Phật dạy là phải chủ động tu tập tâm từ đối với người ấy, tức là dần làm giảm ác ý và nuôi tâm không muốn làm hại.

Có thể nhớ thật ngắn:

HẬN KHỞI → ĐỪNG NUÔI HẬN.

HÃY NUÔI TỪ.

6. LỜI PHẬT MUỐN CHỈ GÌ?

Kính thưa quý vị,

đây là chỗ rất đáng suy ngẫm.

Đức Phật không chỉ bảo:

“Đừng hận.”

Nếu chỉ nói:

“đừng hận,”

nhiều người sẽ hỏi:

“Nhưng làm sao?”

Bài kinh cho phương pháp cụ thể:

LẤY TÂM TỪ ĐỂ ĐỐI TRỊ HIỀM HẬN.

Đây là một nguyên tắc tu rất thực tế.

Không chỉ:

bỏ cái xấu.

Mà phải:

nuôi phẩm chất đối nghịch với cái xấu.

Giống như căn phòng tối.

Không cần đánh nhau với bóng tối.

Thắp đèn.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 160

Ánh sáng lên,

tối giảm.

Hiềm hận cũng vậy.

Nếu chỉ nói:

“Tôi không được ghét,”

có thể vẫn rất khó.

Nhưng bắt đầu nuôi:

“Tôi không muốn làm người ấy đau.”

Đó là ánh sáng đầu tiên.

7. TÂM TỪ KHÔNG BẮT ĐẦU BẰNG VIỆC PHẢI YÊU NGƯỜI MÌNH GHÉT

Đây là điểm rất quan trọng.

Có người nghe:

“Hãy tu tâm từ đối với người mình ghét.”

Rồi nghĩ:

“Làm sao tôi thương nổi?”

Không cần ép.

Tâm từ có thể bắt đầu ở mức thấp hơn:

Tôi không muốn trả thù.

Sau đó:

Tôi không muốn người ấy khổ.

Sau nữa:

Tôi mong người ấy bớt tham, bớt sân, bớt si để đừng làm khổ thêm người khác.

Đó đã là tâm từ.

Không cần giả vờ:

“Tôi rất yêu quý người ấy.”

Nếu chưa có,

đừng nói dối mình.

8. TÂM TỪ KHÔNG XÓA ĐÚNG SAI

Người kia làm sai:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 161

vẫn là sai.

Tâm từ không nói:

“Không sao đâu.”

Nếu thật sự có sao.

Tâm từ cũng không nói:

“Bạn cứ tiếp tục làm hại tôi.”

Không.

Mình vẫn có thể:

nói không.

đặt giới hạn.

rời đi.

tìm sự trợ giúp.

đính chính sự thật.

Tâm từ chỉ thêm một điều:

KHÔNG NUÔI Ý MUỐN LÀM HỌ ĐAU.

Đó là sự khác biệt.

9. TÂM TỪ KHÔNG PHẢI YẾU ĐUỐI

Có người nghĩ:

“Không trả lại thì họ tưởng mình yếu.”

Nhưng phải hỏi:

Ai mạnh hơn?

Người bị một câu chọc là mất kiểm soát?

Hay người rất giận nhưng vẫn giữ được hành động?

Người mạnh bên trong là người:

không để cơn sân điều khiển toàn bộ mình.

Từ không yếu.

Từ cần rất nhiều nội lực.

10. TẠI SAO TÂM TỪ LẠI CÓ THỂ HÓA GIẢI HIỀM HẬN?

Bởi hận nói:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 162

“Tôi muốn người ấy đau.”

Từ nói:

“Tôi không muốn họ đau.”

Hận nói:

“Tôi muốn trả.”

Từ nói:

“Tôi muốn dừng vòng này.”

Hận nói:

“Người ấy phải khổ thì tôi mới hả.”

Từ nói:

“Khổ thêm không làm chuyện cũ trở thành chưa từng xảy ra.”

Hai hướng hoàn toàn ngược nhau.

Nuôi hướng nào,

hướng đó mạnh.

11. HIỀM HẬN LÀ MỘT THÓI QUEN CÓ THỂ ĐƯỢC NUÔI

Một người làm mình đau.

Lần đầu:

giận.

Sau đó mình kể.

Giận lại.

Nghĩ.

Giận lại.

Tưởng tượng trả.

Giận lại.

Xem mạng của người ấy.

Giận lại.

Như vậy mình đang luyện:

hận.

Ngày nào luyện,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 163

nó ngày càng thành thạo.

Nếu muốn đổi,

phải tập một hướng khác.

Đó là lý do Đức Phật dùng chữ:

tu tập.

12. TÂM TỪ CŨNG PHẢI ĐƯỢC LUYỆN

Không ai mới tập mà từ bi hoàn hảo ngay.

Ban đầu có thể chỉ từ với:

người mình thương.

Sau đó:

người trung tính.

Sau nữa:

người mình khó chịu.

Đó là quá trình.

Nếu người mình hận quá sâu,

không nhất thiết bắt đầu bằng họ.

Tập tâm mềm trước.

Rồi mới dần mở rộng.

13. VÍ DỤ 1 – NGƯỜI NÓI XẤU MÌNH

Có người nói xấu mình.

Tâm mình nghĩ:

“Tôi sẽ nói cho mọi người biết con người thật của họ.”

Đó là hận đang muốn phát triển.

Tu tâm từ không có nghĩa:

không được đính chính.

Mình có thể nói:

“Thông tin đó không đúng. Sự việc là thế này.”

Rồi dừng.

Không cần:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 164

lôi hết lỗi người kia ra.

Không cần:

muốn cả thiên hạ ghét họ.

Đó là:

giữ sự thật nhưng không nuôi hận.

14. VÍ DỤ 2 – NGƯỜI TỪNG PHẢN BỘI

Một người mình rất tin phản bội mình.

Từ với họ rất khó.

Không cần nói:

“Tôi thương họ.”

Chỉ bắt đầu:

“Tôi không muốn vì chuyện này mà biến mình thành người đầy ác ý.”

Sau đó:

“Tôi mong họ một ngày hiểu hậu quả hành động của họ và biết sống tốt hơn.”

Đó đã là từ.

15. VÍ DỤ 3 – NGƯỜI KHÔNG XIN LỖI

Người kia làm sai nhưng không xin lỗi.

Mình nghĩ:

“Họ phải xin lỗi tôi mới bỏ qua.”

Nếu vậy,

bình an của mình bị khóa trong một hành động của họ.

Tâm từ giúp đổi:

“Họ có nhận lỗi hay không là nghiệp và trách nhiệm của họ. Tôi không muốn tâm mình tiếp tục bị đốt.”

Từ đó mình có thể bắt đầu buông.

16. VÍ DỤ 4 – NGƯỜI THÂN LÀM MÌNH ĐAU

Với người lạ,

có khi dễ buông hơn.

Người thân làm mình đau:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 165

khó hơn.

Vì mình nghĩ:

“Người này đáng lẽ phải hiểu tôi.”

Tâm từ lúc ấy có thể bắt đầu:

“Người này cũng là một con người có tham, sân, si như mình.”

Không phải bào chữa.

Chỉ là thấy:

họ không hoàn hảo.

Mình cũng không hoàn hảo.

Từ đó cái tâm cứng có thể mềm một chút.

17. VÍ DỤ 5 – BỊ BÌNH LUẬN KHÓ NGHE TRÊN LIVESTREAM

Một người vào bình luận:

“Sư cô giảng sai.”

Phản ứng đầu tiên có thể khó chịu.

Nhưng thay vì sân,

có thể hỏi:

“Bạn thấy chỗ nào chưa đúng? Xin chỉ nguồn để cùng kiểm.”

Nếu mình đúng:

đưa nguồn.

Nếu mình sai:

sửa.

Một câu bình luận có thể trở thành:

cuộc chiến.

Hoặc:

cơ hội học.

Tâm nào dẫn,

kết quả khác.

18. VÍ DỤ 6 – NGƯỜI CẠNH TRANH VỚI MÌNH

Thấy người khác làm cùng việc.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 166

Họ được nhiều người biết hơn.

Tâm khó chịu.

Đó chưa chắc là hận,

nhưng có thể đi về hận.

Tập từ:

“Mong điều tốt họ làm đem lợi ích cho người.”

Rồi quay lại:

“Phần mình, mình làm cho đúng.”

Tự nhiên tâm nhẹ.

19. VÍ DỤ 7 – NGƯỜI TỪNG LẤY LỢI CỦA MÌNH

Mình có thể:

đòi lại quyền lợi.

làm giấy tờ.

giữ bằng chứng.

xử lý đúng pháp luật.

Nhưng đồng thời:

không cần cầu:

“Cho họ gặp tai họa.”

Tâm từ không bỏ công lý.

Tâm từ bỏ:

ác ý.

20. VÍ DỤ 8 – TRONG GIA ĐÌNH

Hai vợ chồng cãi nhau.

Người kia nói:

“Anh lúc nào cũng như vậy.”

Người này trả:

“Cô mới là người…”

Thế là chuyện hôm nay kéo cả lịch sử.

Tâm từ có thể xuất hiện bằng một câu:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 167

“Bây giờ cả hai đang nóng. Mình dừng để khỏi nói thêm lời làm đau nhau.”

Đó là từ rất thực tế.

21. VÍ DỤ 9 – VỚI CHA MẸ

Có người còn giận cha mẹ vì chuyện thời nhỏ.

Nỗi đau có thể thật.

Không cần phủ nhận.

Tâm từ không nói:

“Cha mẹ làm gì cũng đúng.”

Nhưng có thể dần thấy:

cha mẹ cũng là con người,

cũng có giới hạn,

cũng có vô minh,

cũng từng đau.

Thấy như vậy,

tâm có thể mềm hơn.

Không nhất thiết xóa trách nhiệm.

Chỉ:

bớt độc.

22. VÍ DỤ 10 – VỚI CHÍNH MÌNH

Có người hiềm hận:

chính mình.

“Tôi ngu.”

“Tôi sai.”

“Tôi đáng ghét.”

Ngày nào cũng tự mắng.

Tâm từ cũng phải hướng về mình.

“Tôi đã sai. Tôi sửa. Nhưng tôi không cần tiếp tục hành hạ mình.”

Nếu không biết từ với mình,

rất khó từ thật với người.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 168

23. LỜI PHẬT MUỐN CHỈ THÊM ĐIỀU GÌ?

Trong AN 5.161, tâm từ chỉ là một trong năm phương pháp. Đức Phật còn nêu tâm bi, tâm xả, không tác ý tới đối tượng hiềm hận, và quán mỗi người là chủ nhân, thừa tự nghiệp của chính mình. Điều này cho thấy không phải mọi trường hợp hiềm hận đều chỉ có một cách xử lý; kinh đưa nhiều cửa để người tu vận dụng. (SuttaCentral)

Đây là một điều rất hay.

Có người tu từ dễ.

Có người tu bi dễ.

Có người phải tập xả.

Có chuyện nên không nghĩ thêm.

Có chuyện chỉ cần nhớ:

“Ai làm nghiệp gì, người ấy chịu trách nhiệm với nghiệp ấy.”

Chánh pháp rất thực tế.

24. TÂM BI KHÁC TÂM TỪ THẾ NÀO?

Từ là:

mong người được an.

Bi là:

thấy người đang khổ và mong họ thoát khổ.

Có khi khó từ với người mình ghét.

Thử nhìn:

“Một người đầy sân như vậy chắc tâm họ cũng không an.”

Từ đó bi có thể sinh.

Không phải thương hại.

Mà:

thấy họ cũng đang bị phiền não hành hạ.

25. TÂM XẢ KHÔNG PHẢI LẠNH LÙNG

Xả không phải:

“Mặc kệ.”

Mà là:

không để tâm bị kéo nghiêng bởi thương ghét quá mức.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 169

Có người mình không thể thay đổi.

Nói rồi.

Giúp rồi.

Đặt ranh giới rồi.

Phần còn lại:

xả.

Không ôm người ấy cả ngày trong đầu.

26. KHÔNG TÁC Ý KHÔNG CÓ NGHĨA TRỐN TRÁNH MỌI VẤN ĐỀ

Có chuyện cần xử lý:

phải xử lý.

Nhưng có chuyện đã xong,

mình vẫn nghĩ thêm.

Lúc ấy:

đừng nghĩ thêm

có thể là thuốc.

Không xem trang họ.

Không hỏi chuyện họ.

Không đào chuyện cũ.

Không cho hận thêm thức ăn.

27. QUÁN NGHIỆP GIÚP MÌNH BỚT MUỐN TRẢ

Một người làm điều xấu.

Tâm muốn:

“Tôi phải làm họ trả.”

Nhưng quán nghiệp nhắc:

mỗi người là chủ nhân của hành động mình.

Mình không cần tạo thêm nghiệp xấu chỉ để:

tự tay làm người kia đau.

Họ có phần của họ.

Mình có phần của mình.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 170

Đây là một cách rất mạnh để dừng trả đũa.

28. ỨNG DỤNG 1 – KHI SÂN VỪA KHỞI

Không cố nói ngay:

“Tôi thương người ấy.”

Nếu chưa thật.

Chỉ nói:

“Tôi không làm gì trong lúc này để khiến chuyện tệ thêm.”

Đây là tâm từ ở bước đầu.

29. ỨNG DỤNG 2 – KHI MUỐN NÓI XẤU LẠI

Dừng.

Hỏi:

“Câu này nhằm bảo vệ sự thật hay làm người ấy đau?”

Nếu chỉ làm đau:

không nói.

Đây là từ đi vào miệng.

30. ỨNG DỤNG 3 – KHI MUỐN TRẢ ĐŨA

Đừng quyết khi sân cao.

Tự nói:

“Việc này để ngày mai.”

Một đêm có thể cứu mình khỏi một nghiệp lớn.

Đây là từ đi vào hành động.

31. ỨNG DỤNG 4 – KHI PHẢI GẶP NGƯỜI MÌNH KHÔNG ƯA

Không cần giả thân.

Chỉ giữ:

lịch sự,

rõ ràng,

không ác khẩu,

không cố làm họ khó chịu.

Đó cũng là tâm từ.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 171

32. ỨNG DỤNG 5 – KHI KHÔNG MUỐN CẦU CHÚC CHO HỌ

Nếu câu:

“Mong họ được an vui”

quá khó,

thử:

“Mong họ bớt tham, sân, si để họ đừng làm khổ mình và người khác.”

Câu này dễ thật hơn.

33. ỨNG DỤNG 6 – KHI NGƯỜI ẤY VẪN TIẾP TỤC LÀM SAI

Từ không đồng nghĩa:

đứng yên cho họ làm.

Đặt ranh giới.

Không giao thêm cơ hội gây hại.

Nhưng trong tâm:

không cầu họ gặp nạn.

Đây là:

TỪ + TRÍ.

34. ỨNG DỤNG 7 – KHI MÌNH ĐÃ BUÔNG NHƯNG NGƯỜI KHÁC CỨ NHẮC

Có thể nói:

“Chuyện ấy tôi đã xử lý rồi, tôi không muốn nuôi thêm.”

Không cần nghe người khác đổ dầu vào lửa.

Bảo vệ tâm cũng là tu.

35. ỨNG DỤNG 8 – KHI MÌNH LÀ NGƯỜI CÓ LỖI

Đừng chỉ cầu người kia từ với mình.

Mình phải:

nhận lỗi,

xin lỗi,

sửa.

Tâm từ không được dùng để đòi:

“Bạn phải tha cho tôi.”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 172

Người gây lỗi có trách nhiệm của người gây lỗi.

36. ỨNG DỤNG 9 – KHI NGƯỜI KHÁC CHƯA THA CHO MÌNH

Nếu đã xin lỗi thật,

sửa thật,

nhưng họ chưa tha:

đừng ép.

Họ cũng cần thời gian.

Từ với họ là:

tôn trọng tiến trình chữa lành của họ.

37. ỨNG DỤNG 10 – TRONG VIỆC GIẢNG PHÁP

Khi người nghe phản biện,

đừng mặc định:

“Họ chống mình.”

Có thể họ chỉ muốn biết nguồn.

Có thể họ hiểu khác.

Có thể họ đúng.

Tâm từ với người hỏi là:

lắng nghe,

kiểm nguồn,

trả lời rõ,

không lấy vị trí người giảng để đè người hỏi.

38. CÔNG THỨC THỨ NHẤT: HẬN – BIẾT – TỪ – BUÔNG

HẬN

Hiềm hận đã sinh.

BIẾT

Biết nó đang có.

TỪ

Nuôi tâm không muốn làm hại.

BUÔNG

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 173

Không cho nó thêm thức ăn.

Công thức:

HẬN → BIẾT → TỪ → BUÔNG.

39. CÔNG THỨC THỨ HAI: KHÔNG HẠI – KHÔNG TRẢ – KHÔNG NUÔI

Nếu chưa từ được nhiều,

chỉ nhớ ba việc:

KHÔNG HẠI.

KHÔNG TRẢ.

KHÔNG NUÔI.

Không hại người.

Không trả đũa trong sân.

Không nuôi câu chuyện hận mãi.

Đây là nền rất thực tế.

40. CÔNG THỨC THỨ BA: TỪ – BI – XẢ – KHÔNG NGHĨ THÊM – NHỚ NGHIỆP

Đây chính là cách dễ nhớ toàn bộ AN 5.161:

TỪ.

BI.

XẢ.

KHÔNG NGHĨ THÊM.

AI LÀM NGHIỆP NẤY, NGƯỜI ẤY THỪA TỰ NGHIỆP ẤY.

Năm cửa để xử lý một lòng hiềm hận.

41. BÀI THỰC HÀNH MỘT PHÚT KHI SÂN

Dừng lại.

Không nhắn.

Không nói.

Thở vài hơi.

Sau đó nói trong tâm:

“Tôi đang sân.”

“Tôi không muốn làm người này đau thêm.”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 174

“Tôi sẽ xử lý việc khi tâm sáng hơn.”

Chỉ vậy.

Một phút.

42. BÀI THỰC HÀNH VỚI NGƯỜI MÌNH KHÓ CHỊU

Không chọn người mình hận nhất.

Chọn một người khó chịu nhẹ.

Mỗi ngày một lần nói trong tâm:

“Mong người này bớt khổ.”

“Mong người này bớt tham sân si.”

“Mong tôi không nuôi ác ý với người này.”

Tập nhỏ trước.

43. BÀI THỰC HÀNH BẢY NGÀY

NGÀY 1

Nhận diện hiềm hận.

NGÀY 2

Một ngày không nói xấu người ấy.

NGÀY 3

Không tìm thông tin về họ.

NGÀY 4

Tập câu:

“Tôi không muốn làm họ đau.”

NGÀY 5

Thử nhìn một nỗi khổ hay giới hạn nơi họ.

NGÀY 6

Quán:

“Họ là chủ nhân nghiệp của họ; tôi là chủ nhân nghiệp của tôi.”

NGÀY 7

Hỏi:

“Hận tuần này giảm được bao nhiêu?”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 175

Không cần về 0.

Chỉ cần giảm.

44. THỰC HÀNH BUỔI SÁNG

Mỗi sáng có thể đọc:

Hôm nay nếu hiềm hận sinh, tôi sẽ nhận biết nó.

Tôi không lấy ác ý làm thức ăn cho tâm.

Tôi tập không muốn làm hại người, kể cả người tôi không ưa.

Tôi giữ ranh giới cần thiết nhưng không nuôi trả thù.

Tôi nhớ mỗi người là chủ nhân và thừa tự hành động của chính mình.

45. THỰC HÀNH BUỔI TỐI

Trước khi ngủ hỏi:

Hôm nay tôi đã hiềm hận ai?

Tôi đã nuôi hận bằng cách nào?

Tôi có nói xấu không?

Tôi có mong người ấy gặp chuyện không?

Tôi có dừng được một phản ứng ác ý nào không?

Tôi có thể khởi được một chút tâm từ không?

Nếu chỉ được:

“Tôi không muốn hại họ,”

đã là một bước.

46. CÂU GHI NHỚ THỨ NHẤT

Hiềm hận sinh trong tâm mình; vì vậy con đường trừ hiềm hận cũng phải bắt đầu từ tâm mình.

47. CÂU GHI NHỚ THỨ HAI

Tâm từ không bắt buộc mình thích người đã làm mình đau; tâm từ bắt đầu bằng việc không muốn tiếp tục làm đau nhau.

48. CÂU GHI NHỚ THỨ BA

Không trả thù không có nghĩa cái sai trở thành đúng.

49. CÂU GHI NHỚ THỨ TƯ

Đặt ranh giới là trí; mong người kia khổ là hận.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 176

50. CÂU GHI NHỚ THỨ NĂM

Nếu chưa thể cầu người ấy hạnh phúc, hãy bắt đầu bằng cầu cho họ bớt tham, sân, si để đừng tiếp tục làm khổ người.

51. CÂU GHI NHỚ THỨ SÁU

Muốn hận yếu đi, phải tập một tâm ngược với hận.

52. CÂU GHI NHỚ THỨ BẢY

Không phải ai làm mình đau cũng cần trở lại làm người thân; nhưng không ai đáng để mình mang độc vì họ suốt đời.

53. CÂU GHI NHỚ THỨ TÁM

Từ không phải yếu; từ là không để hành vi xấu của người khác quyết định phẩm chất tâm mình.

54. CÂU GHI NHỚ THỨ CHÍN

Người kia có nghiệp của người kia; đừng vì nghiệp của họ mà tạo thêm nghiệp bất thiện cho mình.

55. CÂU GHI NHỚ TRỌNG TÂM

HIỀM HẬN SINH – BIẾT HIỀM HẬN.

ĐỪNG NUÔI THÊM.

KHÔNG HẠI.

KHÔNG TRẢ ĐŨA.

TU TÂM TỪ.

Và nhớ lời Phật:

“Trong người nào hiềm hận được sanh, trong người ấy, từ cần phải tu tập.”

Nguồn: Kinh Trừ Khử Hiềm Hận thứ nhất – Tăng Chi Bộ Kinh, chương Năm Pháp, Phẩm Hiềm Hận, kinh số 161; mã quốc tế AN 5.161; bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu; nguyên bản Kinh tạng Pāli. (SuttaCentral)

56. CÂU HỎI LIVESTREAM

1. Quý vị thấy điều nào khó hơn: không trả đũa, hay thật sự không còn muốn người kia khổ?

2. Có người nào quý vị đã không gặp nhiều năm nhưng mỗi lần nghe tên vẫn thấy tâm khó chịu không?

3. Theo quý vị, mình có thể không thân với một người mà vẫn không hận họ được không?

4. Có khi nào quý vị nói “tôi tha rồi” nhưng trong lòng vẫn muốn người kia phải trả giá không?

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 177

5. Khi bị nói xấu, quý vị thường muốn đính chính sự thật hay muốn nói xấu lại?

6. Quý vị thấy câu nào dễ thực hành hơn: “Mong người ấy hạnh phúc” hay “Mong người ấy bớt tham sân si để không làm khổ người khác”?

7. Có phải nhiều lần mình giữ hận vì nghĩ rằng buông hận là cho rằng người kia đúng không?

8. Theo quý vị, ranh giới và hận thù khác nhau ở điểm nào?

9. Nếu người kia không bao giờ xin lỗi, quý vị có muốn giao cả phần đời còn lại của mình cho một lời xin lỗi không đến hay không?

10. Hôm nay quý vị có thể chọn một người mình đang khó chịu và thực tập chỉ một câu: “Tôi không muốn làm người này đau thêm” được không?

57. CÂU KẾT ĐỂ ĐỌC TRÊN LIVESTREAM

Kính thưa quý vị,

hiềm hận không phải chuyện hiếm.

Ai sống giữa cuộc đời cũng có lúc:

bị hiểu lầm,

bị xúc phạm,

bị phản bội,

bị mất quyền lợi,

hoặc gặp một người thật sự khó thương.

Đức Phật không bảo mình giả vờ rằng:

không có chuyện gì.

Ngài cũng không nói:

người kia làm gì cũng đúng.

Ngài chỉ cho mình một con đường để:

đừng để cái sai của người khác sinh thêm cái độc trong tâm mình.

Và một trong những phương pháp Ngài dạy là:

TU TÂM TỪ.

Tâm từ có thể bắt đầu rất nhỏ.

Chưa cần:

“Tôi yêu thương người ấy.”

Chỉ cần:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 178

“Tôi không muốn trả thù.”

Rồi:

“Tôi không muốn làm họ đau.”

Rồi:

“Mong họ bớt tham sân si để họ không làm khổ thêm người khác.”

Từng chút như vậy,

tâm cứng bắt đầu mềm.

Hận mất dần thức ăn.

Và mình bắt đầu được tự do khỏi chính điều mình đã mang quá lâu.

Vì vậy công thức của bài hôm nay chỉ cần nhớ:

HẬN → BIẾT → TỪ → BUÔNG.

Và nếu chưa làm được nhiều,

hãy giữ ba điều:

KHÔNG HẠI – KHÔNG TRẢ – KHÔNG NUÔI.

Đó đã là một bước rất đẹp trên con đường Đức Phật chỉ dạy.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 179

MỤC 007 - Bài 007 — BỊ XÚC PHẠM MÀ VẪN GIỮ ĐƯỢC TÂM – ĐÓ MỚI LÀ CHỖ THỬ CỦA SỰ TU 1. CÂU KINH – LỜI PHẬT

Đức Phật dạy:

“Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ.”

Và Ngài dạy người tu phải sống với:

lòng lân mẫn, tâm từ bi, nội tâm không sân hận. (Phật Pháp Ứng Dụng)

2. NGUỒN KINH

Tên kinh: Kinh Ví Dụ Cái Cưa Tên Pāli: Kakacūpama Sutta Thuộc: Trung Bộ Kinh – Majjhima Nikāya Số kinh: Kinh số 21 Mã tra cứu quốc tế: MN 21 Bản dịch tiếng Việt: Hòa thượng Thích Minh Châu Nguyên bản: Kinh tạng Pāli Bối cảnh: Đức Phật dạy về cách giữ tâm trước những lời nói khó chịu, xúc phạm; phần cuối kinh đưa ra ví dụ cực mạnh về cái cưa để nhấn mạnh mức độ tu tập không sân. (Phật Pháp Ứng Dụng)

Người nghe hỏi:

“Câu này ở đâu?”

Có thể trả lời:

“Kinh Ví Dụ Cái Cưa, Trung Bộ Kinh, kinh số 21, mã quốc tế MN 21, Hòa thượng Thích Minh Châu dịch từ Kinh tạng Pāli.” (Phật Pháp Ứng Dụng)

3. TỪ KHÓA VIỆT – PĀLI – NGHĨA

TÂM – CITTA – ĐỜI SỐNG TÂM Ý

Tâm – citta là phần rất quan trọng trong câu kinh.

Đức Phật không chỉ dạy:

“Đừng nói lời xấu.”

Ngài đi vào trước lời nói:

GIỮ TÂM.

Bởi nếu bên ngoài mình im,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 180

nhưng bên trong đang:

nguyền,

hận,

muốn trả,

muốn người kia đau,

thì cơn sân vẫn còn nguyên.

Vì vậy sự tu không dừng ở:

không làm ra ngoài.

Còn phải đi vào:

chuyển hóa bên trong.

BIẾN NHIỄM – SAṄKILIṬṬHA – BỊ PHIỀN NÃO LÀM Ô NHIỄM

“Biến nhiễm” có thể hiểu dễ:

tâm đang trong một trạng thái tương đối sáng nhưng bị sân, ác ý hay những tâm bất thiện làm nhiễm bẩn.

Ví dụ:

trước khi nghe câu xúc phạm,

mình bình thường.

Nghe xong:

tâm nóng.

Rồi bắt đầu:

nghĩ xấu,

muốn trả,

nói nặng.

Đó là lúc tâm đang bị nhiễm.

ÁC NGỮ – PHARUSA VĀCĀ – LỜI NÓI THÔ BẠO, LÀM TỔN THƯƠNG

Ác ngữ là lời nói thô bạo, cay độc, có khả năng gây tổn thương.

Ác ngữ không nhất thiết phải là:

chửi tục.

Có những câu rất lịch sự,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 181

nhưng được nói với mục đích:

đâm đúng vào chỗ đau nhất của người khác.

Bên ngoài chữ đẹp.

Bên trong tâm ác.

Người học Phật phải nhìn cả hai.

LÂN MẪN – ANUKAMPĀ – LÒNG THƯƠNG, MUỐN NGƯỜI KHÁC BỚT KHỔ

Lân mẫn là:

thấy người khác cũng đang ở trong khổ và không muốn làm khổ ấy tăng thêm.

Có khi người đang mắng mình cũng đang khổ.

Người đang sân thường không phải một người đang an.

Thấy như vậy không có nghĩa:

họ đúng.

Mà giúp mình bớt một phần:

muốn trả.

TÂM TỪ – METTĀ – MONG NGƯỜI ĐƯỢC AN

Tâm từ – mettā không nhất thiết là phải thích người kia.

Từ có thể bắt đầu rất nhỏ:

“Tôi không muốn làm người này đau thêm.”

Đó đã là một bước.

KHÔNG SÂN – ADOSA – KHÔNG ĐỂ ÁC Ý LÀM CHỦ

Không sân không phải là:

không biết đúng sai.

Không sân nghĩa là:

thấy cái sai nhưng không để lòng muốn hại điều khiển mình.

Mình vẫn có thể:

nói rõ,

từ chối,

đặt ranh giới,

rời đi,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 182

xử lý đúng pháp luật,

nhưng không cần nuôi:

“Tôi phải làm người này đau.”

4. GIẢI TỪNG CỤM

“CHÚNG TA SẼ GIỮ TÂM CỦA CHÚNG TA”

Câu này đặt trách nhiệm rất rõ.

Không phải:

“Tôi sẽ bắt người kia thay đổi.”

Mà:

“Tôi sẽ giữ tâm tôi.”

Đây là một sự chuyển hướng rất lớn.

Khi bị xúc phạm,

tâm thường lập tức chạy ra ngoài:

“Người kia sai.”

Có thể đúng.

Nhưng câu hỏi của người tu là thêm một bước:

“Tâm tôi bây giờ đang thế nào?”

Người kia chịu trách nhiệm:

hành vi của họ.

Mình chịu trách nhiệm:

tâm và hành động của mình.

“KHÔNG BIẾN NHIỄM”

Không biến nhiễm nghĩa là:

không để lời người kia biến tâm mình từ bình thường thành một nơi đầy ác ý.

Đây không phải việc dễ.

Nếu dễ,

không cần tu.

Một người khen mình:

mình hiền.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 183

Chưa chắc biết mình hiền tới đâu.

Một người làm đúng ý:

mình nhẹ nhàng.

Chưa chắc biết khả năng nhẫn của mình.

Nhưng khi:

bị xúc phạm,

bị chê,

bị nói sai,

bị làm mất mặt,

lúc ấy tâm thật bắt đầu lộ.

Chính trong kinh, Đức Phật kể câu chuyện về nữ chủ Vedehikā: bà nổi tiếng hiền hòa khi mọi việc thuận, nhưng khi bị người nữ tỳ thử thách thì sân hận bộc lộ. Đức Phật dùng câu chuyện để chỉ rằng sự nhu thuận thật sự được thấy khi gặp lời bất khả ý và xúc phạm. (Phật Pháp Ứng Dụng)

“KHÔNG THỐT RA NHỮNG LỜI ÁC NGỮ”

Đây là cửa thứ hai.

Tâm đã nóng.

Nhưng chưa để nó đi ra miệng.

Chỉ riêng việc này đã cứu rất nhiều hậu quả.

Một câu ác:

nói năm giây.

Nhưng người nghe có thể nhớ:

năm năm.

Có những cuộc chia ly bắt đầu từ:

một câu trong lúc sân.

Có những cha mẹ sau này hối tiếc vì:

một câu nói với con lúc nóng.

Có những người thân cả đời không nói chuyện vì:

hai bên đều muốn có câu cuối cùng.

Vì vậy khi sân mạnh:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 184

ĐỪNG CỐ CÓ CÂU CUỐI.

Có khi im lúc ấy chính là:

đang bảo vệ tương lai.

“SỐNG VỚI LÒNG LÂN MẪN”

Không chỉ:

không nói ác.

Còn phải dần thay cái tâm bên trong.

Đây mới là phần khó.

Mình có thể im vì:

sợ,

không muốn mất mặt,

không muốn gây chuyện.

Nhưng Đức Phật hướng xa hơn:

lòng lân mẫn.

Tức là tâm dần không muốn thêm khổ.

Người kia đang nóng.

Nếu mình nóng theo:

khổ thành hai.

Nếu mình có thể dừng:

vòng sân bị chặn ở một người.

“VỚI TÂM TỪ BI”

Đây là điểm chuyển hóa.

Không phải:

“Tôi cố nín.”

Mà dần thành:

“Tôi hiểu rằng nếu cả hai cùng sân thì cả hai cùng khổ.”

Đó là trí.

Rồi từ trí sinh:

một chút thương.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 185

Không cần thương theo kiểu thân thiết.

Chỉ cần:

không muốn đẩy người kia sâu thêm vào sân.

“VỚI NỘI TÂM KHÔNG SÂN HẬN”

“Nội tâm” rất quan trọng.

Vì nhiều người bên ngoài:

rất im.

Nhưng trong đầu:

đã mắng xong mười lần.

Người kia đi rồi,

mình tiếp tục cãi với họ:

trong đầu.

Mười phút sau vẫn cãi.

Một giờ sau vẫn cãi.

Tối nằm xuống vẫn viết kịch bản:

“Lúc đó đáng lẽ mình phải nói câu này.”

Như vậy cuộc cãi ngoài đời đã dừng,

nhưng cuộc cãi trong tâm:

vẫn tiếp tục.

Không sân thật sự phải đi tới:

cả bên trong.

5. GHÉP NGHĨA TOÀN CÂU

Toàn ý có thể ghép lại như sau:

Khi gặp những lời nói khó chịu hay xúc phạm, người tu phải học giữ tâm không bị sân làm ô nhiễm, không nói lời ác, nuôi lòng thương và tâm từ, không để ác ý trở thành phản ứng của mình.

Nói thật gọn:

BỊ XÚC PHẠM → GIỮ TÂM.

TÂM NÓNG → GIỮ MIỆNG.

MUỐN TRẢ → KHỞI TỪ.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 186

XỬ LÝ VIỆC → NHƯNG KHÔNG NUÔI HẬN.

6. LỜI PHẬT MUỐN CHỈ GÌ?

Kính thưa quý vị,

lời kinh này muốn chỉ một điều rất sâu:

TÁNH TU CỦA MÌNH KHÔNG ĐƯỢC ĐO LÚC MỌI NGƯỜI ĐỐI XỬ TỐT VỚI MÌNH.

Khi ai cũng khen:

rất dễ hiền.

Khi mọi việc theo ý:

rất dễ nói nhẹ.

Khi được kính:

rất dễ khiêm.

Nhưng khi bị:

chê,

xúc phạm,

hiểu sai,

nói nặng,

lúc ấy mới thấy:

tâm mình đã được huấn luyện tới đâu.

Trong MN 21, Đức Phật nói rất rõ rằng chỉ khi một vị gặp những lời bất khả ý, xúc phạm mà vẫn hiền lành, nhu thuận, ôn hòa thì mới thực sự được xem là như vậy. (Phật Pháp Ứng Dụng)

Đây là thước đo rất thật.

7. VÍ DỤ

VÍ DỤ 1 – NGƯỜI TA NÓI SAI VỀ MÌNH

Một người nói:

“Sư cô nói câu đó không có trong kinh.”

Nếu mình chắc nguồn,

có thể đưa:

kinh,

bộ,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 187

số kinh,

đoạn.

Không cần nói:

“Bạn biết gì mà nói?”

Bởi một bên là:

đưa sự thật.

Một bên là:

bảo vệ cái tôi.

Khác nhau rất nhiều.

VÍ DỤ 2 – BỊ CHÊ TRƯỚC NHIỀU NGƯỜI

Người kia nói:

“Bạn giảng không đúng.”

Cái đau đầu tiên có khi không phải:

đúng hay sai.

Mà là:

“Họ làm tôi mất mặt.”

Ngay lúc ấy cần biết:

cái tôi đang đau.

Nếu trả ngay,

mình có thể đang bảo vệ mặt,

không phải bảo vệ Pháp.

VÍ DỤ 3 – NGƯỜI THÂN NÓI MỘT CÂU RẤT NẶNG

Mình biết rõ chỗ yếu của họ.

Chỉ cần một câu:

có thể làm họ đau gấp mười.

Tâm sân nói:

“Nói đi.”

Chánh niệm nói:

“Dừng.”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 188

Một lần không nói được câu ấy:

có thể là một lần tu rất lớn.

Không ai vỗ tay.

Nhưng mình biết.

VÍ DỤ 4 – BÌNH LUẬN TRÊN MẠNG

Một người viết:

“Bà này chẳng hiểu gì.”

Mình có thể:

xóa nếu vi phạm quy định,

bỏ qua,

hoặc trả lời phần nội dung cần thiết.

Nhưng nếu dành hai giờ để:

tìm trang của họ,

đọc chuyện của họ,

tìm điểm xấu để trả,

thì một bình luận mười chữ đã lấy:

hai giờ tâm mình.

Có đáng không?

VÍ DỤ 5 – NGƯỜI NHỎ TUỔI GÓP Ý

Tâm nói:

“Nó nhỏ tuổi hơn mình.”

Nhưng sự thật không có tuổi.

Nếu đúng:

nhận.

Nếu sai:

giải thích.

Giữ tâm không nhiễm đôi khi đơn giản là:

đừng để mạn bước vào trước trí.

VÍ DỤ 6 – BỊ NGƯỜI MÌNH TỪNG GIÚP NÓI XẤU

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 189

Đây là chỗ rất đau.

Tâm nói:

“Tôi đã giúp họ như vậy mà họ đối với tôi như thế.”

Đau không chỉ vì lời.

Còn vì:

cảm giác bị phụ.

Nhưng nếu mình bắt đầu kể:

“Ngày xưa tôi cho họ cái này, làm cho họ cái kia…”

việc thiện cũ có thể trở thành:

vũ khí của sân.

Cho xong rồi,

đừng dùng công đức cũ để:

đòi quyền làm tổn thương người.

VÍ DỤ 7 – TRONG GIA ĐÌNH

Chồng nói một câu.

Vợ nói lại.

Chồng kéo chuyện năm trước.

Vợ kéo chuyện mười năm trước.

Cuối cùng không ai còn giải quyết:

chuyện hôm nay.

Hai người đang bắn:

kho quá khứ

vào nhau.

Nếu một người biết dừng:

“Mình chỉ nói việc hôm nay.”

tâm đã bớt nhiễm rất nhiều.

VÍ DỤ 8 – BỊ HIỂU LẦM

Mình giải thích một lần.

Người kia vẫn không tin.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 190

Mình giải thích lần hai.

Họ vẫn không tin.

Đến một lúc phải hỏi:

“Tôi đang làm rõ sự thật hay đang cố bắt người này phải nhìn tôi theo ý tôi?”

Không ai có quyền điều khiển hoàn toàn suy nghĩ của người khác.

Có những phần phải:

xả.

8. ỨNG DỤNG

ỨNG DỤNG 1 – TRƯỚC KHI TRẢ LỜI

Khi nghe câu rất khó chịu,

đừng trả ngay.

Một hơi.

Hai hơi.

Ba hơi.

Sau đó hỏi:

“Tôi sắp nói bằng tâm gì?”

Nếu đang muốn:

hạ,

đâm,

trả,

thì chưa nên nói.

ỨNG DỤNG 2 – CHỈ NÓI ĐÚNG VIỆC

Người kia làm sai một việc.

Nói:

việc ấy.

Đừng chuyển sang:

“Anh là loại người…”

Từ việc:

đánh giá hành vi

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 191

sang:

kết án toàn bộ con người

chỉ cách nhau vài chữ.

Nhưng hậu quả khác rất nhiều.

ỨNG DỤNG 3 – KHÔNG NHẮN TIN KHI ĐANG SÂN CAO

Tin nhắn nguy hiểm ở chỗ:

gửi rất nhanh.

Hối tiếc rất chậm.

Nếu sân cao:

viết nếu cần.

Nhưng:

chưa gửi.

Đọc lại khi tâm lắng.

Có khi mình sẽ xóa hơn nửa.

ỨNG DỤNG 4 – PHÂN BIỆT SỰ THẬT VÀ ÁC Ý

Trước một lời nói thật,

hỏi:

“Nếu tôi không ghét người này, tôi có nói câu này theo cách này không?”

Nếu câu trả lời là:

không,

thì có thể sân đang dùng:

sự thật làm dao.

ỨNG DỤNG 5 – KHI PHẢI ĐẶT RANH GIỚI

Có thể nói:

“Tôi không chấp nhận cách nói này. Chúng ta sẽ nói chuyện lại khi bình tĩnh.”

Rõ.

Không mắng.

Đây là một ví dụ rất thực tế của:

không sân nhưng không yếu.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 192

ỨNG DỤNG 6 – KHI NGƯỜI KIA KHÔNG DỪNG

Nếu họ tiếp tục xúc phạm,

mình có thể rời đi.

Tâm từ không bắt mình:

đứng đó cho người ta trút sân.

Từ với mình cũng cần:

bảo vệ thân tâm khỏi tình huống không cần thiết.

ỨNG DỤNG 7 – KHI ĐÃ LỠ NÓI ÁC

Đừng vì đã lỡ rồi mà nói tiếp.

Dừng giữa chừng vẫn tốt.

Nói:

“Tôi đang nóng. Câu vừa rồi tôi nói không đúng cách.”

Xin lỗi nếu cần.

Một người biết dừng sau câu thứ hai vẫn tốt hơn:

đi tới câu thứ hai mươi.

ỨNG DỤNG 8 – KHI ĐÃ XỬ LÝ XONG

Đừng đem câu chuyện về nhà,

lên giường,

vào bữa ăn,

vào ngày mai,

nếu không cần.

Một cuộc cãi đã hết ngoài đời:

đừng tổ chức:

phiên bản thứ hai trong đầu.

9. CÔNG THỨC

CÔNG THỨC THỨ NHẤT: TÂM – MIỆNG – TỪ – XẢ

TÂM

Giữ tâm không nhiễm thêm.

MIỆNG

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 193

Không nói lời ác.

TỪ

Không muốn làm người kia đau.

XẢ

Việc xử lý xong thì không ôm tiếp.

Công thức:

GIỮ TÂM → GIỮ MIỆNG → KHỞI TỪ → BIẾT XẢ.

CÔNG THỨC THỨ HAI: DỪNG – SOI – NÓI

DỪNG

Không phản ứng ngay.

SOI

Tâm gì đang có?

Sân?

Mạn?

Sợ mất mặt?

NÓI

Nếu cần nói,

nói đúng việc,

đúng sự thật,

không thêm độc.

CÔNG THỨC THỨ BA: KHÔNG BIẾN NHIỄM – KHÔNG ÁC NGỮ – KHÔNG SÂN

Chỉ cần nhớ ba điều từ chính lời kinh:

TÂM KHÔNG BIẾN NHIỄM.

MIỆNG KHÔNG ÁC NGỮ.

NỘI TÂM KHÔNG SÂN.

CÔNG THỨC THỨ TƯ: BA HƠI TRƯỚC MỘT CÂU

Khi nóng:

Hơi một: Biết mình đang sân.

Hơi hai: Biết mình đang muốn trả.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 194

Hơi ba: Hỏi câu nào nên nói.

Sau ba hơi,

nếu vẫn quá nóng:

chưa nói.

10. CÂU HỎI LIVESTREAM

1. Quý vị thấy mình hiền nhất lúc mọi việc thuận, hay vẫn giữ được sự hiền khi người khác xúc phạm?

2. Có bao giờ quý vị nghĩ mình rất nhẫn cho đến khi gặp đúng một người chạm vào điểm yếu nhất của mình không?

3. Khi bị chê trước đám đông, điều làm quý vị đau hơn là lời chê hay cảm giác mất mặt?

4. Quý vị có từng gửi một tin nhắn lúc giận rồi sau đó muốn lấy lại không?

5. Có câu nào quý vị từng nói trong năm giây nhưng phải mất nhiều tháng để sửa không?

6. Theo quý vị, im lặng vì nhẫn và im lặng để trừng phạt khác nhau thế nào?

7. Có thể nói một sự thật bằng sân hay không? Và nếu sự thật được nói bằng sân thì người nghe cảm nhận thế nào?

8. Khi người khác nói sai về mình, quý vị muốn làm rõ sự thật hay muốn làm họ mất mặt lại?

9. Quý vị có đồng ý rằng người tu thật sự không chỉ được thử trong lúc tụng kinh, mà còn được thử khi bị xúc phạm không?

10. Nếu tối nay chỉ nhớ một câu, quý vị có thể nhớ: “Giữ tâm trước, rồi mới giữ lời” không?

CÂU GHI NHỚ

Người khác nói lời không đẹp là nghiệp của lời họ; mình nói lại thế nào là phần tu của mình.

Hiền khi được khen chưa khó; hiền khi bị xúc phạm mới thấy công phu.

Không sân không phải không biết sai; không sân là không để cái sai của người khác tạo thêm một cái sai từ mình.

Một câu không nói trong lúc sân có thể là một thiện nghiệp rất lớn.

Người có thể làm mình đau bằng lời một lần; đừng để tâm mình tiếp tục nói lại lời ấy một trăm lần.

Sự thật cần trí tuệ bảo vệ, không cần sân hận bảo vệ.

Giữ tâm không phải để người khác thắng; giữ tâm là không để phiền não thắng mình.

CÂU GHI NHỚ TRỌNG TÂM

BỊ XÚC PHẠM – ĐỪNG VỘI NHÌN NGƯỜI.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 195

HÃY NHÌN TÂM MÌNH TRƯỚC.

TÂM ĐANG NHIỄM – ĐỪNG NÓI.

TÂM ĐÃ SÁNG – HÃY XỬ LÝ VIỆC.

Và nhớ lời Phật:

“Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ.” (Phật Pháp Ứng Dụng)

Nguồn: Kinh Ví Dụ Cái Cưa – Kakacūpama Sutta, Trung Bộ Kinh, kinh số 21, mã quốc tế MN 21; bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu; nguyên bản Kinh tạng Pāli. (Phật Pháp Ứng Dụng)

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 196

MỤC 008 - Bài 008 — AI CŨNG THƯƠNG CHÍNH MÌNH – VÌ VẬY ĐỪNG LÀM HẠI NGƯỜI 1. CÂU KINH – LỜI PHẬT

“Tâm ta đi cùng khắp, Tất cả mọi phương trời, Cũng không tìm thấy được, Ai thân hơn tự ngã. Tự ngã đối mọi người, Quá thân ái như vậy. Vậy ai yêu tự ngã, Chớ hại tự ngã người.”

2. NGUỒN KINH

Tên kinh: Kinh Mallikā Tên Pāli: Mallikā Sutta Thuộc: Tương Ưng Bộ Kinh – Saṃyutta Nikāya Tương Ưng: Tương Ưng Kosala Số kinh: Kinh số 8 trong nhóm này Mã tra cứu quốc tế: SN 3.8 Bản dịch tiếng Việt: Hòa thượng Thích Minh Châu Nguyên bản: Kinh tạng Pāli

Bối cảnh bài kinh rất gần gũi: vua Pasenadi hỏi hoàng hậu Mallikā có ai thân ái với bà hơn chính bản thân bà không. Hoàng hậu trả lời rằng không có ai thân ái với bà hơn chính mình; nhà vua cũng nhận thấy điều tương tự nơi mình. Khi nhà vua trình chuyện ấy với Đức Phật, Ngài xác nhận ý nghĩa này bằng bài kệ trên. (SuttaCentral)

3. TỪ KHÓA VIỆT – PĀLI – NGHĨA

TỰ NGÃ – ATTĀ – CHÍNH MÌNH, BẢN THÂN MÌNH TRONG NGỮ CẢNH CÂU KỆ

Trong bài này, chữ “tự ngã” – attā cần được đọc rất cẩn thận.

Ở đây câu kinh đang nói đến:

chính mình, bản thân mình, điều mình xem là thân ái nhất.

Không nên vội biến chữ “tự ngã” trong câu này thành một bài giảng dài về giáo lý vô ngã rồi làm mất ý chính.

Ý chính rất rõ:

MỖI NGƯỜI ĐỀU RẤT QUÝ CHÍNH MÌNH.

Mình biết đau.

Người khác cũng biết đau.

Mình sợ bị hại.

Người khác cũng sợ bị hại.

Mình muốn sống an ổn.

Người khác cũng muốn sống an ổn.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 197

Từ đó lời Phật đi đến:

ĐỪNG LÀM HẠI NGƯỜI.

THÂN ÁI – PIYA – YÊU QUÝ, QUÝ MẾN, THÂN THIẾT

Thân ái – piya nghĩa là điều mình quý, thương, xem là gần gũi.

Trong bài kinh này, Đức Phật chỉ:

không ai xa lạ với tình yêu bản thân.

Đây không phải lời kết tội con người ích kỷ.

Đây là sự quan sát rất thật.

Mình tránh đau vì mình thương mình.

Người kia cũng tránh đau vì họ thương họ.

Hiểu vậy thì lòng bất hại có nền rất tự nhiên.

LÀM HẠI – HIṂSĀ – GÂY TỔN THƯƠNG

Làm hại – hiṃsā có thể là làm hại bằng:

thân,

lời,

hoặc những cách gây tổn thương khác.

Không phải chỉ đánh người mới gọi là hại.

Một lời ác ý cũng có thể làm hại.

Một lời vu khống có thể làm hại.

Một sự lợi dụng có thể làm hại.

Một hành vi cố tình làm người khác đau cũng là hại.

Do vậy:

bất hại không chỉ nằm ở bàn tay.

Nó còn phải đi vào:

miệng và tâm.

KHÔNG HẠI – AHIṂSĀ – KHÔNG CỐ Ý GÂY TỔN THƯƠNG

Không hại không có nghĩa:

không biết bảo vệ mình.

Không hại nghĩa là:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 198

không lấy việc làm tổn thương người khác làm con đường giải quyết vấn đề.

Mình vẫn có thể:

nói không,

đặt ranh giới,

bảo vệ sự thật,

bảo vệ thân,

bảo vệ người khác,

nhưng không cần lấy:

ác ý

làm động cơ.

4. GIẢI TỪNG CỤM

“TÂM TA ĐI CÙNG KHẮP, TẤT CẢ MỌI PHƯƠNG TRỜI”

Cụm này mở đầu bằng một cuộc tìm kiếm.

Đi khắp mọi phương.

Nhìn rộng ra.

Tìm xem:

ai là người thân ái nhất?

Đây không phải tìm bằng chân.

Mà là một cách diễn tả:

suy xét khắp nơi.

Rồi kết luận:

không tìm thấy ai thân ái hơn:

chính mình.

“CŨNG KHÔNG TÌM THẤY ĐƯỢC, AI THÂN HƠN TỰ NGÔ

Câu này rất thẳng.

Con người có thể nói:

“Tôi thương cha mẹ nhất.”

“Tôi thương con nhất.”

“Tôi thương người ấy nhất.”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 199

Nhưng khi đau,

bản năng bảo vệ chính mình thường rất mạnh.

Đức Phật đang chỉ một sự thật sâu:

mỗi người đều coi chính mình là rất thân ái.

Hiểu được điều ấy không phải để:

chỉ thương mình.

Mà để mở ra:

sự đồng cảm với tất cả người khác.

“TỰ NGÃ ĐỐI MỌI NGƯỜI, QUÁ THÂN ÁI NHƯ VẬY”

Đây là bước chuyển rất quan trọng.

Không chỉ:

mình thương mình.

Mà:

NGƯỜI KHÁC CŨNG THƯƠNG CHÍNH HỌ.

Mình đau khi bị xúc phạm.

Họ cũng đau.

Mình sợ mất người thân.

Họ cũng sợ.

Mình sợ bệnh.

Họ cũng sợ.

Mình muốn được tôn trọng.

Họ cũng vậy.

Khi thấy điều này,

người kia không còn hoàn toàn:

xa lạ.

Dù khác mình rất nhiều,

họ vẫn có một điểm giống:

cũng muốn được an.

“VẬY AI YÊU TỰ NGÔ

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 200

Nếu mình biết:

mình quý mình,

thì phải suy ra:

người kia cũng quý họ.

Đây là một suy luận đạo đức rất đẹp.

Không phải:

“Vì tôi thương tôi nên tôi làm mọi thứ cho tôi.”

Mà:

“VÌ TÔI BIẾT CẢM GIÁC THƯƠNG MÌNH, TÔI HIỂU NGƯỜI KHÁC CŨNG NHƯ VẬY.”

Từ đó mở ra:

bất hại.

“CHỚ HẠI TỰ NGÃ NGƯỜI”

Đây là câu kết.

Rất ngắn.

Rất rõ.

Nếu mình không muốn đau,

đừng cố ý gây đau.

Nếu mình không muốn bị lừa,

đừng lừa.

Nếu mình không muốn bị xúc phạm,

đừng dùng lời xúc phạm.

Nếu mình không muốn bị cướp mất quyền lợi,

đừng xâm phạm quyền lợi người khác.

Đó là một nguyên tắc rất dễ nhớ.

5. GHÉP NGHĨA TOÀN CÂU

Ghép toàn bộ bài kệ lại:

Khi nhìn khắp các phương, con người không tìm thấy ai thân ái với mình hơn chính bản thân mình. Nhưng điều ấy cũng đúng với mọi người khác: ai cũng quý chính mình. Vì vậy, người biết quý chính mình thì không nên làm hại người khác.

Có thể nhớ thật gọn:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 201

MÌNH BIẾT ĐAU.

NGƯỜI CŨNG BIẾT ĐAU.

MÌNH MUỐN AN.

NGƯỜI CŨNG MUỐN AN.

VẬY ĐỪNG LÀM HẠI NHAU.

6. LỜI PHẬT MUỐN CHỈ GÌ?

Kính thưa quý vị,

đây không chỉ là một bài kinh nói:

“Hãy thương người.”

Đức Phật đi từ một điều rất thật:

AI CŨNG THƯƠNG MÌNH.

Rồi Ngài dùng chính sự thật ấy làm nền cho đạo đức.

Nếu mình hiểu rất rõ cảm giác:

không muốn bị đau,

thì hãy đem sự hiểu ấy đặt vào người khác.

Đó là:

đồng cảm.

Từ đồng cảm sinh:

không hại.

Không hại không phải một mệnh lệnh khô cứng.

Nó sinh từ một sự hiểu:

“NGƯỜI KIA CŨNG LÀ MỘT NGƯỜI BIẾT ĐAU NHƯ TÔI.”

Đây là chỗ rất sâu.

7. THƯƠNG MÌNH ĐÚNG KHÔNG DẪN ĐẾN ÍCH KỶ

Có người nghĩ:

“Nếu ai cũng thương mình nhất thì chẳng phải Phật dạy ích kỷ sao?”

Không phải.

Bài kinh đi tới kết luận ngược lại:

vì ai cũng thương chính mình, nên đừng làm hại người khác.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 202

Đây là sự chuyển hóa từ:

tự ái

sang:

đồng cảm.

Một người chỉ biết:

“Tôi muốn an.”

thì chưa đủ.

Người có trí đi thêm một bước:

“Người kia cũng muốn an.”

8. VÍ DỤ 1 – KHI MUỐN NÓI MỘT CÂU LÀM ĐAU

Mình đang giận.

Biết rõ một điểm yếu của người kia.

Chỉ cần nói một câu:

họ sẽ đau.

Trước khi nói,

hãy đổi vị trí.

Nếu người kia nói đúng câu ấy với mình,

mình có đau không?

Nếu có,

hãy nhớ:

NGƯỜI KIA CŨNG CÓ TÂM.

Đây là ứng dụng trực tiếp của bài kinh.

9. VÍ DỤ 2 – KHI NÓI XẤU NGƯỜI KHÁC

Mình không muốn người khác:

nói sai về mình.

Không muốn người khác:

kể chuyện riêng của mình.

Không muốn bị hạ thấp trước đám đông.

Vậy khi mình định làm điều tương tự với người khác,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 203

hãy nhớ:

họ cũng quý danh dự của họ.

Bài kinh này chạm rất mạnh vào:

khẩu nghiệp.

10. VÍ DỤ 3 – KHI TRANH QUYỀN LỢI

Mình muốn phần của mình được tôn trọng.

Người kia cũng muốn quyền lợi của họ được tôn trọng.

Điều này không có nghĩa:

nhường hết.

Mà là:

giải quyết công bằng, đừng lấy việc mình muốn lợi làm lý do để chà lên người khác.

11. VÍ DỤ 4 – TRONG GIA ĐÌNH

Cha mẹ muốn con:

nghe lời.

Nhưng con cũng có:

cảm xúc,

suy nghĩ,

tự trọng.

Vợ muốn chồng:

hiểu mình.

Nhưng chồng cũng muốn:

được hiểu.

Một bên chỉ nhìn:

nỗi đau của mình

thì xung đột dễ tăng.

Khi nhìn thêm:

nỗi đau của người,

lời nói tự nhiên thay đổi.

12. VÍ DỤ 5 – KHI NGƯỜI KHÁC ĐANG GIẬN

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 204

Một người đang mắng mình.

Bản năng là:

mắng lại.

Nhưng thử nghĩ:

“Người này lúc này chắc cũng đang khổ.”

Không phải vì vậy mà họ đúng.

Nhưng mình thấy:

hai người khổ mà đánh nhau thì chỉ thêm khổ.

Nếu một người dừng,

vòng ấy yếu đi.

13. VÍ DỤ 6 – KHI CÓ QUYỀN LỰC

Khi ở vị trí yếu,

ai cũng muốn được đối xử tử tế.

Nhưng khi mình có quyền,

rất dễ quên cảm giác ấy.

Bài kinh nhắc:

NGƯỜI Ở DƯỚI MÌNH CŨNG QUÝ CHÍNH HỌ.

Một người chủ,

người quản lý,

cha mẹ,

người lớn tuổi,

người có địa vị,

càng phải nhớ.

Quyền lực không xóa:

nỗi đau của người khác.

14. VÍ DỤ 7 – KHI BÌNH LUẬN TRÊN MẠNG

Trên mạng rất dễ quên:

sau cái tên tài khoản là:

một con người.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 205

Một câu mình gõ trong vài giây có thể làm người kia đau nhiều ngày.

Trước khi bình luận,

hãy hỏi:

“Nếu câu này viết về tôi, tôi cảm thấy thế nào?”

Đây là cách đưa SN 3.8 vào mạng xã hội.

15. VÍ DỤ 8 – KHI NGƯỜI KHÁC SAI

Người kia sai.

Mình có thể:

chỉ cái sai.

Nhưng không nhất thiết phải:

làm nhục.

Bởi sửa một hành vi khác với:

đạp xuống giá trị của một con người.

Người kia vẫn là người biết đau.

16. VÍ DỤ 9 – KHI PHẢI TỪ CHỐI

Có khi cần nói:

“Không.”

Nhưng có hai kiểu từ chối.

Một kiểu:

“Không, và tôi muốn anh biết anh chẳng đáng gì.”

Một kiểu:

“Việc này tôi không thể đồng ý.”

Cùng từ chối.

Nhưng một bên cố ý gây đau.

Một bên chỉ đặt ranh giới.

Đó là khác biệt giữa:

bất hại

và:

ác ý.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 206

17. VÍ DỤ 10 – VỚI CHÍNH MÌNH

Bài kinh nói đừng hại người.

Nhưng cũng cho thấy một điều:

mình cũng quý chính mình.

Do đó thương mình đúng là:

không tự hủy mình bằng:

hận,

tham quá mức,

gian dối,

những hành động gây hậu quả xấu.

Thương mình không phải:

chiều mọi ham muốn của mình.

Thương mình là:

không đẩy mình vào khổ.

18. THƯƠNG MÌNH KHÔNG PHẢI MUỐN GÌ CŨNG CHO MÌNH

Một đứa trẻ muốn ăn ngọt cả ngày.

Cho hết có phải thương không?

Không.

Người lớn cũng vậy.

Tâm muốn:

trả đũa.

Muốn:

tham thêm.

Muốn:

nói cho hả.

Nếu chiều hết,

mình đang giúp:

phiền não.

Thương mình đúng phải có:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 207

trí.

19. TỪ THƯƠNG MÌNH ĐI ĐẾN GIỚI

Tại sao không sát hại?

Vì chúng sinh quý mạng sống.

Tại sao không trộm cắp?

Vì người khác quý tài sản và quyền lợi.

Tại sao không tà hạnh?

Vì người khác quý tình cảm và sự an ổn của gia đình.

Tại sao không nói dối?

Vì người khác quý sự thật và niềm tin.

Tại sao không để say nghiện làm mất tự chủ?

Vì mình và người xung quanh đều có thể bị hại.

Như vậy từ một bài kệ rất ngắn,

có thể thấy tinh thần:

không hại

liên hệ rất sâu với đời sống giới hạnh.

20. LỜI PHẬT MUỐN CHỈ THÊM ĐIỀU GÌ?

Bài kinh không nói:

“Hãy yêu mọi người giống hệt nhau.”

Nó chỉ cho mình một nền tối thiểu rất vững:

ĐỪNG LÀM ĐIỀU MÌNH BIẾT NGƯỜI KHÁC CŨNG ĐAU.

Đây là nền của:

tôn trọng,

đạo đức,

từ bi,

và đời sống cộng đồng.

21. ỨNG DỤNG 1 – TRƯỚC KHI NÓI

Hỏi:

“Nếu người khác nói câu này với tôi, tôi có đau không?”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 208

Nếu có,

hãy tìm cách nói khác.

Không cần bỏ sự thật.

Chỉ bỏ:

mũi dao.

22. ỨNG DỤNG 2 – TRƯỚC KHI LÀM

Hỏi:

“Việc này đem lợi cho tôi nhưng có đẩy khổ sang người khác không?”

Nếu có,

phải nhìn lại.

Đây là một tiêu chuẩn rất mạnh.

23. ỨNG DỤNG 3 – KHI ĐANG GIẬN

Tự nhắc:

“Tôi đau nên tôi muốn họ đau. Nhưng họ đau không làm cái đau của tôi biến mất.”

Câu này giúp cắt:

trả đũa.

24. ỨNG DỤNG 4 – KHI NGƯỜI KHÁC KHÔNG GIỐNG MÌNH

Khác:

quan điểm,

tuổi,

văn hóa,

trình độ,

hoàn cảnh.

Nhưng có một điều chung:

ai cũng muốn tránh khổ và tìm an.

Bắt đầu từ điểm chung ấy,

mình dễ mềm hơn.

25. ỨNG DỤNG 5 – KHI PHẢI SỬA NGƯỜI

Nếu là cha mẹ,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 209

thầy,

người quản lý,

người hướng dẫn,

hãy nhớ:

người bị sửa cũng có lòng tự trọng.

Sửa việc.

Đừng làm nhục người.

26. ỨNG DỤNG 6 – KHI TRANH LUẬN

Mục tiêu nên là:

tìm điều đúng.

Không phải:

đập người kia xuống.

Nếu thắng lập luận nhưng làm người kia tổn thương vô ích,

mình phải xem lại cách thắng ấy.

27. ỨNG DỤNG 7 – TRONG LIVESTREAM

Khi có người hỏi khó,

hãy nhớ:

người ấy cũng có:

tự trọng,

nỗi lo,

cách hiểu.

Trả lời câu hỏi.

Đừng biến câu hỏi thành:

cuộc đấu bản ngã.

Đó là đem bài kinh vào ngay việc giảng pháp.

28. ỨNG DỤNG 8 – KHI THẤY NGƯỜI KHÁC ĐAU

Hỏi:

“Nếu tôi là họ, điều gì lúc này sẽ giúp?”

Không phải lúc nào cũng cần lời khuyên.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 210

Có khi họ cần:

được nghe.

Có khi cần:

một khoảng yên.

Có khi cần:

một hành động thực tế.

Đồng cảm bắt đầu bằng:

đặt mình vào vị trí người.

29. CÔNG THỨC THỨ NHẤT: MÌNH – NGƯỜI – ĐỪNG HẠI

MÌNH

Mình biết mình không muốn đau.

NGƯỜI

Người khác cũng vậy.

ĐỪNG HẠI

Đừng cố tình gây điều mình biết họ cũng đau.

Công thức:

MÌNH BIẾT ĐAU → NGƯỜI CŨNG BIẾT ĐAU → ĐỪNG HẠI.

30. CÔNG THỨC THỨ HAI: ĐỔI VỊ TRÍ

Trước một lời hay việc,

hỏi:

“NẾU TÔI LÀ NGƯỜI NHẬN, TÔI THẤY THẾ NÀO?”

Một câu hỏi.

Nhưng có thể ngăn:

rất nhiều nghiệp xấu.

31. CÔNG THỨC THỨ BA: THẬT – RÕ – KHÔNG ĐÂM

Khi phải nói điều khó:

THẬT

Nói đúng sự thật.

RÕ

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 211

Nói đúng việc.

KHÔNG ĐÂM

Không cố ý làm đau.

Công thức:

THẬT → RÕ → KHÔNG HẠI.

32. CÔNG THỨC THỨ TƯ: TỰ THƯƠNG → BIẾT THƯƠNG

Nếu mình biết:

nỗi đau của mình có thật,

thì dùng chính kinh nghiệm ấy để hiểu:

nỗi đau người cũng thật.

Đây là cách biến:

tự thương

thành:

từ bi.

33. BÀI THỰC HÀNH MỘT NGÀY

Trong một ngày,

trước mỗi câu nói khó,

hỏi:

“Nếu tôi nghe câu này, tôi sẽ cảm thấy thế nào?”

Chỉ vậy.

Không cần làm thêm gì phức tạp.

Cuối ngày xem:

có bao nhiêu câu mình đã đổi cách nói.

Đó là Pháp đi vào miệng.

34. BÀI THỰC HÀNH KHI SÂN

Khi muốn trả đũa:

dừng.

Nói trong tâm:

“Tôi không muốn đau. Người kia cũng vậy.”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 212

Sau đó:

xử lý việc cần xử lý.

Không thêm:

ác ý.

35. BÀI THỰC HÀNH KHI PHẢI GÓP Ý

Dùng cấu trúc:

“Việc này…”

thay vì:

“Con người anh…”

Ví dụ:

“Việc này chưa đúng.”

thay vì:

“Anh lúc nào cũng tệ.”

Sửa việc.

Đừng đập người.

36. BÀI THỰC HÀNH VỚI MẠNG XÃ HỘI

Trước khi đăng một bình luận tiêu cực:

đọc lại.

Hỏi:

“Tôi đang phản biện nội dung hay đang làm nhục người?”

Nếu là câu thứ hai:

đừng gửi.

37. BÀI THỰC HÀNH BẢY NGÀY

NGÀY 1

Không cố ý nói một câu làm người khác đau.

NGÀY 2

Khi sân, tập đổi vị trí.

NGÀY 3

Khi góp ý, chỉ nói đúng việc.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 213

NGÀY 4

Không bình luận nhằm hạ nhục người trên mạng.

NGÀY 5

Làm một việc giúp người mà không cần được biết ơn.

NGÀY 6

Nhìn một người mình không thích và nhắc:

“Người này cũng muốn an như tôi.”

NGÀY 7

Tự hỏi:

“Tuần này tôi đã giảm được bao nhiêu hành vi gây hại?”

38. THỰC HÀNH BUỔI SÁNG

Mỗi sáng có thể đọc:

Tôi biết mình quý chính mình.

Tôi nhớ người khác cũng quý chính họ.

Tôi không muốn bị làm đau.

Tôi nhớ người khác cũng vậy.

Hôm nay tôi cố nói và làm sao để không gây thêm khổ không cần thiết.

39. THỰC HÀNH BUỔI TỐI

Trước khi ngủ hỏi:

Hôm nay tôi có làm ai đau bằng lời không?

Có câu nào nếu người khác nói với tôi, tôi cũng sẽ đau không?

Tôi có vì lợi của mình mà làm người khác thiệt không?

Tôi có sửa một người bằng cách làm nhục họ không?

Tôi có dừng được một hành động gây hại nào không?

Nếu thấy lỗi:

ngày mai sửa.

Đó là thực hành.

40. CÂU GHI NHỚ THỨ NHẤT

Mình không muốn đau; người khác cũng không muốn đau.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 214

41. CÂU GHI NHỚ THỨ HAI

Tự thương đúng không làm mình ích kỷ; tự thương đúng giúp mình hiểu người khác cũng quý chính họ.

42. CÂU GHI NHỚ THỨ BA

Không hại không có nghĩa không biết đúng sai; không hại là xử lý cái sai mà không lấy tổn thương làm vũ khí.

43. CÂU GHI NHỚ THỨ TƯ

Sửa một việc khác với làm nhục một người.

44. CÂU GHI NHỚ THỨ NĂM

Nếu mình biết một lời có thể làm mình đau, hãy nhớ người khác cũng có trái tim biết đau.

45. CÂU GHI NHỚ THỨ SÁU

Thương mình mà làm hại người cuối cùng cũng đang gieo thêm nhân khổ cho chính mình.

46. CÂU GHI NHỚ THỨ BẢY

Điểm chung rất lớn của con người là ai cũng muốn tránh khổ và tìm an.

47. CÂU GHI NHỚ THỨ TÁM

Trước khi nói một câu khó, hãy đổi vị trí một lần.

48. CÂU GHI NHỚ TRỌNG TÂM

MÌNH THƯƠNG MÌNH.

NGƯỜI CŨNG THƯƠNG NGƯỜI.

MÌNH KHÔNG MUỐN ĐAU.

NGƯỜI CŨNG KHÔNG MUỐN ĐAU.

VÌ VẬY – ĐỪNG LÀM HẠI NHAU.

Và xin nhớ lời Phật:

“Tâm ta đi cùng khắp, Tất cả mọi phương trời, Cũng không tìm thấy được, Ai thân hơn tự ngã. Tự ngã đối mọi người, Quá thân ái như vậy. Vậy ai yêu tự ngã, Chớ hại tự ngã người.”

Nguồn: Kinh Mallikā – Tương Ưng Bộ Kinh, Tương Ưng Kosala, SN 3.8; bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu; nguyên bản Kinh tạng Pāli. (SuttaCentral)

49. CÂU HỎI LIVESTREAM

1. Quý vị có đồng ý rằng ai cũng quý chính mình, dù mỗi người biểu hiện khác nhau không?

2. Nếu mình không muốn bị nói xấu, tại sao đôi khi mình lại dễ nói xấu người khác?

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 215

3. Theo quý vị, sửa lỗi một người và làm nhục một người khác nhau ở điểm nào?

4. Có bao giờ quý vị nói một câu lúc giận, rồi sau đó nghĩ: “Nếu người ta nói câu ấy với mình chắc mình cũng đau” không?

5. Khi tranh luận, quý vị thường muốn tìm điều đúng hay muốn người kia thua?

6. Theo quý vị, không làm hại có đồng nghĩa với yếu đuối không? Vì sao?

7. Có thể đặt ranh giới thật rõ mà vẫn giữ tâm không ác được không?

8. Nếu người khác cũng quý chính họ như mình quý mình, điều ấy thay đổi cách mình đối xử với họ thế nào?

9. Trong gia đình, mình có thường chỉ nhìn nỗi đau của mình mà quên người kia cũng đang đau không?

10. Hôm nay quý vị có thể thử một công thức rất đơn giản trước khi nói: “Nếu câu này nói với tôi, tôi có đau không?” không?

50. CÂU KẾT ĐỂ ĐỌC TRÊN LIVESTREAM

Kính thưa quý vị,

có những lời Phật rất ngắn,

nhưng chỉ cần đem vào đời sống thì đủ làm mình thay đổi rất nhiều.

Bài hôm nay không bắt đầu bằng một giáo lý xa.

Chỉ bắt đầu từ một điều ai cũng biết:

mình thương mình.

Mình không muốn bị đau.

Không muốn bị xúc phạm.

Không muốn bị lừa.

Không muốn bị mất điều mình quý.

Và Đức Phật nhắc:

người khác cũng vậy.

Nếu hiểu thật điều ấy,

thì từ đây mỗi lời nói,

mỗi hành động,

mỗi quyết định,

mình có thêm một câu hỏi:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 216

“VIỆC NÀY CÓ LÀM NGƯỜI KHÁC ĐAU KHÔNG?”

Không phải mọi nỗi đau đều tránh được.

Có lúc phải nói sự thật khó nghe.

Có lúc phải từ chối.

Có lúc phải đặt ranh giới.

Nhưng có một loại đau mình hoàn toàn có thể bớt tạo:

nỗi đau do ác ý không cần thiết.

Vì vậy công thức của bài hôm nay rất đơn giản:

MÌNH BIẾT ĐAU → NGƯỜI CŨNG BIẾT ĐAU → ĐỪNG HẠI.

Và chỉ cần nhớ thêm một câu:

ĐỔI VỊ TRÍ TRƯỚC KHI NÓI.

Nếu làm được như vậy,

một câu kinh không còn chỉ nằm trong sách.

Nó đã đi vào:

lời nói, hành động và cách mình đối xử với mọi người.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 217

MỤC 009 - Bài 009 — ÍT DỤC – BỚT MUỐN ĐỂ TÂM ĐƯỢC NHẸ 1. CÂU KINH – LỜI PHẬT

“Pháp này để cho người ít dục, Pháp này không phải để cho người nhiều dục.”

2. NGUỒN KINH

Tên kinh: Kinh Đại Tư Niệm của Tôn giả Anuruddha Tên Pāli: Anuruddhamahāvitakka Sutta Thuộc: Tăng Chi Bộ Kinh – Aṅguttara Nikāya Chương: Tám Pháp Số kinh: 30 Mã tra cứu quốc tế: AN 8.30 Bản dịch tiếng Việt: Hòa thượng Thích Minh Châu Nguyên bản: Kinh tạng Pāli

Trong bài kinh này, Tôn giả Anuruddha suy nghĩ về bảy pháp của bậc Đại nhân; Đức Phật xác nhận và bổ sung pháp thứ tám. Các điểm chính gồm: ít dục, biết đủ, sống viễn ly, tinh cần tinh tấn, trú niệm, có thiền định, có trí tuệ và không ưa hý luận. (SuttaCentral)

Đặc biệt, khi giải thích “ít dục”, kinh còn chỉ một điểm rất sâu: người ít dục thật sự không mong người khác biết mình là người ít dục. Như vậy ít dục không chỉ là ít vật chất; ngay cả mong muốn được người khác công nhận mình là người tu ít dục cũng cần được thấy và buông. (Obo’s Web)

3. TỪ KHÓA VIỆT – PĀLI – NGHĨA

ÍT DỤC – APPICCHA – ÍT HAM MUỐN, ÍT ĐÒI HỎI

Ít dục – appiccha nghĩa là ít mong cầu, ít đòi hỏi cho mình.

Nói thật dễ hiểu:

CÓ NHU CẦU, NHƯNG KHÔNG ĐỂ CÁI MUỐN PHÌNH RA MÃI.

Ít dục không phải là:

không ăn,

không mặc,

không có nhu cầu cần thiết,

không được sử dụng vật dụng,

hay cố làm cho mình khổ.

Ít dục là:

biết cái gì cần và biết dừng ở mức hợp lý.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 218

Người ít dục không nhất thiết là người không có gì.

Người có rất ít vật vẫn có thể:

muốn rất nhiều.

Ngược lại, một người có phương tiện nhưng tâm không bị cái muốn kéo đi mãi vẫn có thể thực tập ít dục.

Điểm chính nằm ở:

tâm.

DỤC – ICCHĀ – SỰ MONG MUỐN, ƯỚC MUỐN

Trong chữ appiccha, phần liên hệ đến icchā mang nghĩa mong muốn, ước muốn.

Không phải mọi mong muốn đều xấu.

Muốn học Pháp:

có thể thiện.

Muốn giữ giới:

thiện.

Muốn giúp người:

thiện.

Muốn đoạn trừ tham sân si:

là hướng tu.

Điều bài kinh đang cảnh tỉnh là:

tâm nhiều dục, quá nhiều mong cầu cho bản thân, luôn muốn thêm và không biết dừng.

NHIỀU DỤC – MAHICCHA – NHIỀU HAM MUỐN, NHIỀU ĐÒI HỎI

Người nhiều dục có thể luôn cảm thấy:

chưa đủ.

Có một:

muốn hai.

Có hai:

muốn năm.

Có năm:

nhìn người có mười rồi lại thấy mình thiếu.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 219

Như vậy cái thiếu đôi khi không nằm ở:

vật đang có.

Nó nằm ở:

tâm luôn muốn hơn.

Một người có rất nhiều mà vẫn thấy thiếu,

thì cái nghèo ấy nằm:

trong lòng muốn.

BIẾT ĐỦ – SANTUṬṬHI – TRI TÚC, HÀI LÒNG VỚI ĐIỀU HỢP LÝ ĐANG CÓ

Ngay sau “ít dục”, bài kinh nói đến:

biết đủ.

Kinh giải thích người tu biết đủ với những nhu yếu căn bản như y phục, thức ăn, chỗ ở và thuốc men. (Buddhism Today)

Ít dục và biết đủ rất gần nhau nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Ít dục là:

muốn ít.

Biết đủ là:

có rồi biết đủ.

Một người muốn ít:

tâm nhẹ trước khi có.

Một người biết đủ:

tâm nhẹ sau khi có.

Ghép hai điều:

MUỐN ÍT – CÓ BIẾT ĐỦ.

Đời sẽ nhẹ đi rất nhiều.

TINH TẤN – VIRIYA – NỖ LỰC ĐOẠN BẤT THIỆN, NUÔI THIỆN

Bài kinh không dạy ít dục rồi:

ngồi yên không làm gì.

Ngược lại, một trong tám pháp là:

tinh cần tinh tấn.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 220

Kinh giải thích đó là nỗ lực đoạn các pháp bất thiện và phát triển các pháp thiện, không bỏ gánh nặng đối với thiện pháp. (Thư Viện Hoa Sen)

Như vậy:

ÍT DỤC KHÔNG PHẢI ÍT TINH TẤN.

Có thể:

ít muốn cho mình,

nhưng rất siêng tu.

Ít đòi hưởng,

nhưng rất siêng làm thiện.

Ít cần được khen,

nhưng rất nghiêm túc với con đường tu tập.

4. GIẢI TỪNG CỤM

“PHÁP NÀY”

“Pháp này” ở đây chỉ:

con đường giáo pháp đang được tu tập.

Điều rất đáng chú ý là Đức Phật không nói:

Pháp này giúp mình:

có thêm thật nhiều thứ.

Ngài nói:

Pháp này dành cho người ít dục. (SuttaCentral)

Điều đó làm mình phải suy nghĩ lại về mục đích học Phật.

Mình đến với Phật pháp để:

thỏa mãn thêm mọi cái muốn?

Hay để:

nhìn ra và chuyển hóa chính cái muốn đang làm mình khổ?

Đây là hai hướng rất khác nhau.

“ĐỂ CHO NGƯỜI ÍT DỤC”

Câu này không nên chỉ hiểu:

người tu phải có ít đồ.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 221

Sâu hơn là:

đừng để đời sống của mình bị tổ chức hoàn toàn quanh việc thỏa mãn cái muốn.

Hôm nay muốn vật này.

Mai muốn vật khác.

Được khen rồi muốn được khen thêm.

Có người nghe rồi muốn nhiều người nghe hơn.

Có chút danh rồi muốn danh lớn.

Được một người kính rồi muốn tất cả phải kính.

Cái muốn có thể đội rất nhiều chiếc áo.

Không chỉ:

tiền,

nhà,

xe,

đồ ăn.

Nó còn có thể là:

danh.

lời khen.

sự chú ý.

quyền kiểm soát.

mong muốn mình luôn đúng.

Người học Phật phải nhìn cả những cái muốn tinh tế ấy.

“KHÔNG PHẢI ĐỂ CHO NGƯỜI NHIỀU DỤC”

Câu này nghe rất mạnh.

Nhưng không nên hiểu:

“Người đang nhiều dục thì không được học Phật.”

Nếu hiểu như vậy thì người đang bệnh lại không được uống thuốc.

Ý thực hành là:

Chánh pháp không nhằm nuôi lớn lòng nhiều dục; con đường này hướng người học đi về phía giảm dục.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 222

Người hôm nay còn nhiều mong cầu vẫn tu được.

Nhưng càng tu thì phải tự hỏi:

cái muốn có giảm không?

Nếu học Phật mười năm mà:

đòi hỏi nhiều hơn,

cái tôi lớn hơn,

cần được kính hơn,

cần được khen hơn,

dễ khó chịu hơn khi không được như ý,

thì cần nhìn lại cách mình đang học.

5. GHÉP NGHĨA TOÀN CÂU

Câu kinh có thể hiểu thật dễ:

Chánh pháp hướng đến con người biết giảm bớt lòng ham muốn và những đòi hỏi không cần thiết, chứ không phải để nuôi lớn một tâm luôn muốn thêm, muốn hơn và không biết dừng.

Có thể nhớ bằng một dòng:

TU KHÔNG PHẢI ĐỂ CÓ THÊM MỌI THỨ MÌNH MUỐN.

TU LÀ ĐỂ BỚT BỊ CÁI MUỐN LÀM CHỦ.

6. LỜI PHẬT MUỐN CHỈ GÌ?

Kính thưa quý vị,

chỗ sâu của bài kinh không phải:

“Có ít mới là tu.”

Mà là:

TÂM CÓ BỚT ĐÒI HỎI KHÔNG?

Có một người chỉ có một căn phòng nhỏ,

nhưng ngày nào cũng:

so,

ganh,

muốn nhà lớn,

muốn xe đẹp,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 223

muốn hơn hàng xóm.

Tài sản ít.

Nhưng:

dục rất nhiều.

Có người có đủ điều kiện cần thiết,

nhưng tâm biết:

“Như thế này đủ dùng.”

Không ngày nào cũng chạy theo:

hơn,

đẹp hơn,

mới hơn,

đắt hơn.

Tâm ấy:

nhẹ hơn.

Vì vậy ít dục phải nhìn:

trong tâm.

7. CÁI MUỐN KHÔNG CÓ ĐIỂM DỪNG THÌ CÓ BA GIAI ĐOẠN ĐỀU KHỔ

Chưa có:

khổ vì muốn.

Có rồi:

khổ vì giữ.

Mất:

khổ vì tiếc.

Như vậy một vật có thể kéo tâm qua cả ba đoạn:

MUỐN → GIỮ → SỢ MẤT.

Nếu tâm không được huấn luyện,

mình có thể dành cả đời đi quanh ba chữ ấy.

8. BIẾT ĐỦ KHÔNG PHẢI NGHÈO Ý CHÍ

Có người nghe “biết đủ” rồi nghĩ:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 224

“Vậy không cần cố gắng nữa.”

Không đúng.

Bài kinh đặt biết đủ cùng với tinh tấn, chánh niệm, thiền định và trí tuệ. (BuddhaSasana)

Vậy có thể:

biết đủ về hưởng thụ, nhưng không biết đủ với việc tu.

Không cần thêm mười món đồ.

Nhưng cần thêm:

một chút nhẫn.

một chút giới.

một chút chánh niệm.

một chút trí.

Đây là sự khác nhau.

9. CÓ NHỮNG THỨ CẦN “ÍT”, CÓ NHỮNG THỨ CẦN “NHIỀU”

Ít:

tham.

Ít:

đòi hỏi.

Ít:

khoe.

Ít:

hơn thua.

Ít:

cần người khác công nhận.

Nhưng nhiều:

từ bi.

Nhiều:

chân thật.

Nhiều:

tinh tấn.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 225

Nhiều:

nhẫn.

Nhiều:

trí tuệ.

Đó mới là hướng tu.

10. VÍ DỤ 1 – QUẦN ÁO

Tủ đã đủ mặc.

Nhưng thấy mẫu mới:

muốn.

Mua về.

Vui vài ngày.

Sau đó:

lại thấy mẫu khác.

Nếu không nhìn tâm,

vấn đề chưa chắc nằm ở chiếc áo.

Vấn đề là:

cái muốn liên tục tìm một vật mới để bám.

Thực tập ít dục có thể chỉ là:

dừng vài ngày trước khi mua.

Hỏi:

“Tôi cần hay chỉ muốn?”

11. VÍ DỤ 2 – ĐIỆN THOẠI

Máy đang dùng tốt.

Nhưng máy mới ra.

Tâm lập tức thấy máy cũ:

không còn đẹp.

Trước khi thấy quảng cáo:

máy cũ đủ.

Sau khi thấy quảng cáo:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 226

máy cũ bỗng thiếu.

Vậy cái thiếu sinh ở đâu?

Trong:

tâm so sánh.

Đây là một ví dụ rất rõ của nhiều dục trong đời hiện đại.

12. VÍ DỤ 3 – DANH TIẾNG

Ban đầu:

chỉ mong vài người nghe Pháp.

Có mười người:

vui.

Sau đó muốn một trăm.

Có một trăm:

muốn một nghìn.

Có một nghìn:

thấy người khác mười nghìn rồi buồn.

Nếu không cẩn thận,

ngay việc tốt cũng bị:

cái muốn vô hạn đi vào.

Người tu phải hỏi:

“Mục tiêu của tôi là lợi ích người nghe hay là con số làm tôi thấy mình có giá trị?”

13. VÍ DỤ 4 – LỜI KHEN

Một lời khen:

rất vui.

Không có gì sai.

Nhưng nếu ngày mai không ai khen:

buồn.

Ngày kia có người chê:

mất ngủ.

Như vậy mình không chỉ:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 227

thích lời khen.

Mình đã:

cần nó.

Đây là một loại dục rất tinh tế.

14. VÍ DỤ 5 – CON CÁI

Cha mẹ muốn con:

tốt.

Đó là điều đẹp.

Nhưng cái muốn có thể phình ra:

con phải học trường mình muốn.

làm nghề mình muốn.

cưới người mình muốn.

sống nơi mình muốn.

Nếu không:

mình khổ.

Lúc ấy phải hỏi:

“Tôi đang thương con hay đang muốn sở hữu cuộc đời con?”

Ít dục đôi khi là:

bớt đòi người khác phải sống theo ý mình.

15. VÍ DỤ 6 – NGƯỜI THÂN

Mình thương một người.

Rồi mong:

họ phải nhắn mình.

phải nhớ mình.

phải hiểu mình.

phải luôn đứng về phía mình.

Mỗi chữ:

“phải”

là thêm một điều kiện cho hạnh phúc.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 228

Ít dục trong tình cảm là:

thương nhưng bớt đòi hỏi.

16. VÍ DỤ 7 – VIỆC TU

Có người muốn:

đắc thật nhanh.

thiền thật đặc biệt.

có cảm giác lạ.

được người khác gọi mình tu cao.

Đây cũng có thể là:

dục núp trong áo tu.

AN 8.30 đặc biệt nhấn mạnh rằng người ít dục thậm chí không mong người khác biết mình là người ít dục. (Obo’s Web)

Đây là một lời nhắc rất mạnh về:

cái tôi trong đời sống tu tập.

17. VÍ DỤ 8 – LÀM THIỆN NHƯNG MUỐN ĐƯỢC BIẾT

Mình làm một việc tốt.

Không ai biết.

Tâm khó chịu:

“Sao không ai thấy?”

Đây là lúc có thể hỏi:

“Tôi muốn làm thiện hay muốn sở hữu danh của người làm thiện?”

Không phải công khai việc thiện luôn sai.

Có việc cần minh bạch.

Có việc cần làm gương.

Nhưng:

động cơ phải được soi.

18. VÍ DỤ 9 – ĂN UỐNG

Đói:

ăn.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 229

No:

dừng.

Đó là rất tự nhiên.

Nhưng có món thích:

no vẫn ăn tiếp.

Đây là chỗ cái muốn vượt khỏi:

nhu cầu.

Ít dục không phải:

nhịn đói.

Mà là:

phân biệt nhu cầu với tham muốn.

19. VÍ DỤ 10 – TRANH CÃI

Có lúc mình không còn tranh vì:

sự thật.

Mà vì:

muốn người kia phải nói “bạn đúng”.

Nếu họ không nói:

mình không chịu dừng.

Đây cũng là một cái muốn.

Ít dục trong tranh luận có thể là:

biết điều cần nói đã nói đủ.

Sau đó:

dừng.

20. VÍ DỤ 11 – MẠNG XÃ HỘI

Đăng một bài.

Một trăm lượt thích.

Ngày đầu:

vui.

Bài sau còn năm mươi:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 230

buồn.

Tại sao?

Năm mươi người vẫn là năm mươi người.

Nhưng tâm đã lấy:

một trăm

làm chuẩn.

Cái muốn tạo ra:

mức đủ mới.

Đây là cách dục âm thầm tăng.

21. VÍ DỤ 12 – TÀI SẢN

Kiếm tiền chân chính không phải điều bài kinh phủ nhận.

Vấn đề là:

bao giờ đủ?

Nếu mỗi con số chỉ là bậc thang tới một con số khác,

thì tâm không bao giờ được nghỉ.

Người biết đủ vẫn:

làm việc,

có trách nhiệm,

lo cho gia đình,

nhưng biết:

tài sản là phương tiện, không phải thước đo toàn bộ giá trị con người.

22. LỜI PHẬT MUỐN CHỈ THÊM ĐIỀU GÌ?

AN 8.30 không dừng ở ít dục. Kinh đặt tám định hướng cạnh nhau: ít dục, biết đủ, viễn ly, tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ và không thích hý luận. (BuddhaSasana)

Điều này cho thấy:

ít dục không phải một đức tính đứng riêng.

Ít dục giúp:

tâm bớt chạy.

Biết đủ giúp:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 231

tâm bớt thiếu.

Viễn ly giúp:

tâm có khoảng lặng.

Tinh tấn giúp:

không rơi vào lười.

Chánh niệm giúp:

biết mình.

Định giúp:

tâm vững.

Trí tuệ giúp:

thấy đúng.

Không hý luận giúp:

bớt để tâm tản mạn trong những chuyện không đưa đến giải thoát.

Đó là một hệ thống rất đẹp.

23. “ÍT DỤC” KHÔNG PHẢI LÀ “KHÔNG ĐƯỢC MUỐN TU”

Đây là điều phải phân biệt.

Muốn giảm tham:

tốt.

Muốn giữ giới:

tốt.

Muốn học kinh:

tốt.

Muốn làm lợi ích:

tốt.

Phật pháp không phá tất cả động lực.

Nó giúp:

thanh lọc động lực.

Từ:

“Tôi phải hơn người”

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 232

sang:

“Tôi muốn tốt hơn chính mình hôm qua.”

Từ:

“Tôi muốn được kính”

sang:

“Tôi muốn sống cho đúng Pháp.”

24. DẤU HIỆU CỦA TÂM NHIỀU DỤC

Luôn nghĩ:

thiếu.

Rất khó nói:

đủ.

Thấy người khác có:

tâm bất an.

Có được thứ muốn:

vui rất ngắn.

Sau đó:

muốn mới xuất hiện.

Không có:

khổ.

Có:

sợ mất.

Đó là vòng rất mệt.

25. DẤU HIỆU CỦA TÂM ĐANG HỌC ÍT DỤC

Thấy một thứ đẹp:

vẫn thấy đẹp,

nhưng không nhất thiết phải có.

Người khác hơn:

vẫn bình thường hơn trước.

Được khen:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 233

vui,

nhưng không nghiện khen.

Không được chú ý:

không thấy mình mất giá trị.

Có đủ dùng:

biết dừng.

Đây là những dấu hiệu rất thực tế.

26. ỨNG DỤNG 1 – QUY TẮC CHỜ MỘT NGÀY

Muốn mua một thứ không cấp thiết:

đừng mua ngay.

Để một ngày.

Ngày mai hỏi:

“Tôi còn cần không?”

Nhiều cái muốn:

rất mạnh trong mười phút,

nhưng yếu đi sau một ngày.

Chỉ một khoảng chờ đã giúp mình nhìn tâm.

27. ỨNG DỤNG 2 – PHÂN BIỆT “CẦN” VÀ “MUỐN”

Trước một quyết định:

hỏi hai chữ:

CẦN?

HAY MUỐN?

Nếu cần:

xử lý.

Nếu chỉ muốn:

không có nghĩa cấm.

Nhưng ít nhất mình:

biết đó là muốn.

Khi đã biết,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 234

mình bớt bị nó lừa thành:

“Tôi phải có.”

28. ỨNG DỤNG 3 – TẬP NÓI “ĐỦ”

Ăn đủ:

dừng.

Mua đủ:

dừng.

Nói đủ:

dừng.

Giải thích đủ:

dừng.

Làm việc đủ:

nghỉ.

Không phải cái gì cũng phải:

thêm.

Một chữ:

ĐỦ

có thể cứu rất nhiều năng lượng.

29. ỨNG DỤNG 4 – KHI THẤY NGƯỜI KHÁC HƠN

Đừng hỏi ngay:

“Tại sao tôi không có?”

Hỏi:

“Điều họ có có thật sự cần cho con đường của tôi không?”

Nếu có:

học nhân tốt.

Nếu không:

để họ có.

Không phải thứ tốt với người khác đều phải:

trở thành mục tiêu của mình.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 235

30. ỨNG DỤNG 5 – VỚI LỜI KHEN

Được khen:

cảm ơn.

Sau đó trở lại việc.

Đừng sống ngày hôm sau chỉ để:

tìm thêm lời khen giống hôm nay.

Khen đến:

biết.

Khen đi:

biết.

Công việc đúng:

tiếp tục.

31. ỨNG DỤNG 6 – VỚI LIVESTREAM

Một ngày đông người:

giảng hết lòng.

Một ngày ít người:

cũng giảng hết lòng.

Nếu chất lượng tâm mình thay đổi hoàn toàn theo:

số người xem,

thì mình phải nhìn:

dục đối với sự chú ý.

Một người thật sự cần nghe vẫn là:

một con người.

32. ỨNG DỤNG 7 – VỚI VIỆC LÀM PHẬT SỰ

Làm được nhiều:

không cần ai cũng biết.

Làm được ít:

không tự ti.

Cái quan trọng:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 236

đúng Pháp, đúng khả năng, đúng tâm.

Đừng để Phật sự trở thành:

sân khấu của cái tôi.

33. ỨNG DỤNG 8 – TRONG GIA ĐÌNH

Thay vì:

“Con phải làm tôi hài lòng,”

đổi thành:

“Tôi làm tròn trách nhiệm, rồi tôn trọng phần đời con phải tự sống.”

Đây là ít đòi hỏi trong tình thương.

34. ỨNG DỤNG 9 – VỚI NGƯỜI KHÁC

Đừng đòi:

ai cũng thích mình.

Ai cũng hiểu mình.

Ai cũng biết ơn.

Ai cũng trả lời.

Ai cũng cư xử như mình mong.

Càng nhiều chữ:

“ai cũng phải,”

càng nhiều cửa cho khổ đi vào.

35. ỨNG DỤNG 10 – VỚI CHÍNH SỰ TU

Không hỏi:

“Bao giờ tôi mới hơn người này?”

Hỏi:

“Hôm nay tham của tôi có nhẹ hơn hôm qua không?”

Đó là thước đo gần Pháp hơn.

36. CÔNG THỨC THỨ NHẤT: ÍT MUỐN – BIẾT ĐỦ – TÂM NHẸ

ÍT MUỐN

Giảm điều không cần thiết.

BIẾT ĐỦ

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 237

Có đúng mức thì dừng.

TÂM NHẸ

Bớt phải:

chạy,

giữ,

so,

sợ mất.

Công thức:

ÍT MUỐN → BIẾT ĐỦ → TÂM NHẸ.

37. CÔNG THỨC THỨ HAI: CẦN – ĐỦ – DỪNG

Trước một món đồ,

một nhu cầu,

một mong muốn:

CẦN?

Tôi có thật sự cần không?

ĐỦ?

Cái đang có đã đủ chưa?

DỪNG

Nếu đủ:

dừng.

Chỉ ba chữ:

CẦN → ĐỦ → DỪNG.

38. CÔNG THỨC THỨ BA: BỚT CHO MÌNH – THÊM CHO PHÁP

Bớt:

đòi hỏi.

Bớt:

hưởng thụ quá mức.

Bớt:

cần được công nhận.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 238

Nhưng thêm:

giới.

tinh tấn.

niệm.

định.

tuệ.

Công thức:

BỚT DỤC – THÊM TU.

39. CÔNG THỨC THỨ TƯ: MUỐN – CÓ – GIỮ – SỢ

Khi thấy mình khổ vì một thứ,

hãy xem mình đang ở đoạn nào:

MUỐN.

CÓ.

GIỮ.

SỢ MẤT.

Thấy được chuỗi này,

mình sẽ hiểu:

cái muốn không kết thúc khi:

có được vật.

Nó thường chuyển thành:

giữ vật.

40. BÀI THỰC HÀNH MỘT NGÀY

Trong một ngày,

mỗi lần nói:

“Tôi muốn…”

hãy dừng một giây.

Hỏi:

“Đây là nhu cầu, thiện nguyện hay tham muốn?”

Không cần đàn áp.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 239

Chỉ phân loại.

Cuối ngày,

mình sẽ ngạc nhiên vì:

cái muốn xuất hiện nhiều đến mức nào.

Đó là bắt đầu thấy tâm.

41. BÀI THỰC HÀNH BẢY NGÀY

NGÀY 1

Không mua một món không cần thiết ngay khi vừa muốn.

NGÀY 2

Một bữa ăn:

dừng khi đủ.

NGÀY 3

Không so tài sản của mình với người khác.

NGÀY 4

Được khen:

chỉ cảm ơn rồi trở về công việc.

NGÀY 5

Làm một việc tốt mà không cần kể.

NGÀY 6

Bỏ bớt một món đồ không cần thiết hoặc sắp xếp lại để thấy mình đã có bao nhiêu.

NGÀY 7

Hỏi:

“Tuần này điều gì tôi từng nghĩ là cần nhưng thật ra không cần?”

42. THỰC HÀNH BUỔI SÁNG

Mỗi sáng có thể đọc:

Hôm nay tôi sẽ nhìn những cái muốn của mình.

Điều cần, tôi dùng đúng mức.

Điều không cần, tôi tập không chạy theo.

Tôi không lấy vật chất, lời khen hay sự chú ý làm thước đo toàn bộ giá trị của mình.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 240

Tôi tập ít dục nhưng không lười tu.

Tôi bớt đòi hỏi cho mình và tăng tinh tấn đối với điều thiện.

43. THỰC HÀNH BUỔI TỐI

Trước khi ngủ hỏi:

Hôm nay tôi muốn điều gì nhiều nhất?

Điều ấy là cần hay chỉ là muốn?

Tôi có so mình với ai không?

Tôi có khó chịu vì không được chú ý không?

Tôi có làm điều thiện nào nhưng lại muốn được biết không?

Có chỗ nào tôi đã nói được: “Như vậy là đủ” không?

Nếu có:

đó là một bước thực hành.

44. CÂU GHI NHỚ THỨ NHẤT

Có ít chưa chắc là ít dục; ít dục nằm ở chỗ tâm bớt đòi hỏi.

45. CÂU GHI NHỚ THỨ HAI

Người giàu nhất không nhất thiết là người có nhiều nhất; có khi là người ít bị chữ “thêm” làm khổ nhất.

46. CÂU GHI NHỚ THỨ BA

Cái muốn thường hứa rằng “có được tôi rồi bạn sẽ đủ”, nhưng khi có rồi nó lại giới thiệu một cái muốn khác.

47. CÂU GHI NHỚ THỨ TƯ

Biết đủ không làm mình ngừng tiến bộ; biết đủ chỉ ngăn tham vọng vô tận ăn hết sự bình an hiện tại.

48. CÂU GHI NHỚ THỨ NĂM

Ít dục với hưởng thụ, nhưng đừng ít tinh tấn với thiện pháp.

49. CÂU GHI NHỚ THỨ SÁU

Không phải thứ mình thích đều là thứ mình cần.

50. CÂU GHI NHỚ THỨ BẢY

Mỗi điều kiện mình thêm vào hạnh phúc là thêm một cánh cửa để bất an bước vào.

51. CÂU GHI NHỚ THỨ TÁM

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 241

Người ít dục thật sự không cần cả danh tiếng rằng mình là người ít dục.

52. CÂU GHI NHỚ THỨ CHÍN

Tu không phải học cách có được tất cả điều mình muốn; tu là học cách không bị tất cả điều mình muốn sai khiến.

53. CÂU GHI NHỚ TRỌNG TÂM

ÍT MUỐN – TÂM ÍT CHẠY.

BIẾT ĐỦ – TÂM ÍT THIẾU.

BỚT SO – TÂM ÍT GANH.

BỚT NẮM – TÂM ÍT SỢ MẤT.

Và xin nhớ lời kinh:

“Pháp này để cho người ít dục, Pháp này không phải để cho người nhiều dục.” (SuttaCentral)

Nguồn: Kinh Đại Tư Niệm của Tôn giả Anuruddha – Anuruddhamahāvitakka Sutta, Tăng Chi Bộ Kinh – Aṅguttara Nikāya, Chương Tám Pháp, kinh số 30, mã quốc tế AN 8.30; bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu; nguyên bản Kinh tạng Pāli. (SuttaCentral)

54. CÂU HỎI LIVESTREAM

1. Theo quý vị, có ít đồ đã chắc là ít dục chưa?

2. Có món gì quý vị từng rất muốn, nhưng sau khi có rồi chỉ vui được vài ngày không?

3. Cái nào khó hơn: kiếm thêm một thứ mình muốn hay tập thấy cái đang có là đủ?

4. Có bao giờ mình đang dùng một món rất tốt, nhưng chỉ vì thấy người khác có món mới hơn mà tự nhiên thấy món của mình không còn tốt nữa không?

5. Theo quý vị, lời khen có thể trở thành một loại “dục” mà mình bị lệ thuộc không?

6. Người làm việc Phật pháp có thể bị dính vào số người nghe, lượt xem và sự kính trọng không? Nếu có thì mình nhận ra bằng cách nào?

7. Trong gia đình, có bao nhiêu cái khổ đến từ câu: “Người này phải sống theo ý tôi”?

8. Quý vị thấy mình đang thiếu thật, hay đang nhìn người khác rồi mới thấy mình thiếu?

9. Theo quý vị, biết đủ có làm con người trở nên lười biếng không, khi ngay trong AN 8.30 Đức Phật đặt biết đủ đi cùng tinh cần tinh tấn? (Buddhism Today)

10. Nếu hôm nay chỉ tập một câu, quý vị có thể hỏi trước mỗi cái muốn: “Cái này tôi thật sự cần, hay chỉ đang muốn?” không?

55. CÂU KẾT ĐỂ ĐỌC TRÊN LIVESTREAM

Kính thưa quý vị,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 242

đôi khi mình nghĩ:

thêm một chút nữa thì sẽ đủ.

Thêm một món.

Thêm một người khen.

Thêm một con số.

Thêm một chút danh.

Nhưng nếu cái tâm:

không biết đủ,

thì con số nào cũng chỉ là:

một trạm nghỉ trước cái muốn tiếp theo.

Đức Phật không dạy mình bỏ hết cuộc sống.

Ngài chỉ cho mình một hướng:

ít dục.

Có nhu cầu thì biết nhu cầu.

Có trách nhiệm thì làm trách nhiệm.

Có việc thiện thì tinh tấn.

Nhưng đừng để cả đời thành:

một cuộc chạy đuổi theo chữ “thêm”.

Bởi nhiều khi bình an không nằm ở:

có thêm.

Nó bắt đầu ngay lúc mình có thể nhìn điều chân chính đang có và nói:

“NHƯ VẬY ĐỦ RỒI.”

Cho nên công thức của bài hôm nay:

CẦN – ĐỦ – DỪNG.

Và công thức của đường tu:

BỚT DỤC – THÊM TU.

Ít muốn cho mình.

Biết đủ với điều kiện sống.

Nhưng không biết đủ với:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 243

giới, định, tuệ và việc đoạn trừ tham sân si.

Đó là hướng rất đẹp mà bài kinh này đang mở ra cho chúng ta.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 244

MỤC 010 - Bài 010 — TÂM TỪ RỘNG LỚN – THƯƠNG MUÔN LOÀI NHƯ MẸ CHE CHỞ CON MỘT 1. CÂU KINH – LỜI PHẬT

“Như tấm lòng người mẹ, Đối với con của mình, Trọn đời lo che chở, Con độc nhất mình sanh. Cũng vậy, đối tất cả Các hữu tình chúng sanh, Hãy tu tập tâm ý, Không hạn lượng rộng lớn.”

2. NGUỒN KINH

Tên kinh: Kinh Từ Bi Tên Pāli: Mettā Sutta Thuộc: Kinh Tập – Sutta Nipāta Bộ: Tiểu Bộ Kinh – Khuddaka Nikāya Phẩm: Phẩm Rắn – Uragavagga Số kinh: Kinh thứ 8 Kệ: Kệ 149 trong cách đánh số của bản Kinh Tập Mã tra cứu quốc tế: Snp 1.8 Bản dịch tiếng Việt: Hòa thượng Thích Minh Châu Nguyên bản: Kinh tạng Pāli

Bản Kinh Tập do Hòa thượng Thích Minh Châu dịch ghi rõ bài Kinh Từ Bi – Mettā Sutta, trong đó kệ 149 dùng chính hình ảnh người mẹ che chở đứa con độc nhất để ví cho tâm từ không hạn lượng đối với tất cả hữu tình. Kinh Tập là một tác phẩm thuộc Tiểu Bộ Kinh. (Khemarama)

3. TỪ KHÓA VIỆT – PĀLI – NGHĨA

TÂM TỪ – METTĀ – LÒNG MONG MUỐN CHÚNG SANH ĐƯỢC AN LÀNH

Tâm từ – mettā là lòng thương rộng lớn, mong người và chúng sanh được an ổn, không mang ác ý muốn làm hại.

Tâm từ không phải chỉ là:

thích một người.

Không phải chỉ là:

thương người thân.

Không phải:

ai đối xử tốt với mình thì mình mới thương.

Tâm từ trong lời kinh đi xa hơn:

KHÔNG HẠN LƯỢNG.

Nghĩa là không bó lại trong một nhóm:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 245

người thân của tôi,

người cùng ý với tôi,

người thương tôi,

người kính tôi.

Mà mở rộng dần đến:

tất cả hữu tình.

NGƯỜI MẸ – MĀTĀ – MẸ

Hình ảnh Đức Phật dùng là:

người mẹ.

Tình mẹ rất dễ hiểu.

Người mẹ có thể:

thiếu ngủ vì con.

chịu khó vì con.

lo khi con bệnh.

hy sinh nhiều điều vì con.

Cho nên Đức Phật lấy một tình cảm con người dễ cảm nhận để chỉ một phẩm chất tâm lớn hơn.

Nhưng điểm quan trọng là:

không dừng tình thương ở một đứa con.

Ngài lấy tình thương ấy làm hình ảnh để mở tâm ra:

tất cả chúng sanh.

CON MỘT – EKA-PUTTA – ĐỨA CON DUY NHẤT

“Con độc nhất” làm hình ảnh mạnh hơn.

Nếu một người mẹ chỉ có một đứa con,

mức độ bảo vệ thường rất lớn.

Đức Phật dùng hình ảnh ấy để nói:

hãy nuôi một tâm không hạn lượng đối với chúng sanh.

Không phải:

một chút thương.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 246

Không phải:

thương khi thuận.

Mà hướng tới một tâm rất rộng.

CHE CHỞ – ANURAKKHE – BẢO HỘ, GIỮ GÌN

“Che chở” không có nghĩa:

chiều mọi điều.

Một người mẹ thương con thật sự có khi phải:

ngăn con làm điều xấu.

Không cho con thứ gây hại.

Dạy con chịu trách nhiệm.

Vì vậy thương trong Phật pháp không phải:

ai muốn gì mình cũng cho.

Tâm từ phải đi với:

trí tuệ.

HỮU TÌNH – BHŪTA – CÁC LOÀI CHÚNG SANH, CÁC LOÀI HỮU TÌNH

“Hữu tình” là các loài có sự sống, các chúng sanh.

Điều đặc biệt của Kinh Từ Bi là tâm từ không chỉ hướng tới:

người mình biết.

Không chỉ con người.

Mà mở rộng đến:

các loài hữu tình.

Đây là lý do bài kinh có chiều rất rộng.

KHÔNG HẠN LƯỢNG – APARIMĀṆA – KHÔNG ĐO LƯỜNG, KHÔNG GIỚI HẠN

Đây là chữ quan trọng nhất của bài.

Tâm từ thông thường rất dễ có giới hạn.

Người này thương tôi → tôi thương.

Người này chống tôi → tôi không thương.

Người này cùng nhóm tôi → thương.

Người kia khác tôi → lạnh.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 247

Nhưng tâm từ Phật dạy hướng tới:

KHÔNG HẠN LƯỢNG.

Không phải nghĩa là mình phải đối xử với tất cả mọi người giống hệt nhau.

Mà là:

không mong ai phải khổ chỉ vì họ không thuộc về phía mình.

4. GIẢI TỪNG CỤM

“NHƯ TẤM LÒNG NGƯỜI MẸ”

Đức Phật không bắt đầu bằng một khái niệm trừu tượng.

Ngài dùng:

một hình ảnh.

Người mẹ.

Tại sao?

Bởi tình mẹ là thứ người nghe có thể cảm.

Có tình thương không cần điều kiện nhiều.

Con bệnh:

mẹ lo.

Con khóc:

mẹ thức.

Con yếu:

mẹ bảo vệ.

Tình ấy làm cho người mẹ:

đặt nỗi đau của con vào trong sự quan tâm của mình.

Tâm từ cũng vậy.

Không chỉ hỏi:

“Tôi có vui không?”

Mà còn biết hỏi:

“Việc tôi làm có làm người khác khổ không?”

“ĐỐI VỚI CON CỦA MÌNH”

Đây là tình thương rất gần.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 248

Con của mình.

Người của mình.

Nhưng bài kinh không dừng ở đó.

Đây mới là điều quan trọng.

Nếu chỉ thương:

con mình,

nhà mình,

người mình,

thì tình thương vẫn còn hẹp.

Đức Phật dùng cái gần nhất làm:

điểm xuất phát.

Rồi mở ra:

tất cả hữu tình.

“TRỌN ĐỜI LO CHE CHỞ”

Cụm này diễn tả:

sự bền bỉ.

Không phải thương năm phút.

Không phải hôm nay thương,

mai giận thì muốn hại.

Tâm từ phải được:

tu tập.

Nghĩa là nuôi lâu dài.

Tâm từ lúc đầu có thể yếu.

Nhưng càng tu:

càng bền.

“CON ĐỘC NHẤT MÌNH SANH”

Đức Phật làm hình ảnh tình thương mạnh lên đến mức rất cao.

Một đứa con duy nhất.

Người mẹ sẽ rất quý.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 249

Nhưng lời kinh không nói:

chỉ hãy thương con mình như vậy.

Mà dùng tình ấy để dẫn tới câu sau:

“CŨNG VẬY, ĐỐI TẤT CẢ CÁC HỮU TÌNH CHÚNG SANH…”

Đây chính là bước vượt từ:

tình thương riêng

sang:

từ tâm rộng lớn.

“CŨNG VẬY, ĐỐI TẤT CẢ CÁC HỮU TÌNH CHÚNG SANH”

“Tất cả” là chữ rất lớn.

Không chỉ:

người tốt với mình.

Không chỉ:

Phật tử.

Không chỉ:

người cùng tôn giáo.

Không chỉ:

người cùng quốc gia.

Không chỉ:

người mình thích.

Mà:

tất cả hữu tình.

Điều này không có nghĩa mình phải:

thân thiết với tất cả.

Tin tất cả.

Giao tài sản cho tất cả.

Sống chung với tất cả.

Không.

Tâm từ là:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 250

không mong họ khổ.

“HÃY TU TẬP TÂM Ý”

Tâm từ không phải tự nhiên lúc nào cũng có.

Phải:

tu.

Người mình thương:

dễ từ.

Người lạ:

khó hơn.

Người làm mình đau:

khó nhất.

Vì vậy mới gọi là:

tu tập.

Nếu tự nhiên đã làm được hết,

thì không cần tu.

“KHÔNG HẠN LƯỢNG RỘNG LỚN”

Đây là đích của đoạn kinh.

Tâm từ càng tu càng:

mở.

Từ:

tôi.

đến:

gia đình tôi.

rồi:

người quen.

rồi:

người không quen.

rồi:

người khó thương.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 251

rồi:

các loài hữu tình.

Cuối cùng:

không hạn lượng.

Đó là hướng phát triển của tâm.

5. GHÉP NGHĨA TOÀN CÂU

Ghép lại, lời kinh có thể hiểu:

Giống như người mẹ hết lòng che chở đứa con duy nhất của mình, người tu cũng phải nuôi lớn một tâm từ rộng rãi đối với tất cả hữu tình, không giới hạn tình thương trong những người mình quen, mình thích hay thuộc về phía mình.

Có thể nhớ thật ngắn:

THƯƠNG TỪ MỘT NGƯỜI.

MỞ RA NHIỀU NGƯỜI.

RỒI MỞ ĐẾN TẤT CẢ CHÚNG SANH.

Đó là:

TỪ TÂM KHÔNG HẠN LƯỢNG.

6. LỜI PHẬT MUỐN CHỈ GÌ?

Kính thưa quý vị,

điều rất sâu của lời kinh nằm ở chỗ:

TỪ BI KHÔNG CHỈ LÀ CẢM XÚC.

Nó là:

một cách sống.

Nếu mình nói:

“Tôi thương chúng sanh,”

nhưng lời mình ngày nào cũng:

làm đau người,

thì phải xem lại.

Nếu mình nói:

“Tôi có tâm từ,”

nhưng chỉ cần người khác trái ý là muốn họ thất bại,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 252

thì tâm từ còn phải tu rất nhiều.

Nếu mình thương người nghèo,

nhưng khinh người mình không thích,

thì tâm từ còn:

có biên giới.

Lời Phật hướng tới:

không hạn lượng.

7. TÂM TỪ KHÁC ÁI LUYẾN

Đây là điểm rất quan trọng.

Tình thương có chấp thường nói:

“Bạn phải thuộc về tôi.”

Tâm từ nói:

“Mong bạn được an.”

Ái luyến nói:

“Bạn phải sống theo điều tôi muốn.”

Tâm từ nói:

“Tôi muốn điều chân thật có lợi cho bạn.”

Ái luyến có thể chuyển thành sân rất nhanh khi:

không được đáp lại.

Tâm từ rộng hơn.

Vì không đặt trọng tâm ở:

“tôi nhận được gì.”

8. TÂM TỪ KHÔNG PHẢI NUÔNG CHIỀU

Người mẹ thương con,

nhưng nếu con cầm dao:

phải lấy dao xuống.

Nếu con muốn làm điều sai:

phải ngăn.

Vì vậy từ bi không phải:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 253

“cứ làm gì cũng được.”

Có lúc tâm từ biểu hiện bằng:

cho.

Có lúc:

không cho.

Có lúc:

ôm.

Có lúc:

đặt ranh giới.

Có lúc:

nói nhẹ.

Có lúc:

nói rất rõ.

Điểm quan trọng là:

không xuất phát từ ác ý.

9. VÍ DỤ 1 – MỘT NGƯỜI MẸ VỚI CON

Con bệnh.

Người mẹ thức đêm.

Không ai bắt.

Không cần ai trả công.

Vì sao?

Vì:

thương.

Nếu tâm từ đối với chúng sanh được nuôi lớn,

việc giúp người cũng bớt tính toán:

“Tôi được gì?”

Đó là chiều sâu của ví dụ.

10. VÍ DỤ 2 – NGƯỜI MÌNH KHÔNG ƯA

Rất dễ nói:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 254

“Mong tất cả chúng sanh an vui.”

Nhưng thử đặt người mình ghét nhất vào chữ:

“tất cả.”

Tâm lập tức lộ ra.

Nếu mình nói:

“Tất cả trừ người ấy,”

thì tâm từ chưa:

không hạn lượng.

Không cần ép phải thương ngay.

Nhưng ít nhất:

đừng mong họ khổ.

Đó là bước đầu.

11. VÍ DỤ 3 – NGƯỜI NÓI XẤU MÌNH

Tâm từ không yêu cầu:

mình phải nói người đó đúng.

Có thể đính chính.

Nhưng không cần:

mong họ mất hết danh dự.

Có thể nói:

“Việc này chưa đúng.”

Rồi dừng.

Đó là từ đi cùng trí.

12. VÍ DỤ 4 – NGƯỜI CẠNH TRANH

Người kia thành công.

Nếu mình ganh:

tâm hẹp lại.

Tập từ:

“Mong điều tốt họ đang làm thực sự đem lợi ích.”

Không phải vì vậy mà mình dừng nỗ lực.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 255

Mình vẫn làm tốt phần mình.

Nhưng không cần:

người kia phải thất bại để mình thấy mình thành công.

13. VÍ DỤ 5 – TRONG GIA ĐÌNH

Mình thương con.

Nhưng có khi thương biến thành:

kiểm soát.

“Mẹ thương nên con phải…”

“Cha thương nên con phải…”

Nếu con không làm:

mình giận.

Tâm từ phải có trí để hỏi:

“Điều này thật sự vì lợi ích của con hay vì tôi muốn con sống đúng hình ảnh tôi mong?”

Đây là một câu hỏi rất quan trọng.

14. VÍ DỤ 6 – NGƯỜI GIÀ

Một người lớn tuổi:

đi chậm,

nói chậm,

nhớ chậm.

Nếu mình vội:

dễ bực.

Nhưng thử nghĩ:

một ngày mình cũng:

già.

Tâm từ giúp mình:

chậm lại với người đang chậm.

15. VÍ DỤ 7 – NGƯỜI BỆNH

Người bệnh có khi:

khó tính.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 256

cáu.

lặp đi lặp lại.

Người chăm rất dễ mệt.

Tâm từ không làm mệt biến mất.

Nhưng giúp mình nhớ:

người kia đang khổ trong thân của họ.

Từ đó lời nói có thể mềm hơn.

16. VÍ DỤ 8 – NGƯỜI LẠ TRÊN MẠNG

Một tài khoản xa lạ.

Rất dễ:

mắng.

Bởi không thấy mặt.

Nhưng sau màn hình vẫn là:

một người có tâm.

Nếu một câu không cần thiết phải làm đau,

đừng viết.

Đó là tâm từ trong đời sống hiện đại.

17. VÍ DỤ 9 – ĐỘNG VẬT

Kinh nói:

các hữu tình chúng sanh.

Vì vậy tâm từ không chỉ hướng tới người.

Khi gặp một con vật:

không nhất thiết phải yêu thích.

Nhưng:

đừng cố ý hành hạ.

Đó là mức rất căn bản của từ.

18. VÍ DỤ 10 – NGƯỜI ĐÃ LÀM MÌNH TỔN THƯƠNG

Đây là bài khó nhất.

Không cần bắt đầu:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 257

“Tôi thương người ấy như mẹ thương con.”

Quá khó.

Có thể bắt đầu:

“Tôi không muốn trả thù.”

Rồi:

“Tôi không mong họ gặp nạn.”

Rồi:

“Mong họ bớt tham sân si để không làm khổ người nữa.”

Từ được tu theo từng bước.

19. TÂM TỪ KHÔNG HẠN LƯỢNG KHÔNG CÓ NGHĨA ĐỐI XỬ MỌI NGƯỜI GIỐNG NHAU

Đây là chỗ phải phân biệt.

Mình có trách nhiệm đặc biệt với:

cha mẹ,

con,

người bệnh mình đang chăm,

người mình đã nhận trách nhiệm.

Không thể nói:

“Tôi thương tất cả như nhau nên không cần chăm mẹ tôi.”

Đó là hiểu sai.

Tâm từ không hạn lượng nói về:

không ác ý.

Còn trách nhiệm thực tế vẫn tùy:

quan hệ,

bổn phận,

duyên.

20. THƯƠNG RỘNG KHÔNG CÓ NGHĨA BỎ NGƯỜI GẦN

Có người muốn cứu cả thế giới,

nhưng người trong nhà nói chuyện với mình thì:

khó chịu.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 258

Như vậy phải nhìn.

Tâm từ nên bắt đầu từ:

những người mình đang tiếp xúc hằng ngày.

Không cần đi tìm chúng sanh thật xa để thương,

trong khi:

người ngay bên cạnh mình đang chịu lời ác.

21. LỜI PHẬT MUỐN CHỈ THÊM ĐIỀU GÌ?

Ngay trước kệ người mẹ, Kinh Từ Bi dạy không lừa dối, không khinh mạn và không vì giận hờn hay chống đối mà mong người khác đau khổ; ngay sau đó kinh dạy phát triển tâm từ không hạn lượng khắp thế giới, phía trên, phía dưới và bề ngang. (BuddhaSasana)

Như vậy mạch kinh rất rõ:

KHÔNG LỪA.

KHÔNG KHINH.

KHÔNG MONG NGƯỜI KHỔ.

RỒI MỞ TÂM TỪ KHÔNG HẠN LƯỢNG.

Tâm từ không chỉ nằm ở cảm xúc.

Nó đi cùng:

đạo đức.

22. KHÔNG LỪA DỐI CŨNG LÀ TÂM TỪ

Nếu mình thương người,

không lừa họ.

Lừa để lấy lợi cho mình:

tức là đẩy thiệt cho người.

Vì vậy chân thật cũng là:

một cách bảo vệ người.

23. KHÔNG KHINH MẠN CŨNG LÀ TÂM TỪ

Khinh người làm tâm mình đứng:

cao hơn.

Từ tâm làm mình biết:

người kia cũng muốn an,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 259

cũng có nỗi đau,

cũng có nhân duyên riêng.

Không cần cho rằng ai cũng đúng.

Nhưng không cần:

hạ nhân phẩm người khác để nâng mình lên.

24. KHÔNG MONG NGƯỜI KHỔ LÀ MỘT TIÊU CHUẨN RẤT RÕ

Mình có thể kiểm tâm từ bằng câu:

“Tôi có đang mong ai đó khổ không?”

Nếu có:

đó là chỗ tu.

Không cần xấu hổ.

Chỉ thấy.

Rồi chuyển:

“Mong người này bớt vô minh và bất thiện.”

Đó là một hướng lành hơn.

25. TÂM TỪ KHÔNG CHỈ LÀ CẦU NGUYỆN

Nếu nói:

“Mong mọi người an vui,”

nhưng chính mình đang:

gian dối,

nói ác,

lợi dụng,

thì lời cầu chưa đủ.

Tâm từ phải đi ra:

hành động.

Không hại.

Không lừa.

Không làm nhục.

Biết giúp trong khả năng.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 260

Đó là từ được sống.

26. TÂM TỪ VÀ LỜI NÓI

Một cách tu rất rõ:

trước khi nói câu khó,

hỏi:

“Câu này có thể đúng nhưng cách nói có cần làm đau đến vậy không?”

Có khi cùng một sự thật,

nói được bằng:

hai cách.

Chọn cách:

ít tổn thương hơn mà vẫn rõ.

Đó là từ.

27. TÂM TỪ VÀ RANH GIỚI

Nếu người khác nhiều lần làm hại,

tâm từ không yêu cầu:

mở cửa mãi.

Có thể nói:

“Tôi không hận bạn, nhưng tôi không thể tiếp tục để việc này xảy ra.”

Đó là:

từ + trí.

28. TÂM TỪ VÀ CÔNG LÝ

Nếu có bất công,

vẫn có thể bảo vệ người bị hại.

Từ bi không có nghĩa:

đứng nhìn.

Nhưng khi hành động,

mục tiêu là:

ngăn khổ.

Không phải:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 261

tạo thêm một người để mình ghét.

29. TÂM TỪ VỚI NGƯỜI GÂY HẠI KHÔNG BẰNG TÂM TỪ VỚI HÀNH VI GÂY HẠI

Có thể mong:

người ấy được chuyển hóa.

Nhưng không mong:

hành vi sai tiếp tục.

Đây là điểm rất quan trọng.

Thương người không đồng nghĩa:

ủng hộ việc sai của họ.

30. TÂM TỪ VỚI CHÍNH MÌNH

Nếu mong mọi chúng sanh được an,

mình cũng là một chúng sanh.

Cho nên không được quên:

từ với chính mình.

Nhưng từ với mình không phải:

chiều tham.

Mà là:

không tự hành hạ.

không tự khinh.

biết nghỉ đúng lúc.

biết sửa khi sai.

biết chăm thân đúng mức.

Đó là từ có trí.

31. NGƯỜI KHÔNG BIẾT TỪ VỚI MÌNH DỄ BIẾN SỰ TU THÀNH TỰ HÀNH HẠ

Sai một lỗi:

tự mắng mình cả tháng.

Tu chưa tốt:

tự ghét.

Thấy người khác hơn:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 262

tự coi mình vô dụng.

Đó chưa phải hướng lành.

Nhận sai.

Sửa.

Tinh tấn.

Nhưng không cần:

đập chính mình.

32. VÍ DỤ 11 – KHI MÌNH LỠ LÀM SAI

Có người nói:

“Tôi tệ quá.”

Tâm từ với mình nói:

“Việc đó sai. Tôi phải sửa.”

Hai câu rất khác.

Một câu kết án:

con người.

Một câu nhìn:

hành vi.

Từ bi giúp mình sửa mà không tự hủy.

33. VÍ DỤ 12 – KHI NGƯỜI KHÁC KHÔNG ĐỒNG QUAN ĐIỂM

Người khác nghĩ khác mình.

Không có nghĩa:

họ là kẻ thù.

Tâm từ giúp:

phản biện ý kiến mà không ghét con người.

Đây là điều rất quan trọng trong:

gia đình,

xã hội,

mạng xã hội,

và cả đời sống tôn giáo.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 263

34. VÍ DỤ 13 – KHI GIẢNG PHÁP BỊ HỎI KHÓ

Một người hỏi:

“Nguồn kinh đâu?”

Tâm từ với người hỏi:

không xem họ là:

người chống mình.

Có thể họ đang:

muốn học cho chắc.

Nếu biết:

đưa nguồn.

Nếu chưa biết:

nói chưa biết.

Tâm từ đi cùng:

khiêm hạ.

35. VÍ DỤ 14 – NGƯỜI HAY PHÁ LIVESTREAM

Có người vào cố tình khiêu khích.

Tâm từ không bắt mình:

để họ phá mãi.

Có thể:

nhắc.

giới hạn.

chặn nếu cần để bảo vệ cộng đồng.

Nhưng sau khi xử lý:

không cần ngồi chửi họ thêm.

Đây là:

ranh giới không sân.

36. ỨNG DỤNG 1 – TẬP TỪ VỚI NGƯỜI DỄ TRƯỚC

Đừng bắt đầu bằng người mình hận nhất.

Bắt đầu với:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 264

người mình quý.

Nói trong tâm:

“Mong người này được an.”

Sau đó:

người trung tính.

Rồi:

người mình hơi khó chịu.

Tâm từ cần:

được huấn luyện từng bước.

37. ỨNG DỤNG 2 – MỖI NGÀY MỘT NGƯỜI

Mỗi ngày chọn một người.

Có thể là:

người phục vụ,

hàng xóm,

người chạy xe ngoài đường,

một người lạ.

Trong tâm chỉ nói:

“Mong người này được an.”

Đó là cách mở tâm khỏi:

chỉ người của mình.

38. ỨNG DỤNG 3 – KHI SÂN

Khi sân,

đừng ép:

“Phải yêu họ.”

Chỉ bắt đầu:

“ĐỪNG LÀM HỌ ĐAU THÊM.”

Nếu làm được,

tâm từ đã bắt đầu chặn sân.

39. ỨNG DỤNG 4 – KHI MUỐN TRẢ ĐŨA

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 265

Hỏi:

“Nếu người này khổ hơn, chuyện cũ của tôi có mất không?”

Không.

Vậy trả đũa chỉ:

thêm khổ mới.

Tâm từ chọn:

dừng chuỗi.

40. ỨNG DỤNG 5 – KHI MUỐN NÓI XẤU

Trước khi nói:

hỏi:

“Việc này có ích thật hay chỉ làm người kia đau?”

Nếu chỉ là làm đau:

dừng.

Đó là một cách rất cụ thể để tu từ.

41. ỨNG DỤNG 6 – KHI THẤY CON VẬT

Không nhất thiết:

ôm,

bế,

nuôi.

Chỉ tập:

không cố ý làm hại.

Đây cũng là tâm từ.

42. ỨNG DỤNG 7 – KHI NGƯỜI KHÁC THÀNH CÔNG

Thay vì:

“Tại sao không phải tôi?”

tập:

“Mong điều tốt này đem lợi ích.”

Tâm rộng một chút.

Đó là từ.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 266

43. ỨNG DỤNG 8 – TRONG GIA ĐÌNH

Mỗi ngày thử một câu:

“Hôm nay tôi có thể làm điều gì để người trong nhà bớt khổ một chút?”

Không cần lớn.

Một lời nhẹ.

Một việc nhỏ.

Một lần không cãi.

Một lần lắng nghe.

Tâm từ phải đi vào nhà trước khi đi khắp thế giới.

44. CÔNG THỨC THỨ NHẤT: THƯƠNG – MỞ – KHÔNG HẠI

THƯƠNG

Bắt đầu từ người gần.

MỞ

Mở dần ra người khác.

KHÔNG HẠI

Giữ nền căn bản là không muốn làm đau.

Công thức:

THƯƠNG → MỞ → KHÔNG HẠI.

45. CÔNG THỨC THỨ HAI: TỪ – TRÍ – RANH GIỚI

TỪ

Không mong người khổ.

TRÍ

Biết đúng sai.

RANH GIỚI

Không để việc sai tiếp tục.

Công thức:

TỪ + TRÍ + RANH GIỚI.

Đây là công thức rất quan trọng để tránh hiểu tâm từ thành:

yếu đuối.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 267

46. CÔNG THỨC THỨ BA: KHÔNG LỪA – KHÔNG KHINH – KHÔNG MONG NGƯỜI KHỔ

Đây là ba điều đi ngay trước hình ảnh người mẹ trong Kinh Từ Bi. (BuddhaSasana)

KHÔNG LỪA.

KHÔNG KHINH.

KHÔNG MONG NGƯỜI KHỔ.

Nếu làm được ba điều ấy,

tâm từ đã đi vào đời sống rất rõ.

47. CÔNG THỨC THỨ TƯ: GẦN – XA – KHÓ THƯƠNG – TẤT CẢ

Tập từ theo hướng:

GẦN

Người mình thương.

XA

Người không quen.

KHÓ THƯƠNG

Người mình khó chịu.

TẤT CẢ

Mở rộng không hạn lượng.

Công thức:

GẦN → XA → KHÓ THƯƠNG → TẤT CẢ.

48. BÀI THỰC HÀNH MỘT PHÚT

Ngồi yên.

Thở bình thường.

Nhớ một người mình thương.

Nói:

“Mong người này được an.”

Sau đó nhớ một người trung tính:

“Mong người này được an.”

Nếu tâm đủ nhẹ,

nhớ một người hơi khó chịu:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 268

“Mong người này bớt khổ, bớt tham sân si.”

Không ép.

Một phút thôi.

49. BÀI THỰC HÀNH KHI ĐANG RẤT GIẬN

Không cần ngay lập tức cầu:

“Mong người ấy hạnh phúc.”

Nếu câu đó giả,

đừng ép.

Chỉ nói:

“Tôi sẽ không làm điều gì trong cơn giận để làm người này đau thêm.”

Đó là bước một.

50. BÀI THỰC HÀNH BẢY NGÀY

NGÀY 1

Khởi tâm từ với một người mình thương.

NGÀY 2

Với một người trung tính.

NGÀY 3

Không nói một câu ác với người mình khó chịu.

NGÀY 4

Không mong điều xấu cho người mình không thích.

NGÀY 5

Làm một việc tốt không cần được biết ơn.

NGÀY 6

Tập tâm từ với một loài vật.

NGÀY 7

Ngồi vài phút và mở rộng:

“Mong tất cả chúng sanh được an lành.”

51. THỰC HÀNH BUỔI SÁNG

Mỗi sáng có thể đọc:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 269

Hôm nay tôi tập không làm đau người bằng lời không cần thiết.

Tôi không muốn ai khổ chỉ vì họ không giống ý tôi.

Tôi giữ ranh giới nhưng không nuôi ác ý.

Tôi tập mở lòng từ người gần đến người xa.

Tôi nhớ tâm từ phải đi cùng trí.

52. THỰC HÀNH BUỔI TỐI

Trước khi ngủ hỏi:

Hôm nay tôi đã mong ai khổ chưa?

Tôi có nói câu nào chỉ để làm người khác đau không?

Tôi có khinh ai không?

Tôi có lừa hay che sự thật để lấy lợi không?

Tôi có làm được một việc từ tâm không?

Tâm tôi hôm nay rộng hơn hay hẹp hơn hôm qua?

53. CÂU GHI NHỚ THỨ NHẤT

Tâm từ không bắt đầu từ việc phải yêu tất cả mọi người; nó có thể bắt đầu từ việc không muốn làm ai đau thêm.

54. CÂU GHI NHỚ THỨ HAI

Tình thương có chấp hỏi: “Bạn thuộc về tôi không?” Tâm từ hỏi: “Bạn có được an không?”

55. CÂU GHI NHỚ THỨ BA

Thương không có trí dễ thành nuông chiều; trí không có thương dễ thành lạnh cứng.

56. CÂU GHI NHỚ THỨ TƯ

Người mẹ bảo vệ con không phải bằng cách cho con làm mọi điều; tâm từ cũng vậy.

57. CÂU GHI NHỚ THỨ NĂM

Không cần thân với tất cả mọi người để có tâm từ; chỉ cần đừng lấy ác ý làm cách sống.

58. CÂU GHI NHỚ THỨ SÁU

Tâm từ thật không chỉ nằm trong câu cầu nguyện; nó phải đi ra lời nói, cách đối xử và việc mình không cố ý gây hại.

59. CÂU GHI NHỚ THỨ BẢY

Nếu chữ “tất cả chúng sanh” vẫn loại trừ đúng người mình ghét nhất, thì đó chính là chỗ tâm từ còn phải tu.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 270

60. CÂU GHI NHỚ THỨ TÁM

Ranh giới giữ mình an toàn; sân hận muốn người kia đau. Hai điều đó không giống nhau.

61. CÂU GHI NHỚ THỨ CHÍN

Mong người khác bớt tham sân si cũng là một hình thức rất thực tế của tâm từ.

62. CÂU GHI NHỚ TRỌNG TÂM

THƯƠNG NGƯỜI GẦN – DỄ.

THƯƠNG NGƯỜI XA – KHÓ HƠN.

KHÔNG MONG NGƯỜI LÀM MÌNH ĐAU PHẢI KHỔ – ĐÓ MỚI LÀ CHỖ TU SÂU.

Và nhớ lời Phật:

“Như tấm lòng người mẹ, Đối với con của mình, Trọn đời lo che chở, Con độc nhất mình sanh. Cũng vậy, đối tất cả Các hữu tình chúng sanh, Hãy tu tập tâm ý, Không hạn lượng rộng lớn.”

Nguồn: Kinh Từ Bi – Mettā Sutta, Kinh Tập – Sutta Nipāta, Tiểu Bộ Kinh – Khuddaka Nikāya, Phẩm Rắn, kinh thứ 8, mã quốc tế Snp 1.8; bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu; nguyên bản Kinh tạng Pāli. (Khemarama)

63. CÂU HỎI LIVESTREAM

1. Theo quý vị, tâm từ có bắt buộc phải thích người mình đang không thích không?

2. Có người nào quý vị chưa thể thương, nhưng đã có thể không mong họ gặp điều xấu chưa?

3. Theo quý vị, thương một người và chiều mọi điều người ấy muốn có giống nhau không?

4. Có bao giờ vì thương con mà mình muốn kiểm soát luôn cuộc đời của con không?

5. Nếu một người làm sai, mình có thể đặt ranh giới mà vẫn không hận họ được không?

6. Quý vị thấy điều nào khó hơn: nói “mong tất cả chúng sanh an vui” hay thật sự không mong người mình ghét phải khổ?

7. Theo quý vị, tâm từ bắt đầu trong thiền hay bắt đầu ngay từ cách mình nói với người trong nhà?

8. Có khi nào chúng ta rất thương người ở xa nhưng lại nói những lời rất nặng với người gần nhất không?

9. Nếu tâm từ là không hạn lượng, mình phải làm gì với sự phân biệt “người của tôi – người không phải của tôi”?

10. Hôm nay quý vị có thể chọn một người mình hơi khó chịu và chỉ tập một câu: “Mong người này bớt tham, sân, si và bớt khổ” được không?

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 271

64. CÂU KẾT ĐỂ ĐỌC TRÊN LIVESTREAM

Kính thưa quý vị,

Đức Phật không bảo chúng ta chỉ thương người dễ thương.

Nếu chỉ người tốt với mình mình mới thương,

thì tình thương ấy vẫn còn phụ thuộc vào:

điều kiện.

Kinh Từ Bi mở ra một hướng lớn hơn.

Từ hình ảnh rất gần:

một người mẹ bảo vệ đứa con duy nhất,

Đức Phật đưa tâm mình đi ra:

tất cả hữu tình chúng sanh.

Điều đó không có nghĩa:

tin tất cả.

gần tất cả.

để ai cũng có quyền làm mình đau.

Mà nghĩa là:

ĐỪNG MONG AI PHẢI KHỔ CHỈ VÌ HỌ KHÔNG THUỘC VỀ PHÍA MÌNH.

Người sai:

mình vẫn biết sai.

Việc cần ngăn:

mình vẫn ngăn.

Ranh giới cần giữ:

mình vẫn giữ.

Nhưng trong lòng,

đừng để sân biến thành:

ước muốn hủy hoại người.

Cho nên công thức của bài hôm nay rất đơn giản:

TỪ + TRÍ + RANH GIỚI.

Và nếu chưa thể khởi một tâm từ thật lớn,

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 272

hãy bắt đầu bằng điều rất nhỏ:

KHÔNG LỪA.

KHÔNG KHINH.

KHÔNG MONG NGƯỜI KHỔ.

Rồi từng ngày,

tâm sẽ rộng hơn.

Từ một người,

đến nhiều người.

Từ người thương,

đến người lạ.

Từ người lạ,

đến người khó thương.

Và đó chính là con đường đi từ:

tình thương có giới hạn

đến:

tâm từ không hạn lượng.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 273

MỤC 011 - Bài 011 — HIẾU DƯỠNG CHA MẸ – KHÔNG CHỈ BẰNG LỜI, MÀ BẰNG TRÁCH NHIỆM 1. CÂU KINH – LỜI PHẬT

Đức Phật dạy người con phải phụng dưỡng cha mẹ như phương Đông bằng những cách:

“Được nuôi dưỡng, tôi sẽ nuôi dưỡng lại cha mẹ; tôi sẽ làm bổn phận đối với cha mẹ; tôi sẽ gìn giữ gia đình và truyền thống; tôi bảo vệ tài sản thừa tự; tôi sẽ làm tang lễ khi cha mẹ qua đời.” (BuddhaSasana)

2. NGUỒN KINH

Tên kinh: Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt Tên Pāli: Siṅgāla Sutta hay Siṅgālovāda Sutta Thuộc: Trường Bộ Kinh – Dīgha Nikāya Số kinh: Kinh số 31 Mã tra cứu quốc tế: DN 31 Bản dịch tiếng Việt: Hòa thượng Thích Minh Châu Nguyên bản: Kinh tạng Pāli

Trong kinh này, Đức Phật giải thích sáu phương không chỉ bằng nghi lễ lễ bái, mà bằng những quan hệ đạo đức và trách nhiệm thực tế. Phương Đông được giải thích là cha mẹ; phương Nam là sư trưởng; phương Tây là vợ con; phương Bắc là bạn bè; phương dưới là người làm công; phương trên là các vị Sa-môn, Bà-la-môn. (BuddhaSasana)

Riêng đối với cha mẹ, kinh nêu năm phương diện người con phụng dưỡng cha mẹ, và năm phương diện cha mẹ thương tưởng, hướng dẫn con. (BuddhaSasana)

3. TỪ KHÓA VIỆT – PĀLI – NGHĨA

CHA MẸ – MĀTĀPITAR – MẸ VÀ CHA

Cha mẹ – mātāpitar là hai bậc sinh thành và dưỡng dục.

Khi nói đến hiếu trong Phật pháp, mình không nên chỉ nghĩ:

cúng giỗ.

lễ bái.

nói lời biết ơn.

Những điều ấy có giá trị trong hoàn cảnh thích hợp.

Nhưng kinh DN 31 đưa hiếu vào:

ĐỜI SỐNG THỰC TẾ.

Cha mẹ đã nuôi mình.

Khi cha mẹ già:

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 274

mình có trách nhiệm phụng dưỡng lại.

Đây là điểm rất rõ của lời kinh. (BuddhaSasana)

PHỤNG DƯỠNG – UPAṬṬHĀNA – CHĂM SÓC, HẦU HẠ, HỖ TRỢ

Phụng dưỡng không chỉ là:

gửi tiền.

Có người cha mẹ có đủ tiền nhưng thiếu:

người hỏi thăm.

Thiếu:

người đưa đi khám.

Thiếu:

một bữa cơm ngồi chung.

Thiếu:

người chịu nghe họ nói lại một chuyện cũ.

Có cha mẹ cần vật chất.

Có cha mẹ cần chăm sóc.

Có cha mẹ cần:

sự hiện diện.

Vì vậy phụng dưỡng phải nhìn:

nhu cầu thật của cha mẹ.

BỔN PHẬN – KICCA – VIỆC CẦN PHẢI LÀM, TRÁCH NHIỆM

“Làm bổn phận” nghĩa là:

không chỉ sống theo cảm xúc.

Hôm nay vui thì chăm.

Mai bận thì thôi.

Mà phải hiểu:

có những việc trong đời mình làm bởi:

trách nhiệm.

Cha mẹ già yếu,

mình có thể mệt.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 275

Nhưng có những phần:

không thể chỉ nói:

“Tôi không thích.”

Bổn phận giúp tình thương có:

hình thức cụ thể.

GÌN GIỮ GIA ĐÌNH – KULAVAṂSA – GIỮ NẾP TỐT ĐẸP CỦA GIA TỘC

Kinh nói người con:

gìn giữ gia đình và truyền thống. (BuddhaSasana)

Điều này không có nghĩa:

truyền thống nào cũng phải giữ nguyên.

Nếu một phong tục bất thiện,

không thể vì:

“ông bà làm vậy”

mà mình cũng làm.

Tinh thần hợp Pháp hơn là:

giữ những điều tốt đẹp, đạo đức, chân thật, biết ơn, trách nhiệm và truyền lại những giá trị lành cho đời sau.

TÀI SẢN THỪA TỰ – DĀYAJJA – TÀI SẢN ĐƯỢC TRAO TRUYỀN

Kinh nhắc:

“tôi bảo vệ tài sản thừa tự.” (BuddhaSasana)

Điều này cho thấy đạo Phật không tách đời sống tâm linh khỏi:

trách nhiệm tài sản.

Tài sản cha mẹ tạo dựng bằng cả đời lao động,

người con không nên:

phung phí,

tranh giành,

làm tiêu tán vì thói nghiện,

cờ bạc,

hay thiếu trách nhiệm.

NƯƠNG LỜI PHẬT MÀ SỐNG - Trang 276

Kinh DN 31 cũng cảnh báo nhiều nguyên nhân làm tài sản tiêu tán như rượu chè, cờ bạc, giao du xấu và lười biếng. (BuddhaSasana)

TANG LỄ – PETAKICCA – VIỆC CẦN LÀM KHI CHA MẸ QUA ĐỜI

Câu:

“Tôi sẽ làm tang lễ khi cha mẹ qua đời”

nhắc rằng hiếu không kết thúc ngay khi cha mẹ mất. (BuddhaSasana)

Người con vẫn cần:

lo việc hậu sự đúng đắn,

tưởng nhớ công ơn,

và quan trọng hơn:

sống sao cho đời mình không làm hổ thẹn những điều tốt đẹp cha mẹ đã trao.

4. GIẢI TỪNG CỤM

“ĐƯỢC NUÔI DƯỠNG, TÔI SẼ NUÔI DƯỠNG LẠI CHA MẸ”

Đây là câu đầu tiên,

và cũng là câu rất dễ hiểu.

Ngày mình còn nhỏ,

cha mẹ làm điều gì?

Mình đói:

cha mẹ lo.

Mình bệnh:

cha mẹ thức.

Mình chưa biết đi:

cha mẹ bồng.

Mình chưa biết tự kiếm sống: